Ấn phẩm Từ điển học và Bách khoa thư

MỘT SỐ MÔ HÌNH TRI NHẬN VỀ MIỀN Ý NIỆM VẬT DỤNG TRONG TIẾNG VIỆT

HUỲNH THỊ HỒNG HẠNH - NGUYỄN ĐÌNH VIỆT — 2026-02-02

Bài viết vận dụng lý thuyết về mô hình tri nhận để xác lập một số cấu trúc mệnh đề, cấu trúc sơ đồ hình ảnh từ miền ý niệm vật dụng trong tiếng Việt; đồng thời nhấn sự tương tác giữa văn hóa và mô hình tri nhận để biện giải rõ hơn cách hình dung của người Việt về bức tranh thế giới vật dụng. Rõ ràng, mô hình tri nhận là một công cụ đắc dụng để nhận hiểu tư duy, văn hóa của một cộng đồng diễn ngôn.

MỘT SỐ MÔ HÌNH TRI NHẬN VỀ MIỀN Ý NIỆM VẬT DỤNG TRONG TIẾNG VIỆT

HUỲNH THỊ HỒNG HẠNH - NGUYỄN ĐÌNH VIỆT — 2026-02-02

CÂU TRÙNG NGÔN TRONG TIẾNG VIỆT

NGUYỄN HỮU CHƯƠNG — 2026-02-02

Câu trùng ngôn là câu có từ ở phần đề/chủ ngữ lặp lại ở phần thuyết/vị ngữ. Có những cấu trúc trùng ngôn khác nhau: A là A, A (x là) A, (Ax) là A, A là (Ax), (Ax1) là (Ax2), A ra A, A thì A, các cấu trúc khẳng định và phủ định có từ phiếm chỉ và những cấu trúc khác. Mỗi cấu trúc có một hay một số nghĩa cơ bản và nghĩa tình thái nhấn mạnh hay những nghĩa tình thái khác. Mỗi cấu trúc trùng ngôn được dùng để biểu thị những hành vi ngôn ngữ khác nhau.

PHƯƠNG THỨC BIỂU THỊ Ý NGHĨA CỦA TỪ CHỈ TÊN GỌI THỰC VẬT TRONG TIẾNG Ê ĐÊ (SO SÁNH VỚI TIẾNG VIỆT)

VÕ TUẤN VŨ — 2026-02-02

Các sự vật, hiện tượng tồn tại xung quanh con người phải có tên gọi. Tên gọi giúp con người phân biệt sự vật, hiện tượng này với sự vật, hiện tượng khác; đồng thời thể hiện khả năng định hướng thế giới xung quanh đang tồn tại trong cuộc sống của chúng ta. Tham luận này tập trung phân tích một số đặc điểm biểu thị nghĩa trong cách gọi tên thực vật của người Ê Đê so sánh với cách gọi trong tiếng Việt

ĐẶC TRƯNG VĂN HÓA TINH THẦN THỂ HIỆN QUA Ý NGHĨA CỦA ĐỊA DANH KHÁNH HÒA

HUỲNH LÊ CHI HẢI — 2026-02-02

Vấn đề địa danh được các nhà ngôn ngữ học trên thế giới tìm hiểu từ rất sớm. Trong địa danh học, bên cạnh các vấn đề nghiên cứu như cấu tạo địa danh, phương thức định danh, nguồn gốc và ý nghĩa của địa danh thì vấn đề nghiên cứu địa danh trên bình diện ngôn ngữ và văn hóa đang là hướng nghiên cứu mới được nhiều nhà địa danh học quan tâm. Sử dụng phương pháp nghiên cứu liên ngành ngôn ngữ - văn hóa, bài viết nghiên cứu các hiện tượng văn hóa tinh thần được phản ánh thông qua địa danh ở tỉnh Khánh Hòa. Cụ thể, chúng tôi trình bày nét đặc sắc của các tác phẩm văn học dân gian địa phương và đặc trưng văn hóa tín ngưỡng được phản ánh thông qua địa danh. Việc nghiên cứu này sẽ cung cấp một cái nhìn toàn diện về vùng đất và con người Khánh Hòa.

PHÂN TÍCH ĐỐI CHIẾU TÍNH TỪ TIẾNG VIỆT “TRẮNG”, “ĐEN” MIÊU TẢ MÀU DA VÀ NHỮNG ĐƠN VỊ TƯƠNG ĐƯƠNG TRONG TIẾNG ANH

QUẢNG VĂN VIẾT CƯƠNG — 2026-02-02

Dựa vào những cứ liệu ngôn ngữ chính từ hai từ điển tiếng Việt và tiếng Anh, bài viết này phân tích hai cặp tính từ tiếng Việt “trắng” và “đen”, “white” và “black” được sử dụng để miêu tả màu da. Bài viết chỉ ra những nét tương đồng và khác biệt giữa hai cặp tính từ này trong chủ đề đang xét, để từ đó đề xuất những đơn vị tương đương trong hai ngôn ngữ khi miêu tả màu da. Kết quả nghiên cứu có thể là nguồn tài liệu tham khảo đáng tin cậy cho giáo viên, học sinh, người làm công tác biên dịch, phiên dịch và nhà khoa học biên soạn từ điển hai ngôn ngữ Việt - Anh.

TIỂU TỪ TÌNH THÁI PHỐI KẾT THẤY MỒ, CHỚ BỘ, MÈN ƠI CUỐI PHÁT NGÔN TRONG GIAO TIẾP CỦA NGƯỜI NAM BỘ

NGUYỄN MAI PHƯƠNG — 2026-02-02

Từ 2.500 phiếu ngữ liệu điều tra các cuộc thoại của người Nam Bộ dùng tiểu từ tình thái cuối phát ngôn, bài viết nêu kết quả khảo sát về số lượng, lượt dùng các tiểu từ tình thái phối kết “thấy mồ, chớ bộ, mèn ơi”; phân tích, miêu tả chỉ ra những đặc điểm chủ yếu về ngữ nghĩa và bối cảnh sử dụng các đơn vị này trong phương ngữ Nam Bộ. Từ đó rút ra một số nét sắc thái văn - hóa ngôn ngữ đặc trưng thể hiện qua giao tiếp của người Nam Bộ.