Tạp chí Hán Nôm

KHẢO CỨU LỊCH SỬ HÌNH THÀNH VÀ TRIỂN KHAI VIỆC THỰC HIỆN BỘ SƯU TẬP THÁC BẢN VĂN KHẮC HÁN NÔM VIỆT NAM (EFEO 1910 - 1944)

2026-04-07T09:56:57+07:00

Thông qua sưu tập và khai thác những thông tin ghi chép bằng Pháp văn trong khoảng nửa đầu thế kỉ XX, kết hợp với phân tích một cách có hệ thống về các dãy kí hiệu và niên đại trên thác bản văn bia, bài viết này phục dựng lịch sử 35 năm (1910-1944) khi Viện Viễn Đông Bác Cổ Pháp (EFEO) tổ chức in rập 21.980 kí hiệu thác bản văn khắc Hán Nôm. Bài viết nêu ra hai giai đoạn sưu tầm tích cực: giai đoạn đầu kéo dài 10 năm (1910- 1920, với 11.000 thác bản) và giai đoạn sau cùng kéo dài 4 năm (1941-1944, với 6.000 thác bản); xen giữa là khoảng 20 năm ngưng trệ, chỉ bổ sung được 4.000 đơn vị. Về chính sách lựa chọn sưu tầm, trước năm 1932 EFEO thiên về sưu tầm văn bia có niên đại trước thời Nguyễn, từ năm 1933 trở đi mới mở rộng niên đại sưu tầm, chuyển trọng tâm sang văn bia thời Nguyễn.

DỊCH KINH TOẢN YẾU ĐẠI TOÀN VỚI VIỆC TIẾP NHẬN KINH ĐIỂN NHO HỌC TẠI VIỆT NAM THỜI TRUNG ĐẠI

2026-04-07T09:58:22+07:00

Dịch kinh toản yếu đại toàn là một trong 5 sách thuộc bộ Ngũ kinh toản yếu đại toàn, được Thám hoa Nguyễn Huy Oánh toản yếu trên cơ sở bộ Ngũ kinh đại toàn do nhóm Hồ Quảng thời Minh biên soạn. Nghiên cứu nội dung và mục đích toản yếu bộ Dịch kinh toản yếu đại toàn góp phần bổ sung và làm sáng tỏ việc tiếp nhận và luận giải kinh điển Nho học ở Việt Nam thời trung đại nói chung, cũng như việc tiếp nhận Dịch học ở Việt Nam nói riêng.

TOÁN HỌC VIỆT NAM BUỔI GIAO THỜI: TỪ SÁCH TOÁN HÁN NÔM SANG SÁCH TOÁN VIẾT BẰNG CHỮ QUỐC NGỮ

2026-04-07T10:00:05+07:00

Bài viết trình bày một số khảo sát ban đầu về quá trình chuyển tiếp của toán học Việt Nam từ các sách toán viết bằng chữ Hán và chữ Nôm sang sách toán viết bằng chữ Quốc ngữ1. Qua đó sơ bộ tìm hiểu quá trình tiếp thu toán học từ Trung Hoa sang toán học châu Âu và những sáng tạo của người Việt trong học, dạy, nghiên cứu và ứng dụng toán học.

TINH THẦN ‘TỨ HẢI GIAI HUYNH ĐỆ’ QUA THƠ CỦA SỨ THẦN VIỆT NAM TRIỀU NGUYỄN VIẾT TẶNG SỨ THẦN TRIỀU TIÊN TẠI DỊCH QUÁN TRIỀU ĐÌNH TRUNG QUỐC

2026-04-07T10:01:43+07:00

Do hoàn cảnh lịch sử và bối cảnh địa chính trị văn hoá mà thời trung đại trong quan hệ bang giao với các nước khu vực văn hoá đồng văn, từ thế kỷ XV trở đi, tại triều đình phong kiến Trung Quốc, các sứ thần Việt Nam đã có sự giao lưu văn hoá với các sứ thần Triều Tiên và Lưu Cầu (Nhật Bản). Bài viết này sẽ đi sâu giới thiệu tinh thần “tứ hải giai huynh đệ” qua thơ của sứ thần Việt Nam triều Nguyễn (thế kỷ XIX) viết tặng sứ thần Triều Tiên tại dịch quán của triều đình Trung Quốc.

