Tạp chí Nghiên cứu Châu Á – Thái Bình Dương

Triển vọng vai trò trung tâm của ASEAN trong thập niên tới

Lê Phương Hòa — Tue, 07 Apr 2026 00:00:00 +0700

Vai trò trung tâm của ASEAN được hình thành trên nền tảng đoàn kết của các quốc gia Đông Nam Á và nỗ lực thiết lập các khuôn khổ hợp tác đa phương với các cường quốc. Bắt đầu từ thập niên 1990 và được định hình rõ rệt vào đầu thế kỷ XXI, vai trò này thể hiện ở khả năng khởi xướng, kết nối và điều hòa lợi ích an ninh, phát triển giữa các nước thành viên cũng như với các đối tác bên ngoài. Tuy nhiên, trong thập niên tới, do những hạn chế nội tại của khối và tính phức tạp của môi trường địa - chính trị toàn cầu, nhiều khả năng ASEAN sẽ tập trung vào việc đóng vai trò cầu nối đối thoại và xây dựng lòng tin hơn là dẫn dắt hay đưa ra quyết sách giải quyết xung đột. Trong bối cảnh đó, với tư cách là một thành viên của khối, Việt Nam cần chủ động củng cố đoàn kết nội khối, kiên trì theo đuổi “Phương cách ASEAN”, đồng thời tận dụng hiệu quả các diễn đàn khu vực để bảo vệ chủ quyền, thúc đẩy kết nối chiến lược và phát triển bền vững.

Thích ứng chiến lược của Việt Nam trước sự gia tăng cạnh tranh địa chính trị, kinh tế giữa các nước lớn ở Đông Nam Á

Đinh Thị Hiền Lương — Tue, 07 Apr 2026 00:00:00 +0700

Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung leo thang và quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu, Việt Nam đã triển khai chiến lược thích ứng đa chiều nhằm cân bằng áp lực từ các nước lớn, định vị lại vai trò trong chuỗi giá trị toàn cầu và bảo vệ lợi ích quốc gia. Bài viết phân tích những cơ hội và thách thức đối với Việt Nam trong bối cảnh gia tăng cạnh tranh địa chính trị, kinh tế giữa các nước lớn ở Đông Nam Á và những giải pháp nhằm thích ứng chiến lược của Việt Nam trong tình hình mới.

Ứng dụng công nghệ số trong phát triển du lịch thông minh tại Nhật Bản

Trần Ngọc Nhật — Tue, 07 Apr 2026 00:00:00 +0700

Từ năm 2020-2023, đại dịch COVID-19 đã diễn biến hết sức phức tạp ở Nhật Bản,
làm đình trệ nhiều lĩnh vực, đặc biệt là ngành du lịch. Cuộc khủng hoảng này đã làm bộc lộ
những hạn chế vốn có của mô hình du lịch truyền thống phụ thuộc vào lượng khách lớn, đồng
thời thúc đẩy chuyển đổi tư duy và hệ thống. Thay vì chỉ ứng phó ngắn hạn, Nhật Bản đã tận
dụng cú sốc này để tích hợp các nguyên tắc của “Xã hội 5.0” (Society 5.0) vào lĩnh vực du lịch
thông minh, chuyển trọng tâm từ mở rộng quy mô sang gia tăng giá trị. Thành công của họ
không nằm ở việc áp dụng công nghệ đơn thuần, mà ở năng lực liên kết công nghệ số với vốn
văn hóa để tạo ra các trải nghiệm mới, giải quyết thách thức xã hội và xây dựng một hệ sinh thái
du lịch thông minh có khả năng phục hồi cao hơn. Bài học từ Nhật Bản chứng minh rằng, tương
lai của du lịch thông minh thuộc về những quốc gia có thể chuyển hóa các rủi ro hệ thống thành
động lực cho sự đổi mới có trọng tâm và mang tính biến đổi.

