Tạp chí Khoa học Xã hội Việt Nam

Từ bài viết Học tập suốt đời của Tổng Bí thư Tô Lâm nghĩ về việc rèn luyện cán bộ để xứng tầm với kỷ nguyên mới

2026-01-16T04:23:37+07:00

Để đạt được mục đích, biến ý tưởng thành hiện thực, cần thiết phải có một đội ngũ cán bộ đủ tầm để gánh vác nhiệm vụ mà lịch sử giao phó. Lịch sử dân tộc ta cũng chứng kiến những con người tài ba đã góp sức tạo nên chiến thắng lẫy lừng thời nhà Trần và cả thời đại Hồ Chí Minh. Bước vào kỷ nguyên mới của sự đổi mới toàn diện hiện nay, Đảng ta cần phải rèn luyện được đội ngũ đủ tài đức để gánh vác và hoàn thành nhiệm vụ đưa đất nước ta vươn lên, sánh vai với các cường quốc năm châu. Đó là chủ đề của nghiên cứu này, khi các tác giả đọc bài viết của Tổng bí thư. Để đạt được mục đích đó, bài viết sử dụng phương pháp phân tích và tổng hợp, logic và lịch sử.

Đại hội XIV: bước chuyển biến mạnh mẽ trong tư duy chính trị về cải cách thể chế đáp ứng yêu cầu của giai đoạn phát triển trong kỷ nguyên mới

2026-01-16T04:26:17+07:00

Bài viết phân tích quyết tâm chính trị của Đảng Cộng sản Việt Nam trong việc cải cách hệ thống thể chế quốc gia thông qua ba trụ cột cơ bản: thể chế tổ chức bộ máy, thể chế xã hội và thể chế thị trường. Dựa trên phương pháp phân tích luật học và chính sách công, nghiên cứu làm rõ những chuyển biến mạnh mẽ trong tư duy chính trị được thể hiện qua Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV và bộ nghị quyết đột phá, đồng thời đánh giá những thách thức thực thi trong bối cảnh kỷ nguyên phát triển mới. Bên cạnh việc nhấn mạnh tính cấp thiết của cải cách thể chế, nghiên cứu cũng chỉ ra những thách thức trong việc đổi mới tư duy lãnh đạo, cải cách hành chính, cũng như yêu cầu đặt ra đối với năng lực thực thi của đội ngũ cán bộ.

Trí tuệ nhân tạo: một thách thức đối với triết học nhận thức

2026-01-16T04:30:57+07:00

Bài viết phân tích những thách thức triết học mà trí tuệ nhân tạo (AI) đặt ra đối với nhận thức và tri thức con người. Khi AI có thể xử lý dữ liệu, học tập và ra quyết định mà không có ý thức, nó thách thức các quan niệm truyền thống về lý tính, nhận thức và chủ thể tính. Bằng cách đánh giá các quan điểm triết học từ Descartes, Kant, Searle, Dennett và Chalmers, nghiên cứu làm rõ sự khác biệt giữa nhận thức con người và AI qua các tiêu chí như ý thức chủ quan, phản tư, động lực nội tại và tri thức trải nghiệm. Trong khi Searle khẳng định AI không thể có nhận thức thực sự do thiếu trải nghiệm chủ quan, Dennett lập luận rằng nhận thức có thể chỉ là sản phẩm của xử lý thông tin, và AI có thể đạt đến một dạng lý tính khác nếu đủ phức tạp. Trên cơ sở thực tiễn phát triển của AI, đặt ra những vấn đề cơ bản của triết học nhận thức thách thức vai trò của con người và sự thay thế của trí tuệ nhân tạo đối với nhận thức con người.

