TRƯƠNG TỬU, CÂU CHUYỆN THẠCH SANH VÀ CUỘC TÌM KIẾM NHỮNG QUÁ KHỨ KHẢ DỤNG Ở MIỀN BẮC VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1955-1975

Tóm tắt

Bài viết tập trung phân tích sự biến đổi trong cách diễn giải câu chuyện Thạch Sanh tại miền Bắc Việt Nam giai đoạn 1955-1975, khởi đầu từ những kiến giải mang tính nền tảng của Trương Tửu. Dưới nhãn quan xã hội học Marxist và yêu cầu của chiến lược kiến tạo quốc gia - dân tộc, hình tượng Thạch Sanh đã trải qua một quá trình “thế tục hóa” mạnh mẽ: từ một nhân vật mang nguồn gốc thần linh trở thành biểu tượng cho giai cấp lao động và tinh thần “con người mới” xã hội chủ nghĩa. Bài viết chỉ ra rằng việc tái cấu trúc các xung đột trong văn bản dân gian thành cuộc đấu tranh giai cấp và xác lập chủ quyền văn hóa cho tác phẩm không chỉ nhằm mục đích bảo tồn “vốn cổ”, mà còn là phương thức để củng cố niềm tin vào sự ưu việt của chế độ mới và động viên sức mạnh dân tộc cho sự nghiệp thống nhất đất nước. Kết quả nghiên cứu cho thấy Thạch Sanh chính là một trường hợp điển hình của việc huy động “quá khứ khả dụng” để phục vụ cho các mục tiêu chính trị và văn hóa của thời đại.