Tạp chí Nghiên cứu và Phát triển

Về tên gọi “bánh chưng” ngày Tết

Võ Vinh Quang — 2024-05-02

Tết Nguyên đán (tết Cả) là một lễ hội đặc trưng gắn liền với truyền thống văn hóa của cư dân nông nghiệp Á Đông. Tại Việt Nam, tết Nguyên đán gắn liền câu chuyện “Bánh chưng - bánh giầy” với huyền tích Lang Liêu vào thời Hùng Vương thứ 6. Vậy, câu chuyện bánh chưng ấy thực tế như thế nào, hình dạng nguyên thủy ra sao, và có sự thay đổi gì trong quá trình ảnh hưởng, tiếp biến văn hóa bản địa với văn hóa Trung Quốc xưa nay... Những vấn đề đó được chúng tôi quan tâm tìm hiểu, và đóng góp đôi lời luận bàn, gợi mở trong bài viết, nhằm mục đích giải mã tên gọi “bánh chưng” cũng như các lớp văn hóa hòa trộn trong câu chuyện “Bánh chưng ngày Tết”.

Lễ hưng quốc khánh niệm ở Kinh Đô Huế dưới thời vua Bảo Đại (1933-1939)

Đỗ Minh Điền — 2024-05-02

Lễ Hưng quốc Khánh niệm là lễ “quốc khánh” của triều Nguyễn, được tổ chức từ thời vua Khải Định và duy trì liên tục trong suốt thời gian vua Bảo Đại trị vì. Đại lễ được cử hành vào ngày 2/5 (Âm lịch) hàng năm, với mục đích để kỷ niệm ngày vua Gia Long lên ngôi hoàng đế. Bài viết này tập trung khảo sát các kỳ lễ Hưng quốc Khánh niệm diễn ra từ năm 1933 đến 1939, thông qua khảo lược các nguồn tư liệu báo chí đương thời, qua đó phần nào tái hiện không khí sinh hoạt lễ nghi của một trong những lễ tiết được xác định quan trọng bậc nhất dưới thời nhà Nguyễn.

Trường quy thời Nguyễn và mấy vụ án lớn

Lê Nguyễn Lưu — 2024-05-02

Thời đại nào thì việc khoa cử cũng phải có phép tắc, định lệ nhưng ngày xưa, phép tắc, định lệ rất nghiêm ngặt, không phải ai muốn dự thi cũng được. Trường quy nói chung gồm tất cả những thể lệ áp dụng trong quá trình diễn ra thi cử, không chỉ dành cho thí sinh, mà cả quan trường cũng phải tuân theo, ai vi phạm sẽ bị kỷ luật, nặng nhẹ tùy mức độ… Dưới thời Nguyễn, mặc dù việc thi cử có những quy định chặt chẽ, nhưng vẫn có trường hợp vi phạm.

Khái quát giáo dục thời Trần (thế kỷ XII -XIV)

Nguyễn Thị Phương Chi — 2024-05-02

Những nét chính về giáo dục thời Trần đại lược gồm những điểm sau: Sự biến đổi về khoa cử, nội dung giáo dục; Giáo dục Nho học ngày càng phát triển và chiếm ưu thế; Giáo dục thời Trần đã đào tạo được một đội ngũ trí thức Nho học có trình độ học vấn tham gia bộ máy quản lý nhà nước; Giáo dục đã tạo điều kiện cho chữ Nôm phát triển. Thông qua giáo dục và thi cử nhà nước đã tuyển chọn được đội ngũ quan lại tài giỏi phục vụ đất nước. Triều đình nhà Trần trọng dụng những người thực tài mà không kể đến đường xuất thân. Đây cũng là điểm đặc biệt của một triều đại từng đạt được nhiều thành tựu trên các lĩnh vực, trong đó có giáo dục. Tuy nhiên, nội dung giáo dục thời kỳ đầu do thiếu tư liệu nên hạn chế việc làm rõ vấn đề này. Đến năm 1396, phép thi đã đủ văn tự bốn trường.

