TƯ DUY KHÁI NIỆM TRONG TÁC PHẨM KHOA HỌC LOGIC (1816) CỦA HEGEL VÀ Ý NGHĨA ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN TƯ DUY PHẢN BIỆN

Abstract

Bài viết khảo sát nội dung tư duy khái niệm trong tác phẩm Khoa học Logic (1816) của G.W.F. Hegel và phân tích ý nghĩa của nó đối với sự phát triển tư duy phản biện trong bối cảnh hiện đại. Theo Hegel, tư duy khái niệm không chỉ là phương tiện nhận thức lý luận mà còn là động lực nội tại của tồn tại, mang tính khách quan và cấu trúc biện chứng. Bài viết làm rõ ba cơ chế chủ yếu của tư duy khái niệm: Giác tính, lý tính phủ định và lý tính khẳng định; đồng thời chỉ ra vai trò của các phạm trù như mâu thuẫn, phủ định và vượt bỏ (Aufhebung) trong sự vận động của tư duy. Tư duy khái niệm cho phép mỗi cá nhân vượt qua tính phân đôi và nhận thức sự vật trong tính toàn thể, từ đó góp phần định vị lại tư duy phản biện không chỉ như một kỹ năng phân tích, mà còn là hình thức tư duy triết học, gắn với siêu nhận thức và sự phát triển của tinh thần. Bài viết đề xuất rằng việc ứng dụng tư duy khái niệm theo tinh thần Hegel có thể trở thành nền tảng lý luận quan trọng cho việc rèn luyện và nâng cao tư duy phản biện trong giáo dục hiện đại