Cân bằng tính thận trọng và tính phù hợp: Đòn bẩy then chốt định hình hệ thống kế toán Việt Nam trong giai đoạn hội nhập IFRS

Tóm tắt

Bài viết phân tích mối quan hệ động giữa tính thận trọng và tính phù hợp - hai đặc tính cốt lõi định hình chất lượng thông tin kế toán trong bối cảnh Việt Nam chuẩn bị áp dụng bắt buộc Chuẩn mực Báo cáo tài chính quốc tế (IFRS) sau 2025. Dựa trên khung khái niệm IFRS và lý thuyết chi phí - lợi ích, chúng tôi xây dựng mô hình đường cong lợi ích ròng, trong đó, điểm cân bằng tối ưu là mức độ thận trọng đủ để giảm thiểu rủi ro sai sót mà không làm suy giảm tính kịp thời và hữu ích. Tổng hợp kinh nghiệm quốc tế cho thấy, các thị trường phát triển thường ưu tiên tính phù hợp, trong khi những nền tảng pháp lý theo mô hình pháp luật thành văn chi tiết (code law) lại đề cao thận trọng. Ở Việt Nam, nghiên cứu thực trạng và khảo sát chuyên gia cho thấy hệ thống kế toán vẫn còn nghiêng nhiều về thận trọng, làm giảm khả năng dự báo và thu hút vốn. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất ba chính sách trọng tâm cho giai đoạn sau 2025: (1) Áp dụng khung chuẩn mực hai tầng (IFRS cho doanh nghiệp đại chúng, VFRS cho doanh nghiệp vừa và nhỏ); (2) thiết lập cơ chế phê chuẩn nội địa linh hoạt, cho phép điều chỉnh lộ trình đo lường theo giá trị hợp lý; (3) sử dụng cơ chế ổn định thuế - kiểm toán (tách bạch mục đích thuế và báo cáo tài chính, đồng thời tăng cường minh bạch thuyết minh ước tính và trách nhiệm kiểm toán). Những đề xuất này hướng đến một “điểm cân bằng mới” nơi thận trọng và phù hợp hỗ trợ lẫn nhau, góp phần nâng cao chất lượng thông tin, giảm chi phí vốn và thúc đẩy phát triển bền vững thị trường tài chính Việt Nam.