Tạ biểu của vua Chiêu Thống sau khi được phong An Nam Quốc Vương

Nguyễn Duy Chính — 2024-05-02

Ngày 22 tháng Một năm Càn Long 53 (19/12/1788) Tôn Sĩ Nghị mang sắc ấn vào phong cho Lê Duy Kỳ làm An Nam quốc vương. Mười ngày sau, Mồng 2 tháng Chạp năm Càn Long 53 (28/12/1788), vua Chiêu Thống gửi tờ biểu đầu tiên lên Thanh đình tạ ơn vua Càn Long đã sai người đem quân sang giúp ông khôi phục kinh thành. Đây cũng là văn bản đầu tiên của Lê Duy Kỳ gửi sang Trung Hoa, có đóng dấu An Nam quốc vương mới được ban. Tuy sắc thư phong vương của vua Thanh và chiếc ấn bạc mạ vàng được gửi sang An Nam cùng lá thư tạ ơn của Lê Duy Kỳ không có giá trị gì trong lịch sử nhưng cũng là dấu tích một thời, có giá trị tài liệu tiên nguyên (primary source) nên chúng tôi dịch ra ở đây để bổ túc những phần bị bỏ trống trong một giai đoạn nhiễu nhương mà ít người để tâm đến.

Việc công nhận chủ quyền quần đảo Hoàng Sa của Việt Nam qua các ấn bản quốc tế tại Anh, Đức, Ấn Độ, Pháp, Bohemia, Nga, It alia, Tây Ban Nha ở thế kỷ XIX

Nguyễn Quang Trung Tiến — 2024-05-02

Từ quá trình xác lập chủ quyền lịch sử khai thác đối với các quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa thời các chúa Nguyễn ở thế kỷ XVII thông qua hoạt động của các đội Hoàng Sa và Bắc Hải; đến năm 1816, vua Gia Long của vương triều Nguyễn tiến hành chiếm hữu chính thức về mặt nhà nước đối với quần đảo Hoàng Sa thông qua việc phái đội thủy quân của triều đình Huế đi cùng đội Hoàng Sa ra xem xét và xác lập chủ quyền của Việt Nam tại đó. Sự kiện tuyên bố chiếm hữu chính thức về mặt nhà nước của triều Nguyễn đối với quần đảo Hoàng Sa từ năm 1816 đã được cộng đồng quốc tế công nhận rộng rãi thông qua nhiều ấn bản tại các nước Anh, Đức, Ấn Độ, Pháp, Bohemia, Nga, Italia, Tây Ban Nha mà không có bất kỳ quốc gia liên quan nào lên tiếng phản đối trong suốt thế kỷ XIX. Đó là những cơ sở pháp lý quốc tế vững chắc góp phần phục vụ đắc lực cho công cuộc đấu tranh bảo vệ chủ quyền các quần đảo Hoàng Sa-Trường Sa nói riêng, biển đảo của Việt Nam nói chung trong hiện tại.

Sự kiện ngày 19 tháng 01 năm 1974 và bài học kinh nghiệm lịch sử về bảo vệ chủ quyền biển đảo Việt Nam trong bối cảnh hiện nay

Ngô Văn Minh — 2024-05-02

Bài viết nhằm điểm lại chuỗi sự kiện Trung Quốc đánh chiếm quần đảo Hoàng Sa thuộc chủ quyền của Việt Nam, từ việc nước này bành trướng trên bản đồ, lên tiếng tranh chấp chủ quyền đến lén lút chiếm đóng bất hợp pháp, cho tàu thuyền giả dạng đánh cá dò thám để khi có cơ hội thì sẵn sàng dùng vũ lực đánh chiếm. Nhìn nhận lại các sự kiện và mưu đồ của Trung Quốc, trong công cuộc bảo vệ chủ quyền biển đảo hiện nay chúng ta cần phải chủ động, bình tĩnh và ngăn ngừa nguy cơ xung đột trên biển từ sớm, từ xa, không để rơi vào tình huống bị động, bất ngờ; phải đặc biệt coi trọng vấn đề an ninh, chủ quyền biển đảo nhất là ở những thời điểm nhạy cảm, phức tạp và phải bảo vệ chủ quyền, quyền chủ quyền, quyền tài phán, lợi ích quốc gia dân tộc trên các vùng biển đảo của Tổ quốc bằng chính nội lực của đất nước kết hợp với tính chính nghĩa và sức mạnh của thời đại.