Tòa án sở hữu trí tuệ - kinh nghiệm của Trung Quốc và gợi mở cho Việt Nam

Đặng Minh Phương — Tue, 07 Apr 2026 00:00:00 +0700

Bài viết nghiên cứu mô hình tòa án sở hữu trí tuệ tại Trung Quốc, đặc biệt là quá trình chuyên môn hóa và khu vực hóa hệ thống tòa án, từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm có giá trị cho Việt Nam trong bối cảnh cải cách tư pháp sâu rộng theo tinh thần Nghị quyết số 27-NQ/TW và Nghị quyết số 18-NQ/TW. Bài viết lập luận rằng mô hình tòa sở hữu trí tuệ trong tòa án nhân dân khu vực gắn với xu hướng bỏ cấp xét xử trung gian là lựa chọn thể chế phù hợp và khả thi nhất đối với Việt Nam trong giai đoạn hiện nay. Kinh nghiệm từ Trung Quốc là xây hệ thống tòa sở hữu trí tuệ chuyên biệt với thẩm quyền rõ ràng, đội ngũ thẩm phán chuyên sâu. Kết quả nghiên cứu góp phần hỗ trợ hoạch định chính sách tổ chức hệ thống tòa án sở hữu trí tuệ tại Việt Nam phù hợp với định hướng của Đảng và Nhà nước.

Quan hệ Việt Nam - Trung Quốc từ “đối tác hợp tác chiến lược toàn diện” hướng tới “cộng đồng chia sẻ tương lai”

Nguyễn Xuân Cường, Phạm Lưu Bình — Tue, 07 Apr 2026 00:00:00 +0700

Nhân dịp kỷ niệm 75 năm quan hệ ngoại giao Việt Nam - Trung Quốc (18/1/1950-
18/1/2025), bài viết nhìn lại chặng đường phát triển của quan hệ giữa hai nước kể từ khi thiết
lập khuôn khổ đối tác hợp tác chiến lược toàn diện (2008) đến nay; đánh giá thực trạng hợp tác
trên các trụ cột chính trị, kinh tế, an ninh và văn hóa xã hội. Thông qua việc vận dụng các lý
thuyết quan hệ quốc tế, nghiên cứu làm rõ các mục tiêu chiến lược, sự đan xen lợi ích và những
bước chuyển quan trọng của quan hệ Việt - Trung trong bối cảnh địa chính trị mới; luận giải quá
trình nâng cấp từ đối tác hợp tác chiến lược toàn diện hướng tới xây dựng “Cộng đồng chia sẻ
tương lai Việt Nam - Trung Quốc có ý nghĩa chiến lược”.

Tác động của chiến tranh thương mại Mỹ -Trung tới ngành bán dẫn của Nhật Bản

Nguyễn Văn Lịch, Ngô Ngọc Thành Uyên, Nguyễn Hoàng Khánh Linh, Trương Ngân Giang — Tue, 07 Apr 2026 00:00:00 +0700

Trong chiến tranh thương mại Mỹ - Trung, sự phát triển của ngành bán dẫn là nền tảng quyết định sức mạnh công nghệ và vị thế quốc gia. Nhật Bản, với vai trò then chốt ở các khâu vật liệu và thiết bị, đang đứng giữa sức ép từ cả Mỹ và Trung Quốc. Nghiên cứu phân tích tác động của chiến tranh thương mại Mỹ - Trung tới ngành bán dẫn Nhật Bản và chiến lược của Nhật Bản nhằm giành lại vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu. Dựa trên khung lý thuyết hợp tác quốc tế và đầu tư nước ngoài, nghiên cứu khái quát sự dịch chuyển và vai trò quan trọng của Nhật Bản trong chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu. Phân tích cho thấy Nhật Bản nắm giữ khả năng tận dụng cơ hội thương mại từ phân khúc công nghệ thế hệ cũ xuất sang Trung Quốc. Tuy nhiên, Nhật Bản cũng chịu nhiều thách thức, đối mặt với rủi ro từ kiểm soát xuất khẩu, sức ép liên minh từ Mỹ. Trên cơ sở đó, bài viết hệ thống hóa chính sách phục hồi ngành bán dẫn của Nhật Bản từ năm 2021 và đề xuất hàm ý cho Việt Nam nhằm nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị.

Hợp tác Nga - Trung Quốc trong khuôn khổ BRICS những năm gần đây và liên hệ với Việt Nam

