Tạp chí của Trường Đại học Luật Hà Nội
Tiếp cận liên ngành nghiên cứu khoa học pháp lí trong bối cảnh mới tại Trường Đại học Luật Hà Nội
Ngày 21 tháng 3 năm 2025, Trường Đại học Luật Hà Nội đã tổ chức Hội nghị khoa học với chủ đề “Những định hướng lớn trong nghiên cứu khoa học pháp lí đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong Kỉ nguyên mới”. Hội nghị đã thu hút sự tham gia của các chuyên gia, nhà khoa học pháp lí uy tín ở trong và ngoài Trường với nhiều tham luận có giá trị khoa học thiết thực đối với hoạt động nghiên cứu, đào tạo luật học trong bối cảnh hiện nay ở Việt Nam nói chung và tại Trường Đại học Luật Hà Nội nói riêng. Tạp chí Luật học xin trân trọng giới thiệu tham luận “Tiếp cận liên ngành nghiên cứu khoa học pháp lí trong bối cảnh mới tại Trường Đại học Luật Hà Nội” của PGS. TS. Nguyễn Văn Quang, Tổng biên tập Tạp chí Luật học trình bày tại Hội nghị này.
Phương pháp nghiên cứu án và truy vấn kiểu Socrates trong đào tạo luật ở Hoa Kỳ - Những giá trị tham khảo cho Việt Nam
Bài viết phân tích hai phương pháp giảng dạy luật đặc trưng tại Hoa Kỳ là phương pháp nghiên cứu án (case study method) và phương pháp truy vấn kiểu Socrates (Socratic method), với mục tiêu làm rõ cơ sở hình thành, đặc điểm triển khai cũng như hiệu quả sư phạm của chúng trong bối cảnh đào tạo pháp lí hiện đại. Trên cơ sở lí luận và thực tiễn tại một số trường luật hàng đầu của Hoa Kỳ, bài viết đề xuất một số gợi mở có giá trị tham khảo đối với Việt Nam trong việc đổi mới tư duy và phương pháp giảng dạy, hướng đến đào tạo người học có tư duy phản biện, năng lực lập luận và khả năng xử lí tình huống pháp lí trong thực tiễn.
Đổi mới phương pháp giảng dạy giờ thảo luận trong đào tạo luật ở một số quốc gia trên thế giới và kinh nghiệm cho Việt Nam
Phương pháp giảng dạy giờ thảo luận là yếu tố rất quan trọng đóng góp vào thành công của giờ thảo luận trong đào tạo luật trên toàn thế giới kể từ khi áp dụng đào tạo theo định chế tín chỉ. Mỗi giảng viên có thể lựa chọn các phương pháp giảng dạy khác nhau trong mỗi giờ thảo luận để kích thích năng lực của người học. Đổi mới phương pháp giảng dạy giờ thảo luận trong bối cảnh hiện nay là nhu cầu tất yếu, khách quan và cần phải được thực hiện thường xuyên, liên tục thì mới có thể đạt được hiệu quả. Bài viết làm rõ nhu cầu này tại Việt Nam hiện nay, đồng thời phân tích kinh nghiệm đổi mới tại một số quốc gia và đề xuất những giải pháp học hỏi phù hợp với đặc thù của đào tạo luật ở Việt Nam hiện nay.
Giảng dạy và học tập học phần Lí luận chung về nhà nước và pháp luật bằng phương pháp tình huống trong đào tạo cử nhân luật
Đổi mới phương pháp giảng dạy và học tập theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực của người học là một trong những giải pháp chủ yếu trong Chiến lược phát triển Trường Đại học Luật Hà Nội đến năm 2030. Vấn đề này cần phải được thực hiện đồng bộ trong tất cả các học phần trong chương trình dạy học của Nhà trường. Đối với học phần Lí luận chung về nhà nước và pháp luật, việc đổi mới phương pháp giảng dạy và học tập lại càng quan trọng và cấp thiết hơn cả với tính chất là học phần đầu tiên, bắt buộc thuộc khối kiến thức cơ sở ngành trong chương trình đào tạo. Có nhiều phương pháp giảng dạy và học tập theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực của người học, trong đó phương pháp tình huống có vai trò quan trọng, đặc biệt trong việc gắn kết lí luận với thực tiễn. Trên cơ sở phân tích sự cần thiết của việc giảng dạy và học tập học phần Lí luận chung về nhà nước và pháp luật bằng phương pháp tình huống, bài viết xác định các vấn đề cơ bản trong xây dựng tình huống để giảng dạy và học tập học phần này, góp phần phát triển phẩm chất, năng lực của người học tại Trường Đại học Luật Hà Nội
A.I. như một “đối tác học tập có định hướng” trong giáo dục pháp luật: Khung lí luận, kinh nghiệm quốc tế và hàm ý chính sách cho Việt Nam
Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (A.I.), đặc biệt là các mô hình ngôn ngữ lớn, mang lại cả cơ hội lẫn thách thức cho giáo dục pháp luật. A.I. có thể trở thành đối tác học tập, song cũng tiềm ẩn nguy cơ làm suy giảm tư duy phản biện và các giá trị nghề nghiệp. Bài viết lập luận rằng việc tích hợp A.I. cần chuyển từ cách tiếp cận thuần túy công nghệ sang triết lí sư phạm lấy con người làm trung tâm. Trọng tâm nghiên cứu là khái niệm “đối tác học tập có định hướng” - một thực thể A.I. tương tác theo mục tiêu, khuyến khích phản biện và gắn với hệ giá trị nghề luật. Ba điều kiện cốt lõi được xác định gồm: thiết kế sư phạm nhân văn; nền tảng tri thức pháp lí minh bạch, có thể kiểm chứng và sự gắn kết với các giá trị đạo đức nghề nghiệp. Dựa trên phân tích lí thuyết và so sánh kinh nghiệm từ Hoa Kỳ, Singapore và Liên minh châu Âu, bài viết đề xuất, khuyến nghị chính sách cho Việt Nam nhằm phát triển hệ sinh thái giáo dục pháp luật khai thác hiệu quả A.I., đồng thời duy trì các giá trị công lí và đạo đức.
