Tạp chí Khoa học Trường Đại học Hồng Đức – Khoa học Xã hội và Nhân văn

ĐẶC ĐIỂM NGỮ PHÁP CỦA CÂU ĐẶC BIỆT TRONG TIỂU THUYẾT ĂN MÀY DĨ VÃNG (CHU LAI)

Lê Thị Bình — Tue, 14 Oct 2025 05:59:42 +0700

Câu đặc biệt là một kiểu câu có cấu tạo là một từ hoặc một cụm từ (cụm từ đẳng lập, cụm từ chính phụ) đơn giản. Câu đặc biệt có chức năng: xác định thời gian, nơi chốn, địa điểm; thông báo, kể, miêu tả về sự tồn tại, hiện diện của sự vật, sự việc, hiện tượng; bộc lộ cảm xúc; gọi đáp; phủ định, khẳng định... Trong sáng tác văn chương, các nhà văn đã sử dụng câu đặc biệt như một phương tiện hữu hiệu làm tăng sự hấp dẫn, lôi cuốn của tác phẩm đối với người đọc. Bài viết bàn về câu đặc biệt trong tác phẩm Ăn mày dĩ vãng của nhà văn Chu Lai từ góc độ ngữ pháp.

TÍN NGƯỠNG VÀ LỄ HỘI DÂNG TRÂU TẾ TRỜI CỦA NGƯỜI THÁI XÃ THANH QUÂN, HUYỆN NHƯ XUÂN

Vũ Ngọc Định — Tue, 14 Oct 2025 00:00:00 +0700

Xã Thanh Quân, huyện Như Xuân, tỉnh Thanh Hóa là địa bàn cư trú lâu đời của 4 dân tộc: Thái - Mường - Thổ - Kinh, trong đó người Thái chiếm 98,8%. Nơi đây, hàng năm vẫn thực hành nghi thức tín ngưỡng và tổ chức lễ hội Dâng trâu tế trời tại đền Chín Gian. Lễ hội là nơi lan tỏa những giá trị tốt đẹp của nền văn hóa bản địa, đồng thời cũng là nơi thỏa mãn nhu cầu tâm linh, tín ngưỡng của người Thái xã Thanh Quân nói riêng, người Thái khu vực
miền Tây Thanh Hóa nói chung. Nghiên cứu, tìm hiểu tín ngưỡng và lễ hội Dâng trâu tế trời góp phần bảo tồn, quảng bá và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của địa phương.

PHÂN TÍCH ĐẶC ĐIỂM CÁC YẾU TỐ TỰ NHIÊN TRONG THÀNH TẠO CẢNH QUAN HUYỆN NHƯ XUÂN, TỈNH THANH HÓA

Vũ Văn Duẩn, Lê Hữu Thắng — Tue, 14 Oct 2025 06:04:55 +0700

Thiên nhiên lãnh thổ huyện Như Xuân, tỉnh Thanh Hoá rất đa dạng và phân hóa có quy luật. Trong đó các yếu tố tự nhiên có sự tương tác với nhau tạo nên bức tranh thiên nhiên của lãnh thổ nghiên cứu - đó chính là cảnh quan. Trên cơ sở sử dụng các phương pháp: Phương pháp thu thập, phân tích, xử lí và tổng hợp số liệu; Phương pháp khảo sát thực địa; Phương pháp bản đồ và hệ thống thông tin địa lí. Trong nghiên cứu cho thấy các yếu tố tự nhiên có vai trò quan trọng và là nền móng, quy định sự hình thành và phát triển của cảnh quan lãnh thổ huyện Như Xuân. Tuy nhiên, trên nền tự nhiên đó cũng còn chịu sự tác động của con người, sự tác động này sẽ làm cho các cảnh quan có những biến đổi theo các chiều hướng khác nhau.

BIỂU HIỆN TÍNH DỤC TRONG TRUYỆN DÂN GIAN NGƯỜI VIỆT

Đặng Quốc Minh Dương — Tue, 14 Oct 2025 08:43:52 +0700

Tính dục là một trong những nhu cầu căn bản của con người. Tuy mức độ đậm nhạt khác nhau nhưng tính dục được biểu hiện khá rõ nét trong truyện dân gian người Việt. Ở thể loại thần thoại, tính dục thể hiện qua sinh thực khí và dáng khỏa thân của nhân vật mang tầm vóc vũ trụ. Trong thể loại truyền thuyết, tính dục được biểu hiện qua sự thụ thai thần kỳ và bầu ngực to lớn. Trong truyện cổ tích, biểu hiện tính dục là một số tàn tích hôn nhân do ý trời, tục nối dây, hình thái quần hôn, loạn luân… Trong truyện cười dân gian, biểu hiện tính dục được thể hiện qua tục tảo hôn, đa thê, vấn đề trinh tiết, chính chuyên và sự chủ động của nữ giới trong chuyện chăn gối.

