Thuật toán như thiết chế biên tập mới: tái cấu trúc quyền lực trong sản xuất tin tức báo chí Việt Nam

Tóm tắt

Sự phát triển của các nền tảng kỹ thuật số như YouTube, Facebook và TikTok đã làm thay đổi sâu sắc hệ sinh thái truyền thông, khi chúng không chỉ phân phối mà còn định hình khả năng hiển thị nội dung thông qua thuật toán. Trong bối cảnh Việt Nam, báo chí ngày càng phụ thuộc vào các nền tảng để tiếp cận công chúng, dẫn đến sự dịch chuyển quyền lực biên tập từ tòa soạn sang các hệ thống thuật toán – hiện tượng được Napoli (2020) gọi là “biên tập vô hình”. Nghiên cứu này sử dụng cách tiếp cận định tính, kết hợp phân tích tài liệu, phân tích diễn ngôn nền tảng và nghiên cứu trường hợp, nhằm xem xét thuật toán như một thiết chế biên tập mới. Kết quả cho thấy thuật toán đang tái cấu trúc quy trình sản xuất tin tức, quyền lực nghề nghiệp và tổ chức tòa soạn. Bài viết đóng góp bằng việc mở rộng khái niệm “biên tập vô hình” trong bối cảnh Việt Nam và đề xuất khung phân tích kết nối giữa quản trị thuật toán và quyền lực nền tảng trong sản xuất tin tức.