Bàn luận về nguồn vốn xã hội và vốn xã hội

2026-01-16T04:35:01+07:00

Nguồn vốn xã hội và vốn xã hội trong một số nghiên cứu đang được sử dụng thay thế lẫn nhau. Tuy nhiên, về bản chất nguồn vốn xã hội chính là yếu tố hình thành, tạo nên vốn xã hội. Vốn xã hội là nguồn lực vô hình và ngày càng được nhìn nhận như một nguồn lực chiến lược, có vai trò tích cực trong việc thúc đẩy phát triển bền vững đối với từng cá nhân, tổ chức và cả quốc gia. Vậy, yếu tố nào có ảnh hưởng đến việc hình thành và phát triển vốn xã hội? Bài viết tập trung nhận diện các nguồn vốn xã hội và qua đó xác định hai nguồn vốn xã hội quan trọng nhất của Việt Nam trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên mới. Việc hình thành và phát triển vốn xã hội ở Việt Nam không thể tách rời vai trò của từng cá nhân và hệ thống pháp luật - hai yếu tố có tính chất nền tảng và có mối quan hệ chặt chẽ với nhau.

Sử dụng khoa học kỹ thuật và công nghệ số trong đời sống nhìn từ lăng kính giới

2026-01-16T04:37:39+07:00

Trong bối cảnh phát triển mạnh mẽ của khoa học và công nghệ, đặc biệt là công nghệ số như hiện nay, việc biết tận dụng các thành quả của sự phát triển này có ý nghĩa quan trọng bởi nó mở rộng cơ hội giúp cuộc sống của con người trở nên thuận tiện và có chất lượng tốt hơn. Mặc dù vậy, vẫn còn khoảng cách giới trong việc tiếp cận các thành quả của sự phát triển khoa học và công nghệ. Dựa trên việc phân tích kết quả khảo sát định lượng với 9.094 người dân ở 13 tỉnh thành ở Việt Nam, bài viết này phân tích sự khác biệt giữa nam và nữ trong việc sử dụng các thiết bị công nghệ thông tin, các thiết bị sản xuất và gia dụng hiện đại. Từ đó, bài viết gợi ý một số giải pháp thu hẹp khoảng cách giới trong việc tiếp cận, sử dụng khoa học và công nghệ trong đời sống.

Tri thức hóa nông dân Việt Nam hiện nay: thách thức và giải pháp

2026-01-16T04:40:48+07:00

Tri thức hóa nông dân là quá trình trang bị cho người nông dân kiến thức và kỹ năng cần thiết để hiểu và áp dụng các phương pháp sản xuất hiện đại. Đây là một quá trình liên tục, bao gồm nhiều hoạt động: giáo dục, đào tạo; truyền đạt thông tin, tri thức liên quan đến hoạt động sản xuất nông nghiệp; tư vấn, hỗ trợ, chia sẻ kinh nghiệm; cung cấp và chuyển giao các kỹ thuật, công nghệ sản xuất mới,... Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng mặc dù đã có những tiến bộ đáng kể, nhưng quá trình tri thức hóa nông dân Việt Nam trong thời gian qua còn nhiều hạn chế và trong tương lai vẫn phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức. Do vậy, để quá trình tri thức hóa nông dân đạt hiệu quả cao, đáp ứng được yêu cầu của nền sản xuất nông nghiệp hiện đại cần một hệ thống giải pháp toàn diện, đồng bộ với sự vào cuộc của lãnh đạo các cấp, bộ, ngành, các cơ sở giáo dục đào tạo, doanh nghiệp và sự chủ động, tích cực, tự giác của chính bản thân người nông dân.

Chính sách phát triển giáo viên trung học phổ thông tại tỉnh Hà Tĩnh

2026-01-16T04:42:57+07:00

Trong hệ thống giáo dục quốc dân, bậc trung học phổ thông có một vị trí rất quan trọng trong chiến lược phát triển giáo dục thời kì công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước và hội nhập quốc tế. Vì vậy, xây dựng, phát triển và nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên là nhiệm vụ cấp thiết của ngành giáo dục ở tất cả các bậc học, trong đó có trung học phổ thông. Bài viết tìm hiểu việc thực hiện chính sách phát triển giáo viên trung học phổ thông trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh trên một số phương diện, từ đó đề xuất một số giải pháp góp phần vào việc đổi mới việc xây dựng và phát triển đội ngũ giáo viên trước yêu cầu chất lượng ngày càng cao của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Tích hợp ESG trong quản lý dự trữ ngoại hối của Ngân hàng Trung ương: xu hướng và hàm ý chính sách cho Việt Nam

