Nghiên cứu tác dụng của phân đoạn chiết thân ý dĩ trên chuột đái tháo đường typ 2 thực nghiệm

Tóm tắt

Ý dĩ (Coix lachryma-jobi L. var. ma-yuen Stapf) là một dược liệu đã được sử dụng phổ biến từ lâu ở Việt Nam cũng như nhiều nước châu Á với công dụng như lợi sữa, kích thích tiêu hóa, bồi dưỡng cơ thể... Trên thế giới, việc nghiên cứu và sử dụng ý dĩ tập trung chủ yếu vào bộ phận dùng là hạt. Trong khi đó, một cuộc điều tra về tình hình sử dụng dược liệu trong điều trị đái tháo đường (ĐTĐ) theo kinh nghiệm dân gian ở các cộng đồng dân tộc Việt Nam cho thấy ý dĩ là thành phần quan trọng trong các bài thuốc chữa ĐTĐ của một số cộng đồng dân tộc ở miền núi phía Bắc nước ta. Một nghiên cứu trước đây cho thấy dịch chiết ethanol thân cây ý dĩ có tác dụng hạ glucose huyết trên chuột nhắt gây đái tháo đường thực nghiệm bằng streptozocin (STZ). Từ dịch chiết toàn phần, tác giả đã tiến hành chiết xuất phân đoạn dịch chiết với các dung môi có độ phân cực tăng dần và so sánh tác dụng hạ glucose huyết của các phân đoạn. Bài báo này công bố kết quả nghiên cứu về tác dụng và cơ chế tác dụng của phân đoạn chiết cloroform, phân đoạn có tác dụng tốt nhất, trên mô hình chuột đái tháo đường typ 2 thực nghiệm.

Đối tượng nghiên cứu:

Thân cây ý dĩ được thu hái tại Đông Anh - Hà Nội vào tháng 2 năm 2010. Mẫu cây được Bùi Hồng Quang - Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật định tên khoa học là Coix lachryma-jobi L., họ Lúa - Poaceae.

Phương pháp nghiên cứu:

            + Chiết xuất dược liệu bằng phương pháp ngâm trong ethanol 80% cất thu hồi dung môi dưới áp suất giảm, thêm nước rồi chiết lần lượt với n-hexan và chloroform.

            + Gây mô hình đái tháo đường (ĐTĐ) typ 2 trên chuột cống trắng thí nghiệm bằng sự kết hợp chế độ ăn giàu chất béo và streptozocin (STZ) liều thấp theo phương pháp của Srinivasan.

            + Thí nghiệm đánh giá ảnh hưởng của hỗn dịch C trên chuột ĐTĐ typ 2 thực nghiệm.

            + Định lượng glucose huyết bằng phương pháp glucose oxidase (GOD) với máy đo tự động và que thử Accu-Check Active; Định lượng cholesterol toàn phần và triglycerid huyết thanh bằng phương pháp enzym với kit của Teco-Diagnostics; Định lượng insulin huyết thanh bằng phương pháp Sandwich ELISA với bộ kit Ultrasensitive Rat ELISA (Crystal Chem).

            + Xét nghiệm mô bệnh học

            + Xử lý số liệu

            Kết quả:

            + Trên chuột cống ĐTĐ typ 2 thực nghiệm, phân đoạn chiết chloroform thân ý dĩ có tác dụng làm giảm nồng độ glucose huyết, cholesterol toàn phần, triglycerid huyết thanh, ức chế hoạt độ G6Pase ở gan nhưng không làm thay đổi đáng kể nồng độ insulin huyết thanh. Lô chuột điều trị bằng hỗn dịch cắn phân đoạn chiết chloroform có những dấu hiệu hồi phục ở tiểu đảo tụy.

            + Cơ chế tác dụng của phân đoạn chiết chlroform thân ý dĩ bao gồm: ức chế tân tạo đường thông qua ức chế G6Pase và có thể làm tăng nhạy cảm của mô đích với insulin, cải thiện tình trạng kháng insulin trong ĐTĐ typ 2.