THU, CHI CỦA CHÍNH QUYỀN LÀNG XÃ Ở BẮC KỲ ĐẦU THẾ KỈ XX QUA HƯƠNG ƯỚC CẢI LƯƠNG: TRƯỜNG HỢP HUYỆN CẨM KHÊ, TỈNH PHÚ THỌ

Abstract

Năm 1883 và 1884, triều Nguyễn lần lượt kí hiệp ước Harmand và Patenôtre, Việt Nam chính thức trở thành thuộc địa của thực dân Pháp. Chính quyền thuộc địa Pháp đã tìm cách can thiệp vào bộ máy chính quyền làng xã của người Việt thông qua chính sách cải lương hương chính, trong đó có việc chỉnh đốn lại việc thu, chi của chính quyền làng xã ở Bắc Kỳ. Trên cơ sở khai thác hơn bốn mươi bản hương ước cải lương, bài viết tập trung phân tích và phục dựng lại bức tranh tài chính của các làng xã thuộc huyện Cẩm Khê (tỉnh Phú Thọ) – một địa bàn thuộc vùng trung du miền núi Bắc Kỳ, bao gồm các khoản thu, chi và cơ chế, biện pháp quản lý thu, chi của làng xã được quy định trong hương ước cải lương huyện Cẩm Khê. Nghiên cứu góp phần làm rõ chính sách cải lương hương chính của thực dân Pháp ở địa bàn ngoài đồng bằng Bắc Bộ, thấy được điểm tương đồng, khác biệt giữa Cẩm Khê và các địa bàn khác; chỉ ra được sự kiểm soát, áp đặt các quy chế tài chính của chính quyền thực dân Pháp đối với các làng xã, bên cạnh sự tồn tại của cơ chế tự quản truyền thống của các làng xã ở huyện Cẩm Khê.