KHOẢNG TRỐNG GLYCAT HÓA VÀ CHỈ SỐ GLYCAT HÓA HEMOGLOBIN TRONG BỆNH THẬN DO ĐÁI THÁO ĐƯỜNG TÍP 2: CƠ SỞ SINH LÝ BỆNH, BẰNG CHỨNG LÂM SÀNG VÀ TRIỂN VỌNG ỨNG DỤNG

Tóm tắt

Mục tiêu: Tổng hợp cơ sở sinh lý bệnh, cách xác định và bằng chứng lâm sàng về khoảng trống glycat hóa (glycation gap - GG) và chỉ số glycat hóa hemoglobin (hemoglobin glycation index - HGI) trong bệnh thận do đái tháo đường típ 2. Phương pháp: Tổng quan tường thuật có cấu trúc; tìm tài liệu trên PubMed/MEDLINE, Cochrane Library, Google Scholar cùng trang chính thức của Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ và KDIGO đến ngày 31/7/2026, kèm tiêu chí lựa chọn, tiêu chí loại trừ và xếp loại nguy cơ sai lệch cho từng nghiên cứu. Kết quả: GG và HGI là các chỉ số phần dư giữa HbA1c đo được với HbA1c dự đoán từ fructosamine hoặc từ glucose. Cả hai phản ánh tổng hợp nhiều nguồn biến thiên sinh học và đo lường chứ không riêng khả năng glycat hóa hemoglobin, đồng thời phụ thuộc phương trình hồi quy của từng quần thể nên không so sánh trực tiếp được giữa các nghiên cứu. Nghiên cứu cắt ngang cho thấy GG hoặc HGI cao liên quan với albumin niệu và bệnh thận hiện mắc. Trên đái tháo đường típ 2, đoàn hệ 5 năm ghi nhận nhóm HGI trung bình năm đầu cao nhất có nguy cơ tiến triển thận tăng 58% (HR 1,58; KTC 95%: 1,01-2,49), trong khi một đoàn hệ 1.050 người bệnh cho thấy quan hệ hình chữ U giữa HGI và bệnh thận mới mắc. Giá trị dự báo tăng thêm ngoài HbA1c, tỷ số albumin/creatinin niệu và mức lọc cầu thận chưa được xác lập đầy đủ. Thiếu máu, thay đổi đời sống hồng cầu, điều trị erythropoietin, giảm albumin máu và protein niệu đều có thể làm sai lệch hai chỉ số. Kết luận: GG và HGI có thể hỗ trợ giải thích một giá trị HbA1c không phù hợp với glucose đo trực tiếp. Bằng chứng hiện có chưa đủ để sử dụng hai chỉ số này một cách độc lập trong chẩn đoán, phân tầng nguy cơ hay điều chỉnh điều trị bệnh thận do đái tháo đường.