TRUYỀN THUYẾT ĐƯƠNG ĐẠI VỀ HỒN MA GẮN VỚI SỰ KIỆN THẤT THỦ KINH ĐÔ HUẾ 1885: ĐỐI THOẠI GIỮA KÍ ỨC THỂ CHẾ VÀ DÂN SỰ

DOI: 10.18173/2354-1067.2025-0018

Tóm tắt

Bài viết này phân tích vai trò của các truyền thuyết về hồn ma liên quan đến biến cố Thất thủ kinh đô Huế năm 1885 trong quá trình hình thành kí ức tập thể tại Huế và Việt Nam đương đại. Thông qua phương pháp phân tích diễn ngôn kết hợp dữ liệu điền dã từ 42 cuộc phỏng vấn chuyên sâu (2022–2024), nghiên cứu tập trung khảo sát các motif tự sự đang lưu hành tại các không gian tưởng niệm chính thống và phi chính thống. Trên cơ sở khung lí thuyết về kí ức tập thể và folklore đương đại, bài viết làm rõ sự vận hành song song và giằng co giữa hai dòng kí ức: 1) Kí ức thể chế; và 2) Kí ức dân sự. Hai dòng kí ức này vừa đối kháng vừa dung hòa, cho thấy truyền thuyết về hồn ma không chỉ là phương tiện tưởng niệm, mà còn là một hình thức phản tư văn hóa. Nghiên cứu này, do đó, gợi mở một hướng đi mới trong xem xét thể loại truyền thuyết đương đại.