Tạp chí Dân tộc học và Tôn giáo học

Quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của người dân trong chính sách và pháp luật của Đảng và Nhà nước ta

Nguyễn Thị Minh Ngọc — 2026-04-15

Việt Nam là quốc gia đa tôn giáo và không có sự phân biệt tín ngưỡng, tôn giáo, không có mâu thuẫn hay xung đột giữa các tôn giáo. Người có tín ngưỡng, tôn giáo và người không theo tín ngưỡng, tôn giáo cùng chung sống hài hòa trong cộng đồng dân tộc Việt Nam. Tôn trọng tự do tín ngưỡng, tôn giáo là trọng tâm trong ứng xử đối với tín ngưỡng, tôn giáo của Đảng và Nhà nước Việt Nam. Bài viết này đi sâu phân tích quan điểm của Đảng về vấn đề tôn giáo, việc hoạch định chính sách tín ngưỡng, tôn giáo ở Việt Nam. Bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của người dân được thể hiện ngay trong Hiến pháp đầu tiên (1946) và là quan điểm xuyên suốt của Đảng cho đến hiện nay.

Sự gặp gỡ giữa tư tưởng của cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Huy và Chủ tịch Hồ Chí Minh với Phật giáo: Từ nhân cách văn hóa đến sự nghiệp cách mạng

Nguyễn Thị Việt Hà — 2026-04-15

Mặc dù cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Huy (tức Nguyễn Sinh Sắc) và con trai là Chủ tịch Hồ Chí Minh (tức Nguyễn Sinh Cung) chỉ cùng chung sống khoảng hai mươi mốt năm, nhưng trong hành trình cách mạng của mỗi người sau này lại có nhiều điểm chung với tư tưởng Phật giáo. Trên cơ sở khảo sát một số tác phẩm của Chủ tịch Hồ Chí Minh, tư liệu lịch sử về cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Huy và các công trình nghiên cứu liên quan đến Phật giáo Việt Nam, bài viết phân tích những điểm tương đồng về tư tưởng của hai cha con đối với Phật giáo trên một số khía cạnh như: yêu thương con người, đề cao lao động; phát huy tư tưởng nhập thế của Phật giáo, tích cực hoạt động yêu nước thông qua con đường thuyết giảng đạo; chấn hưng Phật giáo theo tinh thần yêu nước, từ đó chỉ ra những đóng góp của Phật giáo trong việc hình thành nhân cách văn hóa và sự nghiệp cách mạng của hai cha con Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Hiệu quả vận hành hệ thống chính trị cơ sở ở vùng dân tộc thiểu số trong bối cảnh đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy

Bùi Thị Bích Lan — 2026-04-15

Bài viết phân tích hiệu quả vận hành hệ thống chính trị cơ sở ở xã Yên Minh, tỉnh Tuyên Quang trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Kết quả cho thấy, với định hướng lấy người dân làm trung tâm, quá trình chuyển đổi số được thúc đẩy, thủ tục hành chính có nhiều chuyển biến tích cực, góp phần nâng cao niềm tin và sự hài lòng của người dân. Tuy nhiên, trong giai đoạn đầu triển khai, một số thách thức đang đặt ra như sự hạn chế về năng lực của một bộ phận cán bộ, tình trạng “quá tải” trong thực thi nhiệm vụ, sự không tương thích giữa chuyên môn với vị trí công tác; “khoảng cách số” và mức độ tiếp cận, sử dụng dịch vụ công chưa đồng đều giữa các nhóm dân cư; yêu cầu về “sát dân, bám cơ sở” gặp khó khăn khi không gian quản trị được mở rộng; người có uy tín và các thiết chế xã hội truyền thống trở nên khó xác định được vị trí của mình trong mô hình quản trị số.

Giá trị và chức năng xã hội của tôn giáo ở Việt Nam hiện nay

Nguyễn Văn Quý — 2026-04-15

Trong khoa học xã hội và nhân văn, tôn giáo được xem là một thực thể xã hội khách quan, phản ánh mối liên hệ của con người với cái thiêng, thế giới siêu nhiên, cùng nhiều giá trị khác nhau. Nhiều nghiên cứu đã cho thấy, tôn giáo không chỉ là niềm tin, thực hành của tín đồ liên quan đến cái thiêng, mà tôn giáo còn có chức năng cố kết cộng đồng, duy trì trật tự xã hội; nhiều giá trị của tôn giáo có khả năng tác động sâu sắc đến đời sống xã hội trong lịch sử và hiện tại. Tôn giáo không chỉ đơn thuần là thực thể lịch sử, mà còn là thực thể văn hóa, thực thể xã hội năng động, luôn có những giá trị và chức năng tích cực đối với đời sống con người, góp phần ổn định, phát triển xã hội theo hướng bền vững. Trên cơ sở tiếp cận liên ngành tôn giáo học, văn hoá học tôn giáo và giá trị học, với phương pháp phân tích tài liệu, bài viết này chỉ ra một số giá trị và chức năng cơ bản của tôn giáo ở Việt Nam hiện nay.

