Tình hình sở hữu ruộng đất làng Tuỳ Hối thế kỷ XVIII, đầu thế kỷ XIX qua tư liệu địa bạ

Tóm tắt

Tùy Hối là một làng được hình thành sớm, gắn với nhiều nhân vật nổi tiếng của triều Trần như Thái hậu Nguyên Từ và Trần Quốc Tảng. Trong khi nhiều nhà sử học, dựa trên các nguồn tư liệu như Sĩ hoạn tu tri lục, cho rằng ruộng đất công làng xã đã bị thu hẹp đáng kể vào đầu thế kỷ XIX, thì các nguồn tư liệu lưu trữ tại địa phương, đặc biệt là hệ thống địa bạ, lại cho thấy một bức tranh đa dạng và phức tạp hơn về cơ cấu sở hữu ruộng đất. Trường hợp của làng Tùy Hối vào đầu thế kỷ XIX là một minh chứng tiêu biểu cho tính phức hợp đó. Dựa trên các địa bạ được lập dưới thời Quang Trung và Minh Mạng, đồng thời vận dụng phương pháp phân tích định lượng, nghiên cứu này xem xét diện tích, chất lượng ruộng đất và tỷ lệ giữa ruộng công với ruộng tư ở Tùy Hối vào cuối thế kỷ XVIII và đầu thế kỷ XIX, đồng thời tiến hành so sánh với một số địa phương khác. Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng, trong khoảng thời gian từ năm thứ 3 niên hiệu Quang Trung đến năm thứ 12 niên hiệu Minh Mạng, tỷ lệ ruộng công, ruộng tư nhìn chung tương đối ổn định; biến động đáng chú ý nhất là sự giảm sút rõ rệt của diện tích ruộng bỏ hoang. Sở hữu ruộng công vẫn chiếm ưu thế so với ruộng tư, và phần lớn ruộng đất được canh tác bởi nông dân tự canh. Bài viết qua đó bước đầu cung cấp những nhận thức về sự phát triển kinh tế nông thôn của làng Tùy Hối trong giai đoạn này, đồng thời lý giải vì sao ruộng công vẫn giữ vai trò nổi trội trong một làng xã thuần nông.