HUY ĐỘNG NGUỒN LỰC CỘNG ĐỒNG HỖ TRỢ NGƯỜI DAO GIẢM NGHÈO BỀN VỮNG Ở THANH HÓA

Nguyễn Thị Duyên — Tue, 14 Oct 2025 08:46:21 +0700

Bài viết huy động nguồn lực cộng đồng hỗ trợ người Dao giảm nghèo bền vững ở Thanh Hóa, dựa trên khảo sát định lượng 200 đại diện hộ gia đình người Dao đang sinh sống ở huyện Ngọc Lặc và Cẩm Thủy. Kết quả mô tả và phân tích tần suất thực trạng huy động nguồn lực cộng đồng hỗ trợ đồng bào người Dao ở Thanh Hóa thoát nghèo bền vững giới hạn ở bốn chiều cạnh: Huy động nguồn lực tài chính; huy động nguồn lực phi tài chính; kết quả về giảm nghèo của người dân tộc Dao; những bất cập trong huy động nguồn lực cộng đồng. Từ đó, bài báo đề xuất các giải pháp huy động hiệu quả nguồn lực cộng đồng nhằm hỗ trợ đồng bào người Dao ở Thanh Hóa thoát nghèo bền vững

BIỂU TƯỢNG “VƯỜN” TRONG THƠ NGUYỄN BÍNH - NHÌN TỪ LÝ THUYẾT PHÊ BÌNH SINH THÁI

Tue, 14 Oct 2025 08:50:18 +0700

Trong thơ Nguyễn Bính, “vườn” hiện lên như một biểu tượng, mang chở những suy tư, cảm xúc, lối tư duy của nhà thơ “chân quê”. Từ biểu tượng đó, cho thấy những giá trị truyền thống quý báu của văn hóa dân tộc. Không chỉ là biểu trưng của vẻ đẹp bình dị, cổ kính, niềm hoài vọng tha thiết về không gian nông thôn, về văn hóa làng, dưới ánh sáng của lí thuyết phê bình sinh thái, “vườn” còn chứa đựng những giá trị, những thông điệp rất ý nghĩa, nhất là trong bối cảnh hệ môi sinh đang có nguy cơ xuống cấp hiện nay. Vận dụng lí thuyết phê bình sinh thái để có những góc nhìn mới, nhận ra những giá trị mới từ biểu tượng quen thuộc này trong thơ Nguyễn Bính là mục tiêu đặt ra của bài viết. Theo đó, từ việc tìm hiểu những vấn đề lí thuyết về phê bình sinh thái, về biểu tượng trong văn học, bài viết đi sâu nghiên cứu biểu tượng “vườn” trong thơ Nguyễn Bính từ góc nhìn sinh thái tự nhiên và sinh thái tinh thần.

THIÊN NHIÊN TRONG TRUYỆN NGẮN PHAN THỊ VÀNG ANH TỪ GÓC NHÌN PHÊ BÌNH SINH THÁI

Đường Diệp Kha — Tue, 14 Oct 2025 08:52:54 +0700

Theo Cheryll Glotfelty, phê bình sinh thái chia sẻ tiền đề cơ bản rằng văn hoá con người nằm trong mối quan hệ tác động và bị tác động bởi tự nhiên. Từ trong các phương diện của mối quan hệ đó, phê bình sinh thái tìm cách quay trở lại thế giới tự nhiên, khám phá lại trạng thái tinh thần của con người trong mối quan hệ giữa con người và bản thân mình, con người với con người, con người và xã hội, con người và thiên nhiên, trái đất. Bài viết dùng quan điểm cốt lõi này của mô hình phê bình sinh thái để thực hành đọc truyện ngắn Phan Thị Vàng Anh, tập trung làm rõ vấn đề mới là thủ pháp tạo dựng nhân vật và chủ đề tác phẩm gắn với thiên nhiên, đặt ra mối quan hệ giữa các yếu tố bên trong của tinh thần con người, đồng thời giải thích mối quan hệ giữa tinh thần và các yếu tố bên ngoài của nó từ điểm nhìn sinh thái học.

VẬN DỤNG ĐẠO “NHÂN” TRONG LUẬN NGỮ CỦA KHỔNG TỬ VÀO VIỆC DẠY - HỌC TRONG NHÀ TRƯỜNG PHỔ THÔNG HIỆN NAY

Mỵ Thị Quỳnh Lê — Tue, 14 Oct 2025 08:55:19 +0700

Xã hội ngày nay, dưới ảnh hưởng của nền kinh tế thị trường và sự biến đổi xã hội có tính qui luật đã làm cho mối quan hệ giữa thầy và trò nói riêng, các mối quan hệ xã hội nói chung xảy ra những sự việc đáng tiếc. Ở bài viết này, chúng tôi muốn vận dụng đạo “nhân” của Khổng Tử trong Luận ngữ vào việc dạy - học khối ngành Khoa học Xã hội nhằm góp phần làm tốt hơn mối quan hệ giữa thầy trò nói riêng, hoạt động giáo dục và đào tạo nói chung. Bài viết gồm hai phần: Một là đạo nhân của Khổng Tử trong Luận ngữ. Hai là vận dụng đạo nhân của Khổng Tử trong Luận ngữ vào việc dạy - học.

