Tạp chí Nghiên cứu Tôn Giáo (nay là Tạp chí Dân tộc học và Tôn giáo học)

HỆ GIÁ TRỊ QUỐC GIA VIỆT NAM - LIÊN HỆ TỚI LĨNH VỰC TÔN GIÁO

Đỗ Lan Hiền — 2026-01-13

Việt Nam đang bước vào “Kỷ nguyên mới - Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc” dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, mọi người dân Việt Nam đoàn kết nhất trí, chung sức đồng lòng, tranh thủ tối đa thời cơ, thuận lợi, đẩy lùi nguy cơ, thách thức, đưa đất nước phát triển toàn diện, mạnh mẽ, bứt phá và cất cánh. Trong kế hoạch “Vươn mình của đất nước” việc phát triển và nuôi dưỡng hệ giá trị quốc gia nhằm khẳng định “bản sắc riêng” của mình với thế giới và nuôi dưỡng lòng yêu nước, nâng cao nhận thức của người dân về giá trị của đất nước mình, thúc đẩy lý tưởng “bứt phá, cất cánh” là một nhiệm vụ ưu tiên không kém phần quan trọng nhưng đầy khó khăn và thách thức. Việc định hình hệ giá trị quốc gia trong kỷ nguyên “vươn mình” gồm những tiêu chí nào và liên hệ gì với tôn giáo là mục đích của bài viết dưới đây qua nhận diện một số giá trị tiêu biểu.

CHÍNH QUYỀN CHÚA NGUYỄN VỚI SỰ HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN CÁC DÒNG THIỀN Ở ĐÀNG TRONG (THẾ KỶ XVII-XVIII)

Trương Thuý Trinh — 2026-01-13

Phật giáo theo lưu dân vào Đàng Trong từ thời Lê sơ trở về trước song nó chỉ trở nên khởi sắc dưới thời chúa Nguyễn. Từ rất sớm, chính quyền chúa Nguyễn đã coi chính sách đối với Phật giáo là một kế sách lâu dài trong đường hướng trị nước an dân. Do đó, tuy trong bối cảnh chính trị phức tạp, ở Đàng Trong Phật giáo gặp nhiều khó khăn, nhưng dưới sự hậu thuẫn của chính quyền chúa Nguyễn, nhiều dòng thiền đã từng bước du nhập, hình thành và phát triển thành năm dòng thiền, gồm: Trúc Lâm Yên Tử, Lâm Tế, Tào Động, Lâm Tế Chúc Thánh, Lâm Tế Liễu Quán. Từ tiếp cận Sử học liên ngành Tôn giáo học, Chính trị học, bài viết bước đầu làm rõ mối liên hệ giữa chính quyền chúa Nguyễn với Phật giáo qua các dòng thiền ở Đàng Trong vào thế kỷ XVII – XVIII, đồng thời góp phần cung cấp một cái nhìn cận cảnh về chính sách của chính quyền chúa Nguyễn đối với Phật giáo thời kỳ này.

TÌM HIỂU VỀ CƠ CHẾ VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA HỘI ĐỒNG GIÁO PHẨM THUỘC HỘI THÁNH TIN LÀNH VIỆT NAM (MIỀN NAM)

Hồ Nguyên Kha — 2026-01-13

Dự án Hiến chương của Hội Thánh Tin Lành Việt Nam vào năm 1970 đã khởi xướng mô hình tam quyền phân lập trong tổ chức giáo hội, từ đó hình thành thêm cơ chế Đại Hội đồng Giáo phẩm, Hội đồng Giám sát và Hội đồng Kỷ luật đóng vai trò cơ quan tư pháp, bên cạnh cơ quan hành pháp là Ban Trị sự Tổng Liên hội và cơ quan lập pháp là Đại Hội đồng Tổng Liên hội. Hiến chương 2001 của Hội Thánh Tin Lành Việt Nam (miền Nam) đã kế thừa và điều chỉnh mô hình đó cho phù hợp với hoàn cảnh mới. Tuy nhiên, quá trình thực hiện cơ chế Hội đồng Giáo phẩm trong thực tế đã nảy sinh nhiều xung đột về quyền hạn và nhiệm vụ, dẫn đến những tranh luận dai dẳng trong giáo hội. Những tồn tại đó chỉ mới được giải quyết gần đây, thông qua việc sửa đổi những điều khoản trong Hiến chương và Nội quy của Hội Thánh Tin Lành Việt Nam (miền Nam) liên quan đến thẩm quyền và nhiệm vụ của Đại Hội đồng Giáo phẩm và Hội đồng Giáo phẩm. Từ đó giúp xác định rõ vai trò hiện nay của cơ chế Hội đồng Giáo phẩm của Hội Thánh Tin Lành Việt Nam (miền Nam).

MỘT SỐ CHUYỂN BIẾN TRONG ĐỜI SỐNG TÍN NGƯỠNG CỦA CÁC DÂN TỘC THIỂU SỐ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Hoàng Thị Lan — 2026-01-13

Các cộng đồng dân tộc thiểu số ở Việt Nam có đời sống tín ngưỡng vô cùng phong phú. Về cơ bản, đa số các cộng đồng này đều có truyền thống tín ngưỡng đa thần. Những thập niên gần đây, do sự tác động của nhiều yếu tố, đời sống tín ngưỡng của các dân tộc thiểu số ở Việt Nam có sự chuyển biến lớn cả trong niềm tin và thực hành tín ngưỡng truyền thống. Bài viết khái quát các loại hình tín ngưỡng của các dân tộc thiểu số và một số chuyển biến trong niềm tin và thực hành tín ngưỡng truyền thống của các tộc người trên ba biểu hiện cơ bản: Phai nhạt niềm tin và thực hành tín ngưỡng truyền thống; tiếp biến yếu tố tín ngưỡng ngoại lai và sự biến động những người hành nghề tín ngưỡng truyền thống.

BIẾN ĐỔI NGHI LỄ RƯỚC NƯỚC TRONG TÍN NGƯỠNG THÀNH HOÀNG Ở ĐỒNG BẰNG BẮC BỘ HIỆN NAY

Vũ Thanh Bằng — 2026-01-13

Rước nước là một hoạt động nổi trội trong các lễ hội của người Việt ở Đồng bằng Bắc Bộ, đặc biệt là lễ hội thờ Thành hoàng làng. Đây được xem là một hoạt động nghi lễ tích hợp nhiều lớp văn hóa tín ngưỡng mang tính biểu trưng gắn với điều kiện tự nhiên, lịch sử của vùng đất và quá trình hình thành, phát triển của cộng đồng cư dân. Về bản chất, nghi lễ rước nước thể hiện đặc điểm của tín ngưỡng nông nghiệp mà tại đó ta thấy niềm tin đa thần và khát vọng của cộng đồng qua thời gian. Trong bối cảnh đô thị hóa và hiện đại hóa đang diễn ra mạnh mẽ hiện nay, lễ rước nước ngoài bảo lưu các yếu tố truyền thống, cũng có sự biến đổi nhanh chóng, phản ánh sự thích nghi của cộng đồng trong điều kiện mới. Dựa trên các tài liệu thứ cấp khai thác được, các thông tin thu thập được từ quá trình điền dã tại ba địa phương ở vùng Đồng bằng Bắc Bộ là: làng Giáp Nhị (phường Thịnh Liệt, quận Hoàng Mai, Hà Nội), làng Thượng Thụy (phường Phú Thượng, quận Tây Hồ, Hà Nội) và làng Quan Xuyên (xã Thành Công, huyện Khoái Châu, Hưng Yên), bài viết đưa ra các khái quát chung về nghi lễ rước nước, đặc điểm nghi lễ rước nước, và một số xu hướng biến đổi của nghi lễ rước nước trong tín ngưỡng Thành hoàng hiện nay.

MỘT SỐ HOẠT ĐỘNG TÔN GIÁO CỦA NHẤT QUÁN ĐẠO Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Mai Thuỳ Anh — 2026-01-13

Nhất Quán đạo là một hiện tượng tôn giáo mới du nhập từ Đài Loan vào Việt Nam từ những năm 1980-1990. Hiện tượng tôn giáo này đang có những hoạt động mạnh mẽ, sinh hoạt tôn giáo đều đặn và có xu hướng lan tỏa tại các tỉnh thành Nam Bộ (như thành phố Hồ Chí Minh, Long An, Tiền Giang, Đồng Tháp…) và đặt ra những thách thức về mặt ứng xử của Nhà nước cũng như thu hút sự quan tâm chú ý của giới nghiên cứu. Bài viết hướng đến làm rõ sự du nhập và truyền bá của Nhất Quán đạo tại Việt Nam cũng như một số hoạt động quản lý tổ chức của hiện tượng tôn giáo này trong thời gian gần đây.

PHẬT GIÁO, ISLAM GIÁO VÀ ĐA DẠNG TÔN GIÁO Ở NAM Á VÀ ĐÔNG NAM Á

JONATHAN EVANS, KESLEY JO STARR — 2026-01-13

Năm 2022, Pew Research Centre thực hiện cuộc khảo sát về một số khía cạnh liên quan đến đa dạng tôn giáo ở sáu quốc gia Nam Á và Đông Nam Á. Nghiên cứu này là một phần của Dự án Tương lai Tôn giáo Toàn cầu (Pew-templeton Global Religious Future project) của Pew nhằm tìm hiểu những thay đổi và ảnh hưởng của tôn giáo đối với xã hội trên thế giới. Cuối năm 2023, Pew đã công bố kết quả khảo sát đầy đủ trên website: www.pewresearch.org với tiêu đề “Buddhism, Islam and Religious Pluralism in South and Southeast Asia” của nhóm tác giả Jonathan Evans, Kesley Jo Starr, Manolo Corichi và William Miner. Trong giới hạn số trang của Tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo, chúng tôi trích dịch phần tổng quan kết quả nghiên cứu của Báo cáo và sẽ tiếp tục chuyển ngữ các nội dung chính để giới thiệu tới độc giả.