So sánh mức độ hạnh phúc giữa người theo tôn giáo và không theo tôn giáo ở vùng đồng bằng sông Cửu Long

Phan Thuận, Võ Thanh Trà — 2026-04-15

Dựa trên kết quả khảo sát ở vùng đồng bằng sông Cửu Long và các mục tiêu phát triển bền vững, bài viết phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hạnh phúc của người theo tôn giáo. Kết quả cho thấy, người theo tôn giáo và không tôn giáo có những quan niệm và đánh giá khác nhau về mức độ hạnh phúc của mình. Chỉ số hạnh phúc của người dân theo tôn giáo cao hơn 0,138 điểm so với người không theo tôn giáo. Trên cơ sở đó, nghiên cứu đề xuất các giải pháp phát huy vai trò của tôn giáo để góp phần nâng cao hạnh phúc của người dân vùng đồng bằng sông Cửu Long trong thời gian tới

Biến đổi không gian thiêng trong đời sống cộng đồng dân tộc Ba-na theo Công giáo ở xã Đắk Hà, tỉnh Quảng Ngãi

Nguyễn Thị Tám — 2026-04-15

Trên cơ sở tiếp cận cấu trúc không gian, bài viết phân tích biến đổi không gian thiêng trong đời sống của người Ba-na theo Công giáo ở xã Đắk Hà, tỉnh Quảng Ngãi. Dựa trên tư liệu điền dã dân tộc học kết hợp khảo sát định lượng tại ba thôn của người Ba-na theo Công giáo, nghiên cứu làm rõ sự điều chỉnh về chức năng, ý nghĩa của các không gian thiêng truyền thống như nhà rông, giọt nước và rừng ma, đồng thời, xem xét vai trò của các cơ sở thờ tự Công giáo trong cấu trúc không gian làng đương đại. Kết quả cho thấy, sự hiện diện của Công giáo không dẫn đến sự đứt gãy hệ thống không gian thiêng truyền thống, mà diễn ra như một quá trình hội nhập và điều chỉnh văn hóa, trong đó các yếu tố tôn giáo mới được tích hợp vào cấu trúc không gian thiêng của làng. Trong quá trình này, cộng đồng Ba-na giữ vai trò chủ động trong việc phân định chức năng các không gian, duy trì các ranh giới biểu tượng và dung hòa giữa truyền thống với thực hành tôn giáo mới, qua đó hình thành một cấu trúc không gian thiêng đa tầng trong đời sống đương đại.

Nguồn gốc, lịch sử hình thành người Tày ở vùng Đông Bắc Việt Nam

Hứa Đức Hội — 2026-04-15

Bài viết phân tích nguồn gốc và quá trình hình thành của người Tày ở vùng Đông Bắc Việt Nam trên cơ sở tổng hợp các tư liệu lịch sử, dân tộc học và kết quả nghiên cứu thực địa. Mục tiêu bài viết làm rõ quá trình hình thành cộng đồng người Tày thông qua nhận diện các thành phần nguồn gốc và những biến đổi lịch sử, văn hóa của tộc người. Kết quả cho thấy người Tày ở Đông Bắc Việt Nam không phải là một cộng đồng đơn nhất về nguồn gốc mà hình thành từ nhiều nhóm khác nhau, gồm: nhóm cư dân Tày tại chỗ có nguồn gốc từ khối Bách Việt cổ; nhóm có nguồn gốc từ người Nùng di cư dần được Tày hóa trong quá trình cộng cư lâu dài và nhóm từ người Kinh thông qua quá trình di dân, hòa huyết và đồng hóa trong lịch sử. Những kết quả này góp phần khẳng định sự hiện diện sớm và liên tục của cư dân Tày tại khu vực Đông Bắc, đồng thời, cung cấp thêm cơ sở khoa học cho việc nghiên cứu lịch sử tộc người, nhận diện bản sắc văn hóa và các quá trình giao lưu, tiếp biến văn hóa trong khu vực.

Khai thác nguồn lực văn hóa trong phát triển du lịch cộng đồng của người Hmông ở xã Mường Lống, tỉnh Nghệ An

Phạm Thị Cẩm Vân — 2026-04-15

Bài viết phân tích việc khai thác nguồn lực văn hóa trong phát triển du lịch cộng đồng của người Hmông (Mông) tại xã Mường Lống, tỉnh Nghệ An. Trên cơ sở đó làm rõ cách thức các giá trị văn hóa truyền thống của cộng đồng được huy động và chuyển hóa thành các sản phẩm phục vụ hoạt động du lịch; đánh giá những lợi ích kinh tế - xã hội mà du lịch cộng đồng mang lại; đồng thời chỉ ra những khó khăn và thách thức trong quá trình khai thác các nguồn lực này. Từ đó, thảo luận một số vấn đề đặt ra và đề xuất định hướng nhằm nâng cao hiệu quả khai thác nguồn lực văn hóa, góp phần thúc đẩy phát triển du lịch cộng đồng theo hướng bền vững tại xã Mường Lống hiện nay.