NGƯỜI TRẦN THUẬT TRONG TRUYỆN NGẮN FRANZ KAFKA

Đoàn Thị Việt Nga — Tue, 14 Oct 2025 08:58:41 +0700

Người trần thuật là một phương diện của nghệ thuật tự sự, đóng một vai trò quan trọng trong việc góp phần tạo nên phong cách tự sự đặc sắc của Franz Kafka. Truyện ngắn Kafka có sự dịch chuyển điểm nhìn của người trần thuật từ bên ngoài vào bên trong, điểm nhìn chuyển sang ngôi thứ nhất kết hợp miêu tả nội tâm nhân vật. Không chỉ vậy, nhiều truyện ngắn của nhà văn còn xuất hiện hiện tượng chuyển đổi, phối hợp linh hoạt giữa nhiều điểm nhìn, nhiều ngôi kể. Trong sự luân phiên thay thế điểm nhìn cùng với cấu trúc trần thuật đa ngôi, truyện ngắn Franz Kafka đã mở ra nhiều hướng tiếp cận hiện thực phong phú.

CẢM QUAN HẬU HIỆN ĐẠI VỀ CON NGƯỜI TRONG TIỂU THUYẾT CỦA JOHN MAXWELL COETZEE

Bùi Điền Nguyên — Tue, 14 Oct 2025 09:04:51 +0700

John Maxwell Coetzee quan niệm xã hội bao gồm nhiều mảnh vỡ, hỗn độn nên con người sống trong xã hội đó cũng không hoàn hảo, bế tắc và vỡ vụn. Bằng tài năng và cảm quan tinh tế, trong tiểu thuyết, J.M. Coetzee xây dựng nhiều kiểu nhân vật mang đậm nét đặc trưng của văn học hậu hiện đại. Bài nghiên cứu này tập trung khai thác cảm quan của J.M. Coetzee về con người qua một số kiểu nhân vật: khiếm khuyết, bất toàn, lưu vong, bị ruồng bỏ, hoài nghi, bất tín nhận thức. Từ đó, bài viết góp phần khai thác, lí giải những vỉa tầng nội dung bên trong tác phẩm từ phản ánh hiện thực xã hội đến phơi bày bản chất, hậu quả mà chế độ Apartheid đã gây ra cho con người; đồng thời thấy được sự trăn trở của nhà văn về các vấn đề liên quan đến con người như phân biệt chủng tộc, bị ruồng bỏ, lưu vong, hoài nghi, bất tín nhận thức… trong xã hội Nam Phi giai đoạn ngự trị và hậu kỳ Apartheid.

ĐỐI THOẠI TRONG TIỂU THUYẾT XA LẠ TRONG TÔI CỦA ORHAN PAMUK - TỪ LIÊN CHỦ THỂ ĐẾN LIÊN VĂN BẢN

Huỳnh Như, Trần Chí Thức, Trần Y Na, Đặng Phạm Quốc Vương, Phạm Tuấn Anh — Tue, 14 Oct 2025 09:09:50 +0700

Nghiên cứu này tập trung kiến giải tiểu thuyết Xa lạ trong tôi ở ba phương diện: đối thoại liên chủ thể, đối thoại liên văn bản và một số kĩ thuật tăng hiệu ứng đối thoại trong tác phẩm. Kết quả nghiên cứu cho thấy tiểu thuyết này phản ánh đời sống văn hóa, xã hội Istanbul (Thổ Nhĩ Kỳ) từ giữa thế kỷ XX đến đầu thế kỷ XXI xoay quanh những vấn đề phức tạp, có tính đối thoại, diễn ra từ cấp độ liên chủ thể đến liên văn bản. Tự sự nhiều điểm nhìn kết hợp với việc sử dụng đa dạng các giọng điệu góp phần tăng hiệu ứng đối thoại cho tác phẩm. Dựa trên lí thuyết về đối thoại của Bakhtin và Kristeva, bài viết này lí giải những vấn đề có tính đối thoại trong tác phẩm, qua đó khám phá các thông điệp mà nhà văn gửi gắm.

DI CƯ VÀ LAI TẠO VĂN HÓA: LAO ĐỘNG DI CƯ VIỆT NAM LÀM VIỆC TẠI THÁI LAN

Lê Văn Tôn, Lê Thị Thanh Thủy — Tue, 14 Oct 2025 09:12:21 +0700

Di cư là một hiện tượng đa chiều, tác động sâu sắc đến bức tranh văn hóa khu vực. Trong bối cảnh ASEAN, lao động di cư Việt Nam làm việc tại Thái Lan không chỉ góp phần tăng trưởng kinh tế song phương mà còn hình thành “không gian thứ ba” (third space), xuất hiện từ sự tiếp xúc giữa hai nền văn hóa Việt - Thái, tạo ra môi trường xã hội mới, nơi các nền văn hóa gặp gỡ, tương tác dẫn đến sự lai tạo văn hóa và hình thành các giá trị văn hóa mới. Những giá trị này không chỉ làm giàu thêm bản sắc văn hóa của Việt Nam và Thái Lan mà còn đóng góp tích cực vào sự phát triển chung của khu vực, hướng tới một cộng đồng ASEAN hòa bình, thịnh vượng và bền vững.