Xu hướng dài hạn của chỉ số mưa cực đoan tại khu vực phía tây tỉnh Gia Lai (1980–2024)

Abstract

Nghiên cứu này đánh giá xu hướng dài hạn của năm chỉ số mưa cực đoan (Rx1day, Rx5day, SDII, CDD và CWD) tại khu vực phía Tây Gia Lai trong giai đoạn 1980–2024 bằng cách sử dụng dữ liệu lượng mưa ngày từ ba trạm khí tượng. Phương pháp kiểm định Mann–Kendall và ước lượng độ dốc Sen được áp dụng để phát hiện các xu hướng đơn điệu và định lượng cường độ của chúng. Kết quả cho thấy sự tương phản rõ rệt giữa số ngày khô liên tiếp (CDD) và số ngày mưa liên tiếp (CWD), phản ánh tính mùa vụ mạnh của khí hậu khu vực, đồng thời khẳng định vai trò của địa hình và hoàn lưu gió mùa trong chi phối mưa cực đoan. Xu thế biến đổi cho thấy sự gia tăng các sự kiện mưa lớn không diễn ra đồng đều mà mang tính cục bộ, trong khi các giai đoạn khô hạn có xu hướng kéo dài hơn, thể hiện tính phức tạp của khí hậu cực đoan. Phân tích không gian chỉ ra rằng các chỉ số mưa lớn (Rx1day, Rx5day) tăng mạnh hơn tại khu vực có độ cao lớn và sườn đón gió, đặc biệt với mưa nhiều ngày. Ngược lại, CDD giảm theo độ cao, cho thấy vùng thấp chịu biến động hạn rõ hơn, trong khi SDII biến đổi ít, phản ánh tính đồng nhất tương đối của cường độ mưa. Từ khoá: Xu thế hạn dài, Tây Nguyên, chỉ số mưa cực đoan, biến đổi khí hậu