Tạp chí Xã hội học và Tâm lý học - Xã hội học

Các yếu tố ảnh hưởng đến mức sinh: Tiếp cận liên ngành và liên hệ thực tiễn ở Việt Nam

2026-03-23T05:42:48+07:00

Sử dụng phương pháp tổng hợp và phân tích tài liệu, bài viết phân loại các yếu tố ảnh hưởng đến mức sinh thành ba nhóm: kinh tế-xã hội, sinh học-y tế và tâm lý-tâm linh, đồng thời làm rõ cơ chế tác động của từng nhóm đến hành vi sinh sản. Tiếp cận liên ngành giúp kết nối các nhóm yếu tố này trong một khung phân tích thống nhất, phản ánh tính phức hợp của quyết định sinh đẻ trong bối cảnh xã hội chuyển đổi. Quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa và di cư ở Việt Nam tạo ra những biến đổi đáng kể đối với mức sinh, thể hiện qua xu hướng trì hoãn hôn nhân và sinh con, gia tăng nạo phá thai và tỷ lệ vô sinh. Đồng thời, sự thay đổi trong hệ giá trị, niềm tin về con cái và lối sống cá nhân hóa cũng ảnh hưởng rõ rệt đến hành vi sinh sản. Bài viết khẳng định vai trò then chốt của tiếp cận liên ngành trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho điều chỉnh chính sách dân số phù hợp. Chuẩn hóa và tích hợp dữ liệu trong chuyển đổi số là nền tảng để xây dựng chính sách dân số hiệu quả và bền vững, nhất là khi mức sinh ở Việt Nam đang giảm.

Một số quan điểm lý thuyết hiện đại về mức sinh

2026-03-23T05:45:56+07:00

Trong quá trình nghiên cứu quá độ dân số trên thế giới từ khoảng giữa thế kỷ 20 đến nay, nhiều quan điểm lý thuyết về mức sinh đã được phát triển, phổ biến và ứng dụng khá hữu hiệu. Bài viết chọn lọc tổng hợp 11 quan điểm lý thuyết hiện đại về mức sinh từ nhiều hướng tiếp cận, trong đó có những lý thuyết còn khá mới chưa được phổ biến ở Việt Nam. Việc xem xét vận dụng phù hợp và linh hoạt các lý thuyết này trong nghiên cứu xã hội học về hành vi sinh sản là cần thiết và rất có triển vọng, góp phần lý giải động thái mức sinh ở Việt Nam và các yếu tố tác động trong bối cảnh công nghiệp hóa và hiện đại hóa, hướng tới xây dựng và triển khai hiệu quả hơn các chính sách điều chỉnh mức sinh phù hợp với mục tiêu phát triển bền vững đất nước trong giai đoạn mới.

Đời sống tôn giáo trong không gian số ở Việt Nam: Lý thuyết và các phát hiện nghiên cứu

2026-03-23T05:55:14+07:00

Internet, điện thoại thông minh và mạng xã hội đã làm cho không gian số trở thành một phần thiết yếu của đời sống, kể cả đời sống tôn giáo ở Việt Nam. Nghiên cứu tôn giáo trong không gian số ở Việt Nam là lĩnh vực mới, còn thiếu vắng các nghiên cứu tổng quan và cơ sở lý thuyết vững chắc. Trên cơ sở đề xuất tích hợp lý thuyết truyền thông hóa về tôn giáo của Stig Hjarvard và lý thuyết siêu trung gian của Evolvi làm khung phân tích, và thu thập dữ liệu bằng phương pháp phân tích tài liệu, phương pháp khảo sát sự hiện diện số của các tổ chức tôn giáo và phân tích trường hợp kênh truyền thông trực tuyến của Phật giáo và Công giáo, bài viết này góp phần tái khẳng định hai quan điểm lý thuyết trên và cho thấy truyền thông đang chi phối, định hình thiết chế tôn giáo và không gian số đang trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống tôn giáo.

