Tiếp nhận và tiếp biến tri thức khoa học, kỹ thuật phương Tây ở Đại Việt từ thế kỷ XVI đến XVIII: Nhận diện một quá trình giao thoa tri thức

Tóm tắt

Trong giai đoạn từ thế kỷ XVI đến XVIII, Đại Việt đã trải qua một quá trình tiếp xúc và tiếp nhận các tri thức khoa học – kỹ thuật phương Tây thông qua các kênh thương mại, truyền giáo và ngoại giao, đặc biệt là từ các giáo sĩ Dòng Tên. Bài viết này tập trung phân tích các lĩnh vực then chốt như thiên văn học, y học, kỹ thuật quân sự, hàng hải và cơ khí học để làm rõ cách thức tri thức phương Tây được giới thiệu, đánh giá, tiếp nhận và nội hóa trong bối cảnh chính trị - văn hóa đặc thù của Đại Việt. Thông qua cách tiếp cận liên ngành và phân tích lịch sử - văn hóa, nghiên cứu chỉ ra rằng tri thức phương Tây không được tiếp thu một cách nguyên trạng, mà được lựa chọn có chủ đích và thích nghi theo nhu cầu bản địa. Quá trình này phản ánh một mô hình tiếp biến văn hóa tri thức mang tính chủ động, góp phần hình thành nền tảng cho tư duy khoa học hiện đại tại Việt Nam. Bài viết cung cấp một cái nhìn mới về mối quan hệ giữa truyền giáo, chuyển giao công nghệ và bản địa hóa tri thức trong khu vực Đông Á thời kỳ tiền hiện đại.