Hiệu quả kinh tế trong việc ứng dụng quy trình kỹ thuật tiên tiến để sản xuất một số cây trồng tại huyện Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế

Nguyễn Tấn Tôn Thất Tử Mỹ — 2024-05-02

Sản xuất rau quả theo tiêu chuẩn thực hành nông nghiệp tốt (GAP) là xu thế nhằm đáp ứng nhu cầu cao về chất lượng và vệ sinh an toàn thực phẩm. Nghiên cứu được thực hiện tại huyện Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế nhằm đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả sản xuất ớt ariu, chuối, dứa, thiên niên kiện và hoa đỗ quyên bản địa. Kết quả nghiên cứu cho thấy tại huyện Nam Đông khi trồng ớt ariu, chuối, dứa theo quy trình kỹ thuật của tiêu chuẩn VietGAP, trồng thiên niên kiện theo quy trình kỹ thuật của Trường Đại học Nông Lâm - Đại học Huế và trồng hoa đỗ quyên bản địa theo quy trình kỹ thuật của Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Hoa, cây cảnh - Viện Nghiên cứu Rau quả cho khả năng sinh trưởng khỏe, ít sâu bệnh, năng suất cao hơn so với ruộng trồng theo kiểu truyền thống. Năng suất của các mô hình trồng ớt, chuối, dứa, thiên niên kiện tương
ứng là 1,66; 12,59; 28,9; 18,09 tấn/ha và hoa đỗ quyên có đường kính hoa trung bình là 6,29 cm. Theo đó, hiệu quả kinh tế sản xuất ớt, chuối, dứa, thiên niên kiện và hoa đỗ quyên bản địa theo các quy trình kỹ thuật tiên tiến cao hơn phương pháp sản xuất truyền thống.

Nghiên cứu cơ sở khoa học về sản phẩm quả thanh trà Huế phục vụ đăng ký chỉ dẫn địa lý

Lương Đức Toàn — 2024-05-02

Thanh trà Huế (Citrus grandis (L.) Osbeck) là loài cây ăn quả đặc sản của tỉnh Thừa Thiên Huế. Để có cơ sở khoa học nhằm đăng ký bảo hộ chỉ dẫn địa lý “Huế” cho sản phẩm quả thanh trà, bài viết này tập trung nghiên cứu về danh tiếng, chất lượng cảm quan và chất lượng hóa sinh của sản phẩm thanh trà Huế, thông qua phân tích đặc thù hình thái, chất lượng hóa sinh và xử lý bằng các phép toán thống kê, kết quả nghiên cứu cho thấy: (1) Thanh trà Huế có danh tiếng từ rất lâu đã được ghi nhận với người kinh doanh cũng như người tiêu dùng; (2) Về mặt chất lượng cảm quan và chất lượng hóa sinh, sản phẩm quả thanh trà Huế có những đặc thù khác biệt với sản phẩm cùng loại của các địa phương khác như kích thước nhỏ (trung bình từ khoảng 0,7-1 kg/quả), có dạng hình quả lê thấp, đầu cuống lõm, vỏ quả chín có màu vàng xanh, nhẵn sáng, mùi thơm nhẹ, tự nhiên đặc trưng, tép thon nhỏ, suôn thẳng, ráo, giòn, có vị ngọt thanh pha chút chua nhẹ, không the, không đắng. Hàm lượng chất rắn hòa tan (Độ Brix, %) giao động từ 9,42- 11,23; hàm lượng đường tổng số giao động từ 7,80-9,34%; hàm lượng Axit tổng số giao động từ 0,58-0,71% và hàm lượng Vitamin C từ 59,29-66,20 mg/100 g.