HỌC THUYẾT THUỶ HOẢ VÀ ỨNG DỤNG CỦA BÀI THUỐC LỤC VỊ, BÁT VỊ

Tóm tắt

Học thuyết thuỷ hoả (học thuyết tâm thận) do Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác
(1724-1791) - ông tổ của ngành Y Việt Nam dựa trên học thuyết âm dương, ngũ hành, dịch
lý xây dựng nên. Theo quan niệm của dịch lý, thuỷ là nước, biểu hiện bằng quẻ Khảm (☵),
nằm ở phương Bắc, hoả là lửa, biểu hiện bằng quẻ Ly (☲), nằm ở phương Nam. Trong cơ
thể con người, tạng Tâm tương ứng với quẻ Ly, tạng Thận tương ứng với quẻ Khảm. Tâm
hoả ở trên và Thận thuỷ ở dưới phải tương giao với nhau, thuỷ hoả cân bằng, cơ thể mới
khoẻ mạnh. Khi thuỷ hoả mất cân bằng, cơ thể sẽ phát sinh bệnh tật. Thủy suy không giữ
được hỏa, hỏa bốc lên, Lãn Ông dùng phương Lục vị nhằm bổ thuỷ để chế hoả; trường
hợp hỏa suy có biểu hiện: người lạnh, chân tay lạnh, ăn uống chậm tiêu, đầy bụng, ỉa lỏng,
người mệt mỏi, sợ lạnh… ông dùng phương Bát vị để bổ hoả, lặp lại cân bằng thuỷ hoả.
Cũng từ 2 phương thuốc Lục vị và Bát vị, ông đã gia giảm thành nhiều bài thuốc chữa
nhiều chứng và bệnh khác nhau.