TINH THẦN PHẢN TƯ VÀ XU HƯỚNG GIAO LƯU, HỘI NHẬP CỦA VĂN HỌC VIỆT NAM THỜI KÌ “ĐỔI MỚI”

Tóm tắt

Bài viết trình bày một cách hệ thống về tinh thần phản tư và xu hướng hội nhập như hai chiều vận động song hành trong tiến trình phát triển của văn học Việt Nam thời kỳ Đổi mới. Phản tư được hiểu là khả năng tự chất vấn, tự soi chiếu lịch sử, con người và các giá trị từng được mặc định, thể hiện qua sự đổi mới nội dung, hình thức và tư duy nghệ thuật. Từ đó, phản tư không chỉ là đặc trưng thẩm mỹ mà còn là một xu hướng phát triển tất yếu, góp phần giải phóng văn học khỏi các hệ tư tưởng cứng nhắc. Trong mối quan hệ với hội nhập, phản tư đóng vai trò như một “cơ chế lọc văn hóa”, giúp văn học Việt chọn lọc, tiếp thu tinh hoa thế giới mà không đánh mất bản sắc. Quá trình hội nhập thông qua dịch thuật, văn học di dân và tiếp xúc lý thuyết hiện đại giúp mở rộng không gian tư duy phản tư, làm sâu sắc thêm khả năng tự ý thức. Bài viết khẳng định nhu cầu cần có một chiến lược tích hợp phản tư - hội nhập để phát triển nền văn học vừa bản lĩnh, vừa kết nối hiệu quả với văn học khu vực và thế giới.