Phùng Chí Kiên, Lê An Hải — Tue, 07 Apr 2026 00:00:00 +0700

Trong bối cảnh trật tự quốc tế ngày càng phát triển theo hướng đa cực, đa trung tâm, nhóm BRICS nổi lên như một cơ chế hợp tác quan trọng phản ánh xu thế “phi phương Tây hóa”. Trong đó, Nga và Trung Quốc - hai quốc gia đóng vai trò trụ cột chiến lược - đang tăng cường hợp tác nhằm thúc đẩy cân bằng cán cân quyền lực quốc tế và giảm phụ thuộc vào phương Tây. Đặc biệt sau khi Nga tiến hành “chiến dịch quân sự đặc biệt” nhằm vào Ukraine tháng 2/2022, quan hệ hợp tác Nga - Trung Quốc trong khuôn khổ BRICS bước sang giai đoạn hợp tác sâu rộng hơn. Bài viết tập trung phân tích quá trình hình thành và thể chế hóa của BRICS, làm rõ vai trò hạt nhân của Nga và Trung Quốc trong cấu trúc hợp tác này, đồng thời đánh giá hợp tác Nga - Trung Quốc trong BRICS trên lĩnh vực chính trị - an ninh và kinh tế - tài chính. Trên cơ sở đó, bài viết xem xét tác động của quan hệ hợp tác này đối với Việt Nam, từ đó đưa ra một số hàm ý chính sách giúp Việt Nam chủ động thích ứng và vận dụng cơ hội từ sự nổi lên của BRICS trong giai đoạn hiện nay.

Sự điều chỉnh chính sách văn hóa quốc gia của Malaysia từ năm 1971 đến năm 2021

Hoàng Thị Mỹ Nhị — Tue, 07 Apr 2026 00:00:00 +0700

Trong suốt 50 năm từ năm 1971-2021, chính sách văn hóa quốc gia luôn đóng một vai trò quan trọng trong việc định hình bối cảnh văn hóa ở Malaysia và cũng là chủ đề của nhiều cuộc tranh luận và đánh giá lại. Từ góc nhìn lịch sử và văn hóa quốc gia, có thể thấy chính sách này đang chịu áp lực phải thích ứng với những thay đổi trong quan niệm về đa văn hóa, tính bao trùm và bản sắc. Thông qua phân tích các văn bản chính sách quan trọng, diễn ngôn công khai và các sáng kiến văn hóa trong nhiều năm, bài viết tập trung làm rõ những thay đổi trong nội dung chính sách văn hóa của Malaysia, từ đó đưa ra những đánh giá về thành tựu, thách thức và triển vọng của việc thực thi chính sách trong quá trình xây dựng một xã hội đa nguyên trong thế kỉ XXI.

Hệ thống viện nghiên cứu khoa học xã hội - “nguồn vốn trí lực” cho sự trỗi dậy của Trung Quốc

Trần Thị Thủy — Tue, 07 Apr 2026 00:00:00 +0700

Sự trỗi dậy của Trung Quốc trong những thập niên vừa qua không chỉ là kết quả của sự tích lũy về tiềm lực kinh tế, khoa học công nghệ và quân sự mà còn có vai trò của
nguồn vốn trí lực khoa học xã hội. Mục tiêu xác lập vị trí cường quốc của Trung Quốc không tách rời nhiệm vụ kiến tạo cường quốc học thuật. Việc đưa ra các sáng kiến, các nội hàm lý luận mới hoặc diễn giải mang đặc sắc Trung Quốc trong thời gian qua chính là kết quả của quá trình tạo dựng một hệ thống diễn ngôn riêng của quốc gia này. Bài viết tập trung phân tích vai trò của hệ thống viện nghiên cứu khoa học xã hội ở Trung Quốc trong quá trình trỗi dậy của cường quốc này.

Biển Đông năm 2025: Chính sách và động thái của Trung Quốc

Nguyễn Đặng Lan Anh — Tue, 07 Apr 2026 00:00:00 +0700

Bài viết phân tích những đặc điểm nổi bật trong chính sách và hành vi của Trung Quốc tại Biển Đông năm 2025. Theo đó, Bắc Kinh tiếp tục duy trì chiến lược vùng xám thông qua phối hợp chặt chẽ giữa hải quân, hải cảnh và dân quân biển nhằm tăng cường “kiểm soát thực tế” trên biển; đồng thời mở rộng mức độ quân sự hóa các cơ sở tiền tiêu và tăng cường sử dụng các biện pháp pháp lý nhằm “luật hóa yêu sách” - một xu hướng được Trung Quốc thúc đẩy liên tục từ năm 2016. Năm 2025 cũng chứng kiến một số thay đổi đáng chú ý, cụ thể là Trung Quốc gia tăng hoạt động “vùng xám” trên thực địa, sử dụng diễn ngôn môi trường như một công cụ để hợp thức hóa yêu
sách chủ quyền và mở rộng thực thi quyền tài phán; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, thiết bị giám sát và phương thức tác chiến mới nhằm kiểm soát không gian biển chiến lược, đặc biệt trong cạnh tranh dưới biển.