1. ĐÁNH GIÁ CHẤT LƯỢNG DỰ BÁO MƯA LỚN HẠN NGẮN CỦA MÔ HÌNH IFS TRÊN KHU VỰC ĐỒNG BẰNG VÀ TRUNG DU BẮC BỘ
Tóm tắt
Bài báo trình bày kết quả đánh giá chi tiết chất lượng dự báo mưa lớn hạn ngắn (1 - 3 ngày) của mô hình IFS (Integrated Forecasting System) thuộc Trung tâm Dự báo Thời tiết hạn vừa Châu Âu (ECMWF) cho khu vực đồng bằng và trung du Bắc Bộ trong giai đoạn 2014 - 2023. Sử dụng số liệu mưa tích lũy 24 giờ tại 39 trạm khí tượng bề mặt và dự báo hạn 24 h, 48 h, 72 h của IFS, nghiên cứu áp dụng các chỉ số sai số định lượng (ME, MAE, RMSE, BIAS, hệ số tương quan R) và các chỉ số pha mưa (POD, FAR, TS, BS) cho từng ngưỡng mưa (mưa vừa, mưa to, mưa rất to) và từng nhóm hình thế thời tiết gây mưa. Các hệ số tương quan và chỉ số kỹ năng được kiểm nghiệm thống kê ở mức ý nghĩa 0,05. Kết quả cho thấy mô hình IFS có kỹ năng dự báo tương đối tốt đối với lượng mưa tích lũy 24 giờ trong hạn 24 h, với R trung bình khoảng 0,7, RMSE 18 - 25 mm và BIAS xấp xỉ 0,9 - 1,0, thể hiện sai số thiên thấp hoặc thiên cao nhẹ tùy theo khu vực. Tuy nhiên, chất lượng dự báo suy giảm rõ rệt ở hạn 48 - 72 h (R giảm còn khoảng 0,5, RMSE tăng lên trên 30 mm) và ở ngưỡng mưa rất to (>100 mm/24 h) với tỷ lệ bỏ sót và dự báo khống còn khá lớn. Về mặt không gian, mô hình có xu hướng dự báo thiên thấp ở khu vực trung du và thiên cao ở vùng ven biển. Phân tích theo hình thế thời tiết cho thấy các đợt mưa do rãnh áp thấp bị nén và hoàn lưu xoáy thuận nhiệt đới được mô hình mô phỏng tốt hơn so với các đợt mưa do không khí lạnh kết hợp hội tụ gió yếu hoặc đối lưu cục bộ.
