VẤN ĐỀ VÔ THỨC TẬP THỂ VÀ LỰA CHỌN LUÂN LÝ TRONG NGỒI CỦA NGUYỄN BÌNH PHƯƠNG
Tóm tắt
Bài viết vận dụng khung lý thuyết song trục giữa vô thức tập thể (Carl Gustav Jung) và phê bình luân lý học văn học (Nhiếp Trân Chiêu, Brody & Clark) để tiếp cận tiểu thuyết Ngồi của Nguyễn Bình Phương như một diễn ngôn nhân học về con người trong khủng hoảng giá trị và mất niềm tin đạo đức. Nghiên cứu cho thấy các biểu tượng như “mặt nạ”, “ngồi”, “bóng tối” và “người lính bị phế bỏ” hoạt động như những cổ mẫu (archetypes) phản chiếu sự tan rã của ý thức cộng đồng trong bối cảnh hậu chiến. Dưới tác động của vô thức tập thể, hành vi lựa chọn luân lý của nhân vật trở thành tiến trình phản tư - con người không còn được cứu rỗi bằng hành động, mà chỉ còn có thể tồn tại nhờ khả năng nhận thức về sự thất bại của chính mình. Từ đó, bài viết khẳng định Ngồi đã mở rộng biên độ của mỹ học đạo đức trong văn xuôi Việt Nam đương đại, chuyển trọng tâm từ giáo huấn đạo đức sang đối thoại nhân sinh, đồng thời gợi mở khả năng tích hợp liên ngành giữa phân tâm học và luân lý học trong nghiên cứu văn học Việt Nam sau Đổi mới.
