Các hợp chất triterpen và triterpen ester phân lập từ lá cây Ilex triflora Blume

Tóm tắt

Chi Ilex là một chi lớn thuộc họ Bùi (Aquifoliaceae) với hơn 600 loài phân bố ở nhiều nơi trên thế giới, trong đó tập trung chủ yếu ở Trung và Nam Mỹ, Trung Quốc, Đông Nam Á... Một số loài thuộc chi Ilex với tên gọi là chè đắng đã được sử dụng từ hàng nghìn năm nay trong y học cổ truyền Trung Quốc như I. kudingcha, I. latifolia. Nhiều nghiên cứu cho thấy dịch chiết từ lá các loài chè đắng nói trên có tác dụng hạ cholestorol máu, hạ mỡ máu, chống tăng huyết áp, tăng cường lưu thông máu, ngăn chặn suy thoái chức năng tim và não, chống béo phì. Thành phần hóa học chính của các loài Ilex bao gồm saponin, triterpenoid, flavonoid và một số nhóm chất khác. Ở Lâm Đồng, cây bùi ba hoa có tên khoa học là Ilex triflora Blume. (còn được gọi là chè đắng Lâm Đồng) được người dân địa phương sử dụng phổ biến làm trà uống giúp lưu thông khí huyết, tăng cường sức khỏe. Tuy nhiên, loài Ilex này hầu như chưa được nghiên cứu về thành phần hóa học và tác dụng sinh học. Bài báo này thông báo kết quả phân lập và xác định cấu trúc 4 hợp chất triterpen từ lá I. triflora.

Phương pháp nghiên cứu

- Phân lập các hợp chất bằng sắc ký cột và sắc ký lớp mỏng. Sắc ký lớp mỏng được thực hiện trên bản mỏng tráng sẵn silica gel 60 F₂₅₄ (Merck). Thuốc thử hiện màu là dung dịch acid sulfuric 10% và đèn tử ngoại bước sóng 254 và 365 nm. Sắc ký cột được thực hiện với chất hấp phụ là silica gel (cỡ hạt 40-63 μm và 63-200 μm, Merck).

- Xác định cấu trúc các hợp chất phân lập được dựa trên các thông số vật lý và các phương pháp phổ bao gồm: điểm chảy, phổ hồng ngoại, phổ cộng hưởng từ hạt nhân và phổ khối lượng. Điểm chảy được đo trên máy Yanaco MP-S3. Phổ IR được ghi trên máy Nicolet IS5 FT-IR. Phổ cộng hưởng từ hạt nhân ¹H-, ¹³C-NMR, DEPT, HSQC, HMBC được ghi trên máy Brucker Avance-500 MHz, chuẩn nội TMS. Phổ khối ESI-MS được ghi trên máy AGILENT 1100 LC-MSD Trap.

Kết quả nghiên cứu

Từ dịch chiết ethanol của lá cây bùi ba hoa Ilex triflora Blume., bằng các phương pháp sắc ký kết hợp với các phương pháp phổ hiện đại (MS, IR, ¹H-NMR, ¹³C-NMR, DEPT, HSQC, HMBC) đã phân lập và nhận dạng được cấu trúc của 4 hợp chất triterpen là lupeol, uvaol, 3β-palmitoyloxy-urs-12-en-11-on và acid ursolic. Đây là lần đầu tiên các hợp chất này được phân lập từ loài Ilex triflora Blume