TRỞ VỀ VỚI NGUYÊN ĐIỂN: TÌM HIỂU SỰ VẬN DỤNG LỄ KÝ TẬP THUYẾT ĐẠI TOÀN CỦA GIA LỄ LƯỢC BIÊN Ở VIỆT NAM VÀ Ý NGHĨA CỦA NÓ

Tóm tắt

Bài nghiên cứu này lấy đối tượng nghiên cứu là Gia lễ lược biên (ký hiệu: VHv.2487) tàng bản của họ Trần, được lưu trữ tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm, do dẫn thuật một lượng lớn ý nghĩa của lễ được giải thích trong Lễ ký tập thuyết đại toàn, đồng thời chủ đích làm nổi bật tính quan trọng của vấn đề “trai giới” trong tế tổ. Tài liệu này có tính chất đặc biệt trong quá trình phát triển của Gia lễ học ở thời kỳ Minh - Thanh và tại Việt Nam. Vì thế, bài viết này sẽ tập trung làm rõ bối cảnh, phương thức viện dẫn Lễ ký tập thuyết đại toàn và ý nghĩa của nó trong quá trình phát triển Lễ học. Bài viết gồm ba phần, đầu tiên thảo luận về quy định và nội hàm ý nghĩa của nghi lễ trai giới. Nho gia truyền thống cho rằng, tế tổ không phải là điển lễ để cầu phúc, mà là để con cháu biểu đạt lòng tưởng nhớ người thân, vì thế trai giới trước khi tế tổ nhất định phải đạt được ba mục tiêu là: “Dự bị => Ngưng thần => Tư thân”. Càng về sau, nghi lễ trai giới trước khi tế tổ dần phát triển theo xu hướng đơn giản và thực dụng, chỉ phát huy chức năng chuẩn bị các công việc cho nghi lễ tế tổ và tụ hợp tông thân. Chính vì thế, nhà Nho thời Minh là Khâu Tuấn đã biên soạn Văn Công gia lễ nghi tiết nhằm kết hợp kinh điển với nghi thức, đề xướng trào lưu trở về nguyên điển trong biên soạn Gia lễ. Trên nền tảng Văn Công gia lễ nghi tiết của Khâu Tuấn, sách Gia lễ lược biên đã sử dụng ý nghĩa nghi lễ được giải thích trong Lễ ký tập thuyết đại toàn mang tính quyền uy quan phương tại Việt Nam, nhờ đó có các đặc điểm như tính chính đáng, tính đơn giản, dễ hiểu; có thể dùng để hướng dẫn thực hành nghi lễ, đồng thời cũng là tài liệu về luân lý.