Biểu hiện PTSD (rối loạn căng thẳng hậu sang chấn) của nhân vật Kiên trong tiểu thuyết “Nỗi buồn chiến tranh” và một vài liên hệ với văn học và điện ảnh Mỹ

Tóm tắt

“Nỗi buồn chiến tranh” (1990) của Bảo Ninh là một trong những tác phẩm nổi bật của văn học Việt Nam khắc họa rõ nét hội chứng PTSD (rối loạn căng thẳng sau sang chấn) sau cuộc kháng chiến chống Mỹ. Qua nhân vật Kiên – một cựu binh mang trong mình kí ức xâm nhập, cảm giác tội lỗi sống sót và sự xa cách xã hội – tác phẩm phơi bày những tổn thương tâm lí sâu sắc mà chiến tranh để lại. Ngôn ngữ trữ tình, giàu hình ảnh và cấu trúc phi tuyến tính trong tác phẩm đã góp phần tái hiện trạng thái hỗn loạn của nội tâm nhân vật, tạo nên một giọng điệu khác biệt so với văn học kháng chiến truyền thống. Nghiên cứu này phân tích các biểu hiện PTSD của Kiên và đối chiếu với các nhân vật khác trong văn học, điện ảnh Mỹ như Norman Bowker (“The Things They Carried”, 1990), Nick (“The Deer Hunter”, 1978), hay Ron Kovic (“Born on the Fourth of July”, 1989). Dù cùng phản ánh hậu quả tinh thần của chiến tranh, “Nỗi buồn chiến tranh” mang sắc thái Á Đông trầm lặng, gắn PTSD với nỗi đau tập thể của dân tộc, trong khi các tác phẩm văn học, điện ảnh của Mỹ thường tập trung vào khủng hoảng cá nhân và sự phản kháng. Từ đó, bài viết khẳng định giá trị riêng của “Nỗi buồn chiến tranh” không chỉ trong văn học Việt Nam mà còn trong diễn ngôn toàn cầu về hậu quả chiến tranh.