THƠ VẦN TRẮC CỦA NGUYỄN PHÚC MIÊN TRINH

2026-04-07T10:03:19+07:00

Gieo vần là một phần quan trọng trong thơ cổ, không chỉ tạo nên nhịp điệu, tiết tấu, sự kết nối giữa các dòng thơ mà còn góp phần thể hiện cảm xúc và ý đồ nghệ thuật của thi nhân. Một trong những khoảng trống còn ít được quan tâm ở thơ chữ Hán Việt Nam là những bài thơ gieo vần trắc. Qua khảo sát những bài thơ ngũ ngôn, thất ngôn vần trắc của Nguyễn Phúc Miên Trinh trong bộ Vĩ Dạ hợp tập chủ yếu từ phương diện ngữ âm, chúng tôi nhận thấy những tác phẩm này có sự phong phú và đặc sắc trong xây dựng hình tượng và biểu đạt cảm xúc. Các bài thơ vần trắc của Miên Trinh có sự khác biệt so với mảng thơ vần bằng trong việc thể hiện những gam màu dương tính với những vận động mạnh mẽ hoặc những cảm xúc mãnh liệt. Từ đó, bài viết khẳng định ý việc vận dụng những tri thức ngữ âm vào phân tích thơ chữ Hán vần trắc là một hướng đi hứa hẹn nhiều kết quả.

NÚI DU HÍ HƯƠNG CÁT LỢI: GÓP THÊM TƯ LIỆU VỀ QUÊ HƯƠNG CỦA ĐẠI SƯ KHUÔNG VIỆT

2026-04-07T10:08:16+07:00

Quê hương của Thiền sư Khuông Việt là một vấn đề đã được các học giả bàn luận trong nhiều năm, nhưng khó kết luận do sự khuyết thiếu tư liệu. Trong bài viết này, với nguyên tắc bám sát vào văn bản, bằng thao tác đọc lại các tư liệu cũ đã được công bố và liên kết thông tin giữa các tư liệu đó, chúng tôi cung cấp thêm một số bằng chứng cho hướng chứng minh những địa danh gắn với Thiền sư Khuông Việt nằm ở khu vực Mê Linh - Phúc Yên - Sóc Sơn ngày nay.

BÌNH ĐỊNH ĐẢNG PHỈ Ở BẮC BỘ DƯỚI TRIỀU NGUYỄN QUA TƯ LIỆU HÁN NÔM TẠI ĐÌNH TÂN CHÁNH, CẦN ĐƯỚC, TÂY NINH

2026-04-07T10:06:35+07:00

Nhà Nguyễn (1802 - 1945) là triều đại duy nhất trong lịch sử Việt Nam quản lý một vùng lãnh thổ rộng lớn xuyên suốt từ Bắc chí Nam. Tuy nhiên, khi mới thành lập, nhà Nguyễn phải đối mặt với nhiều bất ổn về chính trị, nhất là loạn phỉ ở Bắc Bộ. Trong tình hình khan hiếm tư liệu hiện nay, tư liệu Hán Nôm ở đình Tân Chánh là minh chứng lịch sử cho chiến tích và quá trình bình định phỉ đảng của vua quan nhà Nguyễn trong buổi đầu kiến quốc. Nội dung nguồn tư liệu cung cấp một cách đầy đủ về các biện pháp đối phó của triều đình đối với lực lượng thổ phỉ nguy hiểm và hung tợn, đặc biệt là khi chúng cấu kết với cướp biển và giặc Tàu Ô đe doạ trực tiếp đến vấn đề an ninh quốc gia cả trên vùng đất liền và vùng lãnh hải. Từ kết quả khảo cứu được, bài viết góp thêm cơ sở dữ liệu khả tín để nghiên cứu tình hình tiễu trừ phỉ đảng của Việt Nam giai đoạn này.