Một số nhận xét về mối quan hệ mưa lũ lớn ở một số năm điển hình do tổ hợp các hình thế thời tiết gây mưa phần hạ du lưu vực sông Đà

Abstract

Mưa, lũ lớn là một trong những loại hình thiên tai nguy hiểm nhất về tần suất xuất hiện cũng như mức độ thiệt hại về tính mạng và tài sản, có tác động tiêu cực đến đời sống của người dân. Ở Việt Nam, lưu vực sông Đà là lưu vực lớn với địa hình phức tạp gồm nhiều dãy và khối núi cao và có sự chia cắt mạnh dẫn tới tính bất định lớn về sự phân bố không gian và thời gian các đặc trưng mưa lũ, đặc biệt khi có sự ảnh hưởng của tổ hợp các hình thế thời tiết gây mưa khác nhau. Cho tới nay, đã có nhiều nghiên cứu về mưa lũ trên lưu vực sông Hồng nói chung, sông Đà nói riêng. Tuy nhiên, phần lớn các nghiên cứu chỉ đề cập tới các hình thế thời tiết gây mưa lũ trên khu vực và một số đặc điểm của các trận lũ này mà chưa chỉ ra sự phân bố về không gian mưa trên lưu vực sông Đà và vùng phụ cận cũng như mối quan hệ mưa lũ trong các năm này. Vì vậy, nghiên cứu này tập trung đưa ra một số nhận xét về mối quan hệ mưa lũ lớn trên cơ sở tổng hợp các tài liệu có liên quan và sự phân tích, tính toán và xây dựng bản đồ phân bố mưa không gian và hình thế synop cho các năm có mưa lũ lớn được lựa chọn. Kết quả cho thấy lũ lớn xảy ra khi có sự kết hợp của tổ hợp nhiều hình thế thời tiết gây mưa khác nhau với tâm mưa tập trung thượng lưu và khu giữa của lưu vực. Mối quan hệ mưa lũ tại trạm Hòa Bình, hạ lưu sông Đà được xác định là tốt hơn cả so với tại các trạm Lai Châu và Tạ Bú, đặc biệt đối với trận mưa lũ tháng 7 năm 1986. Từ khoá: Sông Đà, mưa lũ, hình thế thời tiết, Việt Nam