Phát triển sinh kế của một số tộc người ở vùng biên giới tỉnh Đồng Na

Tạ Thị Tâm, Phạm Quang Linh — 2026-04-15

Bài viết phân tích thực trạng sinh kế của một số cộng đồng tộc người ở vùng biên giới tỉnh Đồng Nai. Kết quả nghiên cứu cho thấy, các hoạt động sinh kế của người dân địa phương bao gồm sinh kế nông nghiệp, phi nông nghiệp và một số hình thức sinh kế xuyên biên giới, được tổ chức và duy trì với những hình thức khá đa dạng nhằm thích ứng với điều kiện kinh tế - xã hội của địa phương. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, những hoạt động sinh kế này cũng bộc lộ một số khó khăn và thách thức, đặc biệt liên quan đến sự khác biệt trong khả năng tiếp cận nguồn lực, vị thế kinh tế và cơ hội tiếp cận thị trường giữa các nhóm tộc người. Từ thực tiễn đó, bài viết thảo luận một số vấn đề cần được quan tâm trong hoạch định chính sách nhằm ổn định đời sống kinh tế và thúc đẩy phát triển sinh kế bền vững cho các cộng đồng tộc người sinh sống tại khu vực biên giới Việt Nam - Campuchia thuộc tỉnh Đồng Nai.

Nguyên nhân cải đạo theo Tin Lành ở đô thị: Từ nhu cầu tâm linh đến động lực thế tục

Trần Thị Phương Anh — 2026-04-15

Sự gia tăng số lượng tín đồ Tin Lành tại Hà Nội trong những năm gần đây phản ánh những biến đổi đáng chú ý trong đời sống tôn giáo và đặt ra yêu cầu nghiên cứu sâu hơn về động lực cải đạo. Dựa trên dữ liệu khảo sát về chức sắc và tín đồ Tin Lành mới theo đạo, bài viết phân tích các nguyên nhân dẫn đến quá trình cải đạo trong bối cảnh đô thị. Kết quả nghiên cứu cho thấy cải đạo là một quá trình đa chiều, hình thành từ sự đan xen giữa nhu cầu tâm linh và các động lực thế tục. Qua đó, bài viết góp phần làm rõ đặc điểm lựa chọn và chuyển đổi tôn giáo của một bộ phận cư dân đô thị hiện nay.

Biểu tượng nước trong đời sống văn hóa của người Công giáo tại Giáo phận Bùi Chu

Bùi Văn Hài — 2026-04-15

Trong quá trình nghiên cứu về văn hóa tôn giáo, chúng tôi nhận thấy rằng, ngoài những biểu tượng tiêu biểu thì biểu tượng nước luôn có một vị trí và vai trò quan trọng trong đời sống văn hóa của người Công giáo. Bên cạnh những chức năng vật lý, nước còn là một biểu tượng mang tính thần học, biểu thị sự sống, cái chết và sự tái sinh vào một cuộc sống mới. Với cách tiếp cận biểu tượng văn hóa, biểu tượng Công giáo, nghiên cứu này tập trung khảo sát một số giáo xứ ở Giáo phận Bùi Chu, tỉnh Nam Định cũ (nay là tỉnh Ninh Bình), từ đó phân tích chỉ ra những yếu tố nước trong đời sống văn hóa của người Công giáo có vai trò quan trọng trong cộng đồng nơi đây.

Nghi lễ tang ma của phật tử ở tỉnh Long An hiện nay

Dương Thị Kim Hoa — 2026-04-15

Nghi thức tang lễ trong Phật giáo là một thực hành nghi lễ mang ý nghĩa xã hội và tôn giáo, đóng vai trò quan trọng trong đời sống văn hóa Nam Bộ. Các nghi lễ này không chỉ phản ánh niềm tin tôn giáo của cộng đồng phật tử, mà còn thể hiện chuẩn mực ứng xử trong quan hệ gia đình, dòng họ và cộng đồng; góp phần duy trì các giá trị văn hóa truyền thống và củng cố sự gắn kết xã hội. Nghiên cứu này nhằm làm rõ khái niệm, vai trò và chức năng của nghi lễ tang ma trong đời sống phật tử. Từ những dữ liệu điền dã dân tộc học thu thập từ năm 2021 đến năm 2023 tại các tự viện ở tỉnh Long An, kết hợp với phân tích tài liệu thứ cấp, kết quả nghiên cứu cho thấy nghi lễ tang ma của Phật giáo không chỉ đáp ứng nhu cầu tâm linh, mà còn bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống và tăng cường sự gắn kết cộng đồng trong bối cảnh biến đổi xã hội hiện nay.