2026-01-16T04:45:24+07:00

Bên cạnh vai trò ổn định kinh tế vĩ mô, các ngân hàng trung ương ở nhiều quốc gia ngày càng đóng vai trò quan trọng trong thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững. Gần đây, thuật ngữ ngân hàng trung ương xanh và xanh hoá hoạt động của ngân hàng trung ương, bao gồm thúc đẩy dự trữ ngoại hối xanh, nhận được nhiều sự quan tâm của các tổ chức quốc tế cũng như các ngân hàng trung ương trên thế giới. Nghiên cứu này nhằm mở rộng hiểu biết về xu hướng xanh hoá hoạt động quản lý dự trữ ngoại hối và phương pháp tích hợp bộ tiêu chuẩn đánh giá tính bền vững của các hoạt động kinh tế theo ba khía cạnh: Môi trường - Xã hội - Quản trị (ESG) nhằm thúc đẩy xu hướng này. Từ đó, nghiên cứu thảo luận các hàm ý chính sách trong việc xanh hoá quản lý dự trữ ngoại hối, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng xanh, đáp ứng các cam kết quốc tế về chống biến đổi khí hậu, từ đó góp phần hiện thực hoá các mục tiêu phát triển bền vững tại Việt Nam.

Chính sách nguồn nhân lực kỹ năng số: mô hình quốc tế và bài học cho Việt Nam

2026-01-16T04:48:41+07:00

Bài viết xem xét yêu cầu phát triển kỹ năng số cho nguồn nhân lực Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu, đặc biệt dưới tác động của Cách mạng công nghiệp 4.0. Việt Nam đặt mục tiêu phát triển bền vững, yêu cầu lực lượng lao động không chỉ thích ứng mà còn chủ động dẫn dắt tiến bộ kỹ thuật số, dù vẫn đang đối mặt với nhiều khó khăn về chính sách và kỹ năng hiện tại. Bài viết cung cấp góc nhìn mới về kỹ năng số của nguồn nhân lực Việt, bổ sung khái niệm kỹ năng số vào khung chính sách hiện hành, chỉ ra thiếu sót và tiềm năng phát triển. Ngoài ra, bài viết còn giới thiệu khái quát các mô hình quốc tế về phát triển nguồn nhân lực trong thời kỳ chuyển đổi kỹ thuật số từ Đức, Hàn Quốc, Singapore, giúp Việt Nam tham khảo những kinh nghiệm phù hợp nhằm nâng cao khả năng cạnh tranh quốc tế, đồng thời đảm bảo sự phát triển bền vững trên nền tảng kinh tế số, kỹ thuật số, góp phần vào chiến lược quốc gia về chuyển đổi số.

Pháp luật về kiểm soát tiếng ồn: kinh nghiệm của Nhật Bản và bài học cho Việt Nam

2026-01-16T04:51:12+07:00

Kiểm soát tiếng ồn là một trong những thách thức lớn của nhiều quốc gia hiện nay, đặc biệt tại các nước công nghiệp hóa và đô thị hóa nhanh chóng như Việt Nam. Trong bối cảnh này, Nhật Bản là một điển hình về việc xây dựng và áp dụng pháp luật kiểm soát tiếng ồn một cách hiệu quả, dựa trên các quy chuẩn kỹ thuật và chế tài nghiêm ngặt. Kinh nghiệm của Nhật Bản không chỉ giúp giảm thiểu ô nhiễm tiếng ồn mà còn đóng góp quan trọng vào việc nâng cao chất lượng môi trường sống và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Chính vì vậy, bài viết tập trung phân tích khung pháp lý của Nhật Bản về kiểm soát tiếng ồn, từ đó rút ra những bài học quan trọng cho Việt Nam trong quá trình xây dựng hệ thống pháp luật kiểm soát tiếng ồn hiện đại, hiệu quả và bền vững.

