QUÁN CÀ PHÊ TRONG TIỂU THUYẾT CỦA PATRICK MODIANO: MỘT THA XỨ KÍ ỨC

DOI: 10.18173/2354-1067.2024-0046

Tóm tắt

Không gian, nhất là các quán cà phê, làmột kí hiệu quan trọng trong tiểu thuyết của PatrickModiano và là một trong những đặc trưng nhậndạng danh tính của ông trên văn đàn Pháp nói riêngvà thế giới nói chung. Phần lớn công trình nghiêncứu đều nhìn nhận không gian cà phê từ góc độ tâmlí học hoặc khu biệt về các dạng không - thời gian(chronotope) theo quan điểm của Bakhtin. Tuynhiên với motif nhân vật lãng du (flâneur) và kẻhồi tưởng (rememberer), hướng tiếp cận như thế đãvô tình bỏ qua mối quan hệ mật thiết vốn khôngthể tách rời giữa ba vấn đề phổ biến trong tiểuthuyết của Modiano: không gian-kí ức-căn tính. Từlí thuyết về tha xứ (hétérotopie/ heterotopia) củaMichel Foucault và địa bàn kí ức (lieux demémoire) của Pierre Nora, bài viết hướng đến xemxét không gian quán cà phê trong tiểu thuyếtModiano như là một không gian kí ức, hay đúnghơn là tha xứ kí ức. Qua đó, không gian nói chung,quán cà phê nói riêng, dưới cái nhìn của Modiano,vừa phóng chiếu nội tâm vừa là bảo tàng kí ức, mộttha xứ cho những kẻ bị lãng quên. Nơi đây lưu giữkí ức cá nhân cùng mối liên hệ giữa chủ thể với xãhội và môi trường xung quanh. Sự thay đổi, biếnmất của những tha xứ kí ức này phản ánh mộtkhông gian đô thị tan rã do quá trình gia tốc củalịch sử cùng thời gian. Qua đó độc giả nhận ra sựđứt gãy trong quá trình xác lập căn tính cũng nhưtrong mối liên hệ giữa người – người