Kiểm soát nội bộ dưới góc độ tâm lí hành vi: khung phân tích và hàm ý thực tiễn cho doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Việt Nam

Tóm tắt

Kiểm soát nội bộ là trụ cột quản trị trong doanh nghiệp, nhưng trên thực tế việc vận hành kiểm soát nội bộ bị chi phối bởi yếu tố con người. Nghiên cứu này xem xét kiểm soát nội bộ các quy trình kế toán dưới góc nhìn tâm lý học hành vi, nhằm nhấn mạnh vai trò của những nhân tố như động lực, nhận thức và văn hóa tổ chức đối với hiệu quả kiểm soát nội bộ. Bài viết đề xuất một khung phân tích mới tích hợp yếu tố hành vi vào mô hình kiểm soát nội bộ truyền thống, bao gồm việc phát triển Chỉ số sẵn sàng kiểm soát (Control Readiness Index - CRI) để đo lường mức độ hiệu quả kiểm soát nội bộ về cả phương diện kỹ thuật và tâm lý. Phương pháp nghiên cứu chủ yếu là định tính, với phân tích tổng hợp từ 13 tình huống điển hình tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Việt Nam. Kết quả cho thấy các hạn chế phổ biến trong kiểm soát nội bộ xuất phát từ thiên lệch nhận thức, văn hóa e ngại trong giao tiếp và khuynh hướng hợp lý hóa rủi ro. Tuy nhiên, nếu doanh nghiệp quan tâm đúng mức đến yếu tố con người thì có thể cải thiện đáng kể hiệu quả kiểm soát nội bộ. Trên cơ sở đó, bài viết khuyến nghị một số chính sách và giải pháp nhằm triển khai khung kiểm soát nội bộ hướng đến hành vi trong thực tiễn doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam.