Yếu tố văn hóa Phật giáo trong cơ chế quản lý xã hội truyền thống Phum, Sóc của người Khmer ở Nam Bộ

Tóm tắt

Người Khmer đã sinh tụ lâu đời trên vùng đất Nam Bộ. Vốn là cư dân nông nghiệp lúa nước, để thích ứng với nền kinh tế tiểu nông, người Khmer đã tập hợp thành những đơn vị cư trú và tổ chức thành những đơn vị xã hội tự quản truyền thống với hai thiết chế xã hội là phum và sóc. Trong điều kiện sống biệt lập một thời gian dài, khi sự phân hóa giai cấp diễn ra chưa sâu sắc, tính cộng đồng của những người cùng số phận được đề cao, tính dân chủ và bình đẳng giữa các thành viên trong phum sóc được coi trọng, vì vậy bộ máy quản lý phum sóc được tổ chức trên cơ sở tự quản với nhiều yếu tố dân chủ công xã. Thêm nữa, khi đến tụ cư ở Nam Bộ, người Khmer đã mang theo Phật giáo Nam tông, thịnh hành từ thế kỷ XIII. Tại nơi này, Phật giáo Nam tông vừa đáp ứng nhu cầu tâm linh của nhân dân, vừa là chất men cố kết mọi thành viên trong cộng đồng. Yếu tố văn hóa tộc người của cư dân nông nghiệp lúa nước được kết hợp với yếu tố văn hóa Phật giáo, không chỉ ảnh hưởng sâu đậm vào sinh hoạt văn hóa, mà còn ghi dấu ấn rõ nét trong bộ máy tự quản truyền thống, tạo nên một đặc tính xã hội rất riêng của vùng nông thôn Khmer ở Nam Bộ, mặc dù có sự biến thiên trong lịch sử, nhưng vẫn có ảnh hưởng to lớn cho đến hiện nay.