Rủi ro xã hội của di cư lao động Việt Nam qua biên giới Trung Quốc: Trường hợp cửa khẩu quốc tế Lào Cai

2026-03-23T06:11:58+07:00

Di cư lao động qua biên giới Việt Nam-Trung Quốc mang lại nhiều cơ hội kinh tế cho người lao động và khu vực biên giới, nhưng đồng thời tiềm ẩn rủi ro xã hội đáng kể. Bài viết này nhằm phân tích các rủi ro xã hội mà lao động di cư phải đối mặt, đồng thời đề xuất chính sách bảo vệ từ phía Việt Nam. Nghiên cứu dựa trên khảo sát định lượng với 85 lao động di cư và phỏng vấn sâu 3 trường hợp tại cửa khẩu quốc tế Lào Cai. Kết quả cho thấy lao động di cư Việt Nam thường đối diện với tình trạng bóc lột, điều kiện làm việc thiếu an toàn, không có hợp đồng lao động, và sự phụ thuộc lớn vào môi giới. Bài viết bổ sung bằng chứng vi mô về thực trạng này, đồng thời gợi ý các chính sách như: tăng cường quản lý hoạt động môi giới, nâng cao nhận thức và kỹ năng cho lao động, thiết lập cơ chế bảo hiểm phù hợp, và thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội vùng biên giới. Những phát hiện này cung cấp cơ sở cho việc hoàn thiện khung chính sách bảo vệ lao động di cư trong bối cảnh hội nhập.

Bất đồng giữa vợ và chồng trong các gia đình tại một số tỉnh thành ở miền Bắc Việt Nam

2026-03-23T11:30:40+07:00

Dựa trên khảo sát 604 người dân ở Hà Nội, Nam Định, Yên Bái vào năm 2017, kết quả nghiên cứu cho thấy: Đại bộ phận các cặp vợ chồng ở miền Bắc Việt Nam có đời sống hòa thuận, hiếm khi xảy ra bất đồng; không phải tất cả các dạng bất đồng giữa vợ và chồng đều có sự khác biệt theo các lát cắt về các đặc điểm nhân khẩu xã hội như nơi sống, mức sống, độ dài hôn nhân, học vấn; một số dạng bất đồng giữa vợ và chồng có quan hệ với độ dài hôn nhân và thu nhập của vợ và của chồng; tất cả các dạng bất đồng giữa vợ và chồng đều có quan hệ với sự hài lòng về hôn nhân và cảm nhận tích cực về quan hệ vợ chồng. Những kết quả nghiên cứu này góp phần cung cấp bằng _chứng thực nghiệm quan trọng cho việc hiểu rõ hơn cách các chuẩn mực văn hóa, vai trò giới và điều kiện kinh tế – xã hội định hình động lực tương tác vợ chồng, từ đó gợi mở các hướng can thiệp nhằm thúc đẩy sự hòa hợp, giảm thiểu xung đột và nâng cao chất lượng đời sống hôn nhân trong bối cảnh gia đình Việt Nam đương đại.

Thử nghiệm đo lường bộ chỉ số về thích ứng xã hội với dịch bệnh: Trường hợp dịch bệnh Covid - 19

2026-03-23T11:33:44+07:00

Nghiên cứu trình bày quá trình xây dựng và thử nghiệm Bộ chỉ số tổng hợp về thích ứng xã hội với dịch bệnh Covid-19 tại Việt Nam, nhằm cung cấp một công cụ định lượng để đánh giá năng lực ứng phó và phục hồi của quốc gia và địa phương trong giai đoạn 2020-2022. Phương pháp luận được xây dựng dựa trên cách tiếp cận chu trình quản trị rủi ro, cấu trúc hóa bộ chỉ số thành hai trụ cột chính: 1) Năng lực Sẵn sàng và 2) Quản lý và Ứng phó với rủi ro. Dữ liệu được tổng hợp từ các nguồn thống kê chính thức của các cơ quan chính phủ và các cuộc điều tra xã hội học, sau đó được chuẩn hóa theo phương pháp Min-Max và tổng hợp bằng phương pháp trọng số bằng nhau. Các kết quả tính toán thử nghiệm tại Hà Nội và Bắc Ninh cho thấy bộ chỉ số là một công cụ chẩn đoán hữu hiệu, định lượng hóa được các điểm mạnh và điểm yếu trong năng lực ứng phó. Kết quả nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng hệ thống an sinh xã hội linh hoạt và vai trò của quản trị tốt trong việc tăng cường khả năng chống chịu trước các cú sốc trong tương lai.

