Quản lý tích hợp không gian cảnh quan sông nước đô thị thích ứng biến đổi khí hậu: khung tiêu chí, mô hình quản trị và ứng dụng cho tỉnh Vĩnh Long

Integrated management of urban riverine landscape space for climate change adaptation: A criteria framework, governance models, and application to Vĩnh Long province

Tóm tắt

Biến đổi khí hậu (BĐKH) đang tạo áp lực kép lên hệ thống không gian cảnh quan sông nước (KGCQSN) tại các đô thị châu thổ vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL): vừa làm suy thoái trực tiếp các hệ sinh thái ven bờ, vừa đòi hỏi thiết kế lại toàn bộ tư duy quy hoạch và quản lý. Trong khi đó, mô hình chính quyền địa phương hai cấp áp dụng từ ngày 01/7/2025 làm thay đổi căn bản cấu trúc thẩm quyền quản lý không gian ven sông. Nghiên cứu này nhằm xây dựng một khung quản lý tích hợp KGCQSN đô thị thích ứng BĐKH cho tỉnh Vĩnh Long. Bằng phương pháp hỗn hợp - phân tích thể chế - pháp lý, phân tích hình thái không gian, hệ thống thông tin địa lý (GIS) đa lớp, đánh giá đặc trưng cảnh quan (LCA) và điều tra xã hội học (320 phiếu hợp lệ, 40 phỏng vấn sâu trên bốn nhóm chủ thể) - nghiên cứu đề xuất bốn đóng góp mới: (i) hệ thống phân loại đô thị sông nước gồm ba loại hình gắn với phân vùng quản lý đa lớp tích hợp bốn chiều; (ii) khung tiêu chí–chỉ số quản lý tích hợp đa chiều được lượng hóa và phân tầng theo loại hình đô thị; (iii) ba mô hình quản trị phù hợp cấu trúc chính quyền hai cấp; và (iv) hệ thống năm nhóm với mười tám giải pháp có lộ trình và phân cấp thẩm quyền, được minh họa qua áp dụng thí điểm tại hành lang ven sông Cổ Chiên (4,2 km). Kết quả cung cấp cơ sở khoa học cho việc chuyển đổi tư duy từ “kiểm soát nước” sang “sống chung với nước” và quản trị theo hành lang sông vượt ranh giới hành chính tĩnh.