Ẩn dụ liên nhân qua thành ngữ trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp: một tiếp cận từ ngữ pháp chức năng hệ thống

Tóm tắt

Nghiên cứu khảo sát ẩn dụ liên nhân qua thành ngữ trong ba truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp (Tướng về hưu, Không có vua, Chảy đi sông ơi) trên cơ sở khung Ngữ pháp chức năng hệ thống (Systemic Functional Linguistics – SFL). Nghiên cứu tập trung vào hai cơ chế chính của ẩn dụ liên nhân: ẩn dụ thức (mood metaphor) và ẩn dụ tình thái (modality metaphor), đồng thời kết hợp hệ thống đánh giá Appraisal để phân tích các giá trị thái độ được mã hóa gián tiếp. Ngữ liệu gồm 45 thành ngữ được phân loại theo tiêu chí hình thức tương hợp và hình thức ẩn dụ. Kết quả cho thấy 84,4% thành ngữ trong ngữ liệu hoạt động như phương tiện tái cấu trúc quan hệ liên nhân, góp phần gián tiếp hóa quyền lực, khách thể hóa lập trường và tạo nên giọng điệu châm biếm đặc trưng của văn xuôi Nguyễn Huy Thiệp. Ngoài ra, nghiên cứu cũng bổ sung minh chứng thực nghiệm cho lý thuyết ẩn dụ liên nhân trong tiếng Việt và mở rộng ứng dụng SFL vào nghiên cứu phong cách học văn học đương đại.