Hoạt động tín dụng của đồng bào Khmer vùng ven biển thành phố Cần Thơ trong quá trình đô thị hóa

2026-03-23T11:36:53+07:00

Tín dụng là một trong những khía cạnh phản ánh tính năng động trong sản xuất, kinh doanh và phục vụ đời sống của môi trường đô thị hóa. Ở vùng người Khmer còn được hỗ trợ bởi các chính sách ưu đãi qua các chương trình mục tiêu quốc gia. Bài viết vận dụng phối hợp cách tiếp cận định tính và định lượng, nghiên cứu tại hai xã phường ven biển đang đô thị hóa có đông người Khmer tại thành phố Cần Thơ. Dữ liệu gồm thông tin định lượng 120 hộ đồng bào Khmer được chọn ngẫu nhiên và các 12 cuộc phỏng vấn. Kết quả nghiên cứu cho thấy: i) nguồn vay mượn khá đa dạng gồm vay phải trả lãi và các hỗ trợ trong cộng đồng; ii) vay mượn để xây/sửa nhà cửa và đầu tư cho sản xuất là chủ yếu; iii) nguồn vay quan trọng nhất là từ Ngân hàng chính sách; và iv) vay vốn mua đất ở, xây/sửa nhà, xây hồ trữ nước sạch,… đã giúp cải thiện điều kiện sống nhưng vay vốn sản xuất chưa đem lại hiệu quả kinh tế. Có thể nói, sản xuất của hộ đồng bào/người Khmer ở ven biển đang đô thị hóa vẫn còn nhiều khó khăn, thử thách và nợ nần là một trong ba mối quan tâm nhất.

Bình đẳng giới ở Việt Nam hiện nay: Từ quan điểm đến thực tiễn

2026-03-23T11:38:58+07:00

Bình đẳng giới là vấn đề không thể không quan tâm ở Việt Nam, bởi đây vừa là mục tiêu xây dựng chủ nghĩa xã hội, vừa là động lực để phát triển xã hội bền vững. Vì vậy, trong quá trình đổi mới và hội nhập quốc tế, Đảng và Nhà nước Việt Nam luôn quan tâm, chỉ đạo, triển khai thực hiện mục tiêu bình đẳng giới. Điều này được thể hiện trong chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước và quá trình hiện thực hóa mục tiêu này trong thực tiễn. Bài viết chủ yếu sử dụng tài liệu thứ cấp và phương pháp tổng quan, phân tích để khái quát chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước về bình đẳng giới; chỉ ra một số thành tựu, hạn chế về bình đẳng giới ở Việt Nam; từ đó gợi ý một số giải pháp thực hiện bình đẳng giới hiệu quả ở Việt Nam hiện nay.

Vai trò của báo chí Công an nhân dân với an ninh mạng hiện nay

2026-03-23T11:41:27+07:00

Trong bối cảnh công nghệ số phát triển vượt bậc, bảo vệ an ninh mạng đã trở thành một nhiệm vụ cấp bách, bởi các mối đe dọa an ninh mạng hiện nay không chỉ nhắm đến sự an toàn của tổ chức, cá nhân mà còn đe dọa đến an ninh quốc gia. Dựa vào nguồn thông tin về vấn đề an ninh mạng trên báo Công an nhân dân và Truyền hình Công an nhân dân từ tháng 01 năm 2024 đến hết tháng 3 năm 2025, với phương pháp tổng quan, bài viết đánh giá vai trò của báo chí Công an nhân dân. Báo chí Công an nhân dân không chỉ cung cấp thông tin kịp thời và chính xác, mà còn giúp nâng cao nhận thức và trang bị kỹ năng cho cộng đồng trong việc bảo vệ thông tin cá nhân và an ninh mạng, góp phần tạo nên một môi trường mạng an toàn và tin cậy, thúc đẩy sự ổn định và phát triển bền vững của xã hội.

Lý thuyết điều tiết của Durkhiem về mối quan hệ giữa tự tử và ly hôn

2026-03-23T11:43:39+07:00

Bài viết trình bày những phân tích của Durkheim về tự tử vô chuẩn vợ chồng trong khuôn khổ của lý thuyết điều tiết hôn nhân. Theo đó, hôn nhân mang lại nhiều lợi ích cho nam giới mà không phải nữ giới. Ngược lại, sự lung lay của thiết chế hôn nhân làm cho nam giới đã kết hôn lại gặp bất lợi hơn nữ giới. Một đặc trưng khác cũng được ghi nhận là tỷ lệ tự tử nam giới luôn cao hơn nữ giới. Bài viết cũng tổng hợp và phân tích các công trình về tự tử của các nhà xã hội học sau này, mà kết quả nhìn chung xác nhận lý thuyết của ông. Ngoài ra, nạn tự tử nghiêm trọng của những phụ nữ trẻ nông thôn ở một số quốc gia phương Đông như Trung Quốc, Ấn Độ dưới tên gọi “tự tử phản kháng”, khiến tỷ lệ tự tử của nữ giới cao hơn nam giới (Trung Quốc) và tỷ lệ tự tử ở hai giới tiệm cận với nhau (Ấn Độ). Điều này làm phong phú các loại hình tự tử mà Durkheim xây dựng.