HÁT XOAN NHƯ MỘT TRƯỜNG HỢP BẢN ĐỊA HÓA TOÀN CẦU꞉ PHÂN TÍCH QUÁ TRÌNH TÁI CẤU HÌNH DI SẢN PHI VẬT THỂ TRONG BỐI CẢNH ĐÔ THỊ VIỆT NAM

Tóm tắt

Bài báo này phân tích Hát Xoan Phú Thọ như một trường hợp điển hình của quá trình bản địa hóa toàn cầu trong
bảo tồn và phát huy di sản văn hóa phi vật thể tại Việt Nam đương đại. Dưới tác động của toàn cầu hóa, đô thị hóa
và chuyển đổi số, Hát Xoan ‑ từ một hình thức hát nghi lễ làng xã cổ truyền ‑ đã trải qua quá trình tái cấu hình
mạnh mẽ về chủ thể, không gian, hình thức, âm nhạc, trang phục và nội dung. Dựa trên các dữ liệu điền dã, báo
cáo của cơ quan quản lý và nghiên cứu thứ cấp (2011 ‑ 2024), bài viết sử dụng tiếp cận nhân học ‑ văn hóa học,
kết hợp khung lý thuyết glocalization và heritage reconfiguration để lý giải cơ chế thích nghi của di sản. Kết quả
nghiên cứu chỉ ra rằng, Hát Xoan đã và đang vận hành như một di sản động ‑ vừa bảo tồn tính thiêng nghi lễ, vừa
thích ứng linh hoạt với môi trường đô thị và truyền thông toàn cầu. Qua đó, bài báo góp phần mở rộng lý luận về
mô hình “bản địa hóa toàn cầu” trong nghiên cứu di sản phi vật thể, đồng thời gợi ý khái niệm “bảo tồn động”
như một hướng tiếp cận mới trong quản trị văn hóa Việt Nam hiện nay.