Vài nét về chế độ tập ấm đối với công thần của triều Nguyễn giai đoạn 1802-1884

2026-01-16T04:53:38+07:00

Công thần là những bề tôi, quan lại, tướng lĩnh có công lao to lớn đối với triều đình. Nghiên cứu về công thần triều Nguyễn gồm nhiều đối tượng và nhiều nội dung, trong đó việc thực hiện chế độ tập ấm dành cho các công thần khai quốc nhà Lê, phục hưng hậu Lê; khai quốc công thần quốc sơ, công thần trung hưng vương triều Nguyễn là vấn đề trọng yếu. Trải qua các triều vua Gia Long, Minh Mệnh, Thiệu Trị, Tự Đức, những quy định về thực hiện tập ấm lần lượt được ban hành, có sự điều chỉnh, bổ sung qua từng giai đoạn cụ thể, phù hợp với thực tiễn của vương triều. Đó là cơ sở để triều Nguyễn thực hiện sự tri ân, biết ơn đối với những công thần có công lao; bổ sung thêm nguồn nhân lực vào bộ máy nhà nước, nhất là đội ngũ võ quan.

Người A Rem ở Quảng Bình: từ cuộc sống hang đá đến định cư làng bản, ổn định đời sống sinh kế, phát huy giá trị văn hóa trong đời sống đương đại

2026-01-16T04:58:39+07:00

Bài viết giới thiệu về người A Rem, một tộc người thiểu số rất ít người ở miền núi Quảng Bình (nay là tỉnh Quảng Trị) và hành trình chuyển đổi mang tính bước ngoặt từ cuộc sống nguyên sơ trong hang đá đến định cư ổn định tại các làng bản. Bài viết tập trung phân tích những chuyển biến về điều kiện sống, phương thức sinh kế và sự thích nghi xã hội của người A Rem gắn liền với quá trình ổn định đời sống định cư, giao lưu, hòa nhập với các cộng đồng dân cư khác. Đồng thời, bài viết cũng nhấn mạnh nỗ lực bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của người A Rem: như ngôn ngữ, lễ nghi, tín ngưỡng và tri thức bản địa, trong bối cảnh toàn cầu hóa, giao thoa văn hóa. Qua đó, bài viết khẳng định tầm quan trọng của chính sách dân tộc, sự hỗ trợ của nhà nước và vai trò của cộng đồng đã giúp cho đồng bào A Rem thay đổi đời sống, phát triển sinh kế và giữ gìn bản sắc văn hóa trong đời sống đương đại.

Thực trạng phụ huynh hóa ở trẻ vị thành niên trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn

2026-01-16T05:02:14+07:00

Bài viết này chỉ ra thực trạng phụ huynh hóa trên 270 trẻ vị thành niên trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn, độ tuổi từ 11, 12 tuổi đến 15, 16 tuổi. Trẻ tham gia trả lời bằng phiếu hỏi, với Bảng kiểm Phụ huynh hóa và các câu hỏi nhân khẩu. Kết quả nghiên cứu chỉ ra, Trẻ trải qua Phụ huynh hóa trong vai trò làm cha mẹ và trong vai trò chăm sóc anh chị em ở mức trung bình và nhận thức về lợi ích Phụ huynh hóa ở mức khá. Có sự khác biệt về mức độ Phụ huynh hóa giữa các nhóm trẻ theo nhóm dân tộc, theo số lượng anh chị em, và theo trình độ học vấn của cha và mẹ. Những phát hiện này gợi mở những hỗ trợ tâm lý phù hợp cho trẻ em khi trải qua Phụ huynh hóa.

Văn khấn trong tang lễ: nhìn từ lí thuyết diễn ngôn

2026-01-16T05:05:32+07:00

Văn khấn trong tang lễ thuộc loại diễn ngôn mang tính nghi thức. Loại diễn ngôn này được cấu thành bởi tư tưởng văn hóa dân tộc. Trong bài viết này, chúng tôi tìm hiểu đặc điểm diễn ngôn văn khấn trong tang lễ trên các phương diện: ngữ vực và tư tưởng. Để thực hiện được các vấn đề vừa nêu, chúng tôi sử dụng phương pháp nghiên cứu chính là phương pháp miêu tả. Kết quả nghiên cứu thể hiện ý nghĩa về lí luận và thực tiễn. Về lí luận, bài viết góp phần vào việc tạo nên tiền đề nghiên cứu diễn ngôn văn khấn. Về thực tiễn, bài viết có thể trở thành tài liệu tham khảo cho việc nghiên cứu và giảng dạy ngôn ngữ, văn học và văn hóa.