CHIẾN LƯỢC DỊCH CÁC ĐƠN VỊ NGÔN NGỮ KHÔNG CÓ TƯƠNG ĐƯƠNG TRỰC TIẾP TRONG DỊCH VĂN HỌC ANH - VIỆT: TIẾP CẬN LIÊN VĂN HÓA VÀ NGÔN NGỮ

Abstract

Bài báo tập trung vào hiện tượng các đơn vị ngôn ngữ không có tương đương trực tiếp (untranslatable), đặc biệt là những đơn vị mang đặc trưng văn hóa cao, vốn không tồn tại từ ngữ tương ứng trong ngôn ngữ đích, trong dịch văn học từ tiếng Anh sang tiếng Việt. Dưới góc nhìn liên văn hóa và liên ngôn ngữ, nghiên cứu phân tích các chiến lược dịch được dịch giả áp dụng khi xử lý những biểu thức văn hóa đặc thù, bao gồm từ ngữ gắn với bối cảnh văn hóa, yếu tố dân gian, danh từ mang sắc thái địa phương, hoặc khái niệm văn hóa ngoại biên. Bài báo sử dụng phương pháp phân tích định tính dựa trên so sánh giữa nguyên bản và bản dịch của ba tiểu thuyết văn học kinh điển Anh ngữ đã được chuyển ngữ sang tiếng Việt. Kết quả cho thấy, dịch giả thường vận dụng linh hoạt các phương pháp dịch như diễn giải, chuyển thể văn hóa, bổ sung chú giải hoặc giữ nguyên từ gốc nhằm tái hiện hàm ý và giá trị thẩm mỹ của văn bản gốc. Bài báo đồng thời làm nổi bật vai trò trung gian văn hóa của dịch giả văn học và góp phần nâng cao tính tương thích liên văn hóa trong dịch thuật.