Vernomimicry: thiết kế bản địa dưới lăng kính phỏng sinh học trong kiến trúc tại Việt Nam

Abstract

Trong bối cảnh khủng hoảng khí hậu, ngành xây dựng hiện đóng góp gần 40% lượng phát thải CO2 toàn cầu liên quan đến năng lượng [1]. Tại Việt Nam, sự gia tăng các hệ thống kỹ thuật nhân tạo trong đô thị đang gây ra sự đứt gãy với tri thức thích ứng khí hậu bản địa, vốn là hệ thống kinh nghiệm được tích lũy qua nhiều thế kỷ. Sự lệ thuộc vào điều hòa không khí không chỉ tiêu tốn năng lượng mà còn xóa nhòa bản sắc không gian truyền thống. Dù kiến trúc dân gian sở hữu kho tàng giải pháp thụ động hiệu quả [2], việc sao chép nguyên mẫu hiện không còn đáp ứng được các yêu cầu thực tiễn của đô thị hiện đại. Để giải quyết vấn đề này, khái niệm Phỏng sinh học bản địa (Vernomimicry) được đề xuất nhằm tích hợp giá trị văn hóa - xã hội bản địa với các nguyên lý thiết kế bền vững từ tự nhiên [6]. Khung thiết kế này phân biệt rõ giữa Hình thái học sinh học (Biomorphism), vốn chỉ mô phỏng thẩm mỹ bên ngoài [3] và Phỏng sinh học (Biomimicry), vốn tập trung giải mã các cơ chế chức năng và hệ sinh thái đã được tối ưu hóa qua hàng tỷ năm [1, 4]. Thông qua Vernomimicry, các kinh nghiệm bản địa được khoa học hóa thành các thuật toán thiết kế hiện đại, giúp công trình vừa duy trì bản sắc vừa tối ưu hóa hiệu suất vận hành [2, 9].