10. CHỦ NGHĨA PHỔ QUÁT TRONG ĐẠO ĐỨC AI VÀ NHO GIÁO: MỘT CÁCH TIẾP CẬN ĐỐI THOẠI LIÊN VĂN HÓA

Tóm tắt

Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) đã thúc đẩy sự hình thành của nhiều khung đạo đức AI dựa trên các nguyên tắc như quyền riêng tư, quyền tự chủ, công bằng, minh bạch và trách nhiệm giải trình. Mặc dù các nguyên tắc này ngày càng được thừa nhận như những chuẩn mực phổ quát cho quản trị AI trên quy mô toàn cầu nhưng chúng chủ yếu được xây dựng trên những tiền đề triết học và truyền thống đạo đức phương Tây. Điều này đặt ra câu hỏi liệu có thể áp dụng các nguyên tắc này vào trong những bối cảnh văn hóa và truyền thống đạo đức khác chẳng hạn như phương Đông một cách nguyên bản hay không? Trên cơ sở phân tích triết học và phương pháp đối thoại liên văn hóa, bài viết phê phán cách hiểu tĩnh về chủ nghĩa phổ quát trong đạo đức AI và đề xuất rằng tính phổ quát của đạo đức AI không thể áp dụng một cách máy móc mà được tái diễn giải thông qua sự đối thoại với các truyền thống đạo đức địa phương. Thông qua trường hợp Nho giáo, bài viết chỉ ra rằng quan niệm về chủ thể đạo đức mang tính quan hệ cùng các phạm trù Nhân, Nghĩa, Lễ, Trí và Tín không phủ nhận các nguyên tắc của đạo đức AI đương đại, mà cung cấp những nguồn lực diễn giải để mở rộng cách hiểu về mục tiêu của hành động đạo đức, phán đoán đạo đức, quản trị và lòng tin trong bối cảnh AI. Từ đó, bài viết lập luận rằng đóng góp của các truyền thống đạo đức phi phương Tây không nằm ở việc xây dựng những hệ chuẩn mực thay thế, mà ở khả năng tham gia vào quá trình tái diễn giải và phát triển các nguyên tắc đạo đức AI trong một khuôn khổ liên văn hóa.