Tư duy pháp luật và phát triển tư duy pháp luật cho sinh viên ngành luật
Từ yêu cầu, nhiệm vụ đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỉ nguyên mới, nội dung bài viết tập trung làm rõ khái niệm, đặc điểm của tư duy pháp luật; từ đó, đề xuất, luận giải một số giải pháp phát triển tư duy pháp luật cho sinh viên ngành luật trong bối cảnh đào tạo và nghiên cứu luật học hiện nay.
Tác động của các tạp chí luật “truy cập mở” đến sự phát triển của nghiên cứu khoa học pháp lí ở Việt Nam
Trong kỉ nguyên số, truy cập mở (Open Access) đã trở thành xu hướng quan trọng trong xuất bản học thuật, bao gồm lĩnh vực luật học. Bài viết phân tích tác động của các tạp chí luật truy cập mở đối với sự phát triển của nghiên cứu pháp lí tại Việt Nam. Kết quả cho thấy, mặc dù các tạp chí luật Việt Nam đã có bước tiến nhất định, như việc ra đời các ấn phẩm truy cập mở bằng tiếng Anh nhưng nhìn chung vẫn còn hạn chế về phạm vi tiếp cận và ảnh hưởng quốc tế. Bài viết đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm phát triển hệ thống tạp chí luật theo mô hình Open Access tại Việt Nam, như hoàn thiện chính sách hỗ trợ truy cập mở, xây dựng hạ tầng số cho xuất bản, nâng cao chất lượng bình duyệt và khuyến khích sự tham gia của giới nghiên cứu trong và ngoài nước.
Góp phần bàn thêm về phương pháp nghiên cứu luật học truyền thống trong xu thế thúc đẩy nghiên cứu đa ngành, liên ngành
Trong bối cảnh luật học đương đại đang chứng kiến sự trỗi dậy mạnh mẽ của các xu hướng nghiên cứu đa ngành và liên ngành, bài viết đặt mục tiêu tái nhận diện và phân tích bản chất, vai trò của phương pháp nghiên cứu luật học truyền thống. Trên cơ sở đó, bài viết chứng minh tầm quan trọng không thể thay thế của phương pháp nghiên cứu luật học truyền thống trong việc duy trì tính hệ thống, logic và khả năng dự đoán của pháp luật cũng như vai trò nền tảng của nó trong việc “phiên dịch và chuyển hoá” tri thức từ các ngành khoa học khác vào hệ thống pháp luật. Đồng thời, bài viết nhấn mạnh về nhu cầu đổi mới phương pháp nghiên cứu luật học truyền thống theo hướng tích hợp linh hoạt và hiệu quả các tri thức và phương pháp từ các ngành khoa học liên quan và đề xuất một mô hình tích hợp các phương pháp nghiên cứu cụ thể, có tính gợi mở cho nghiên cứu sinh ngành luật ở Việt Nam
Tiếp cận liên ngành và ứng dụng trong nghiên cứu khoa học pháp lí - Trường hợp pháp luật đầu tư quốc tế
Bài viết thảo luận về tiếp cận liên ngành và ứng dụng của nội dung này trong nghiên cứu các lĩnh vực khác nhau của pháp luật đầu tư quốc tế. Trong bối cảnh toàn cầu hoá và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, tiếp cận liên ngành đã trở thành một phương pháp tất yếu để giải quyết các vấn đề pháp lí phức tạp. Sự cần thiết này xuất phát từ tính đa chiều của các vấn đề pháp lí quốc tế nói chung và pháp luật đầu tư quốc tế nói riêng, nơi các yếu tố kinh tế, chính trị, lịch sử và xã hội đan xen. Bài viết phân tích việc áp dụng tiếp cận liên ngành từ các góc độ như kinh tế học, chính trị học, lịch sử và thực tiễn để làm sáng tỏ vai trò của cách tiếp cận trong thực tiễn, được minh họa qua các vụ tranh chấp đầu tư, đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm thúc đẩy sử dụng cách tiếp cận liên ngành trong nghiên cứu khoa học pháp lí tại Việt Nam.
Nhận diện thách thức pháp lí đối với ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn ở Việt Nam
Bên cạnh những lợi ích to lớn mà trí tuệ nhân tạo (Artificial intelligence - A.I.) mang lại, thế giới cũng đang đối mặt với lo ngại ngày càng gia tăng về các vấn đề đạo đức, pháp lí và xã hội trong ứng dụng A.I.. Đối với Việt Nam, dù đã ban hành Chiến lược quốc gia về nghiên cứu, phát triển và ứng dụng A.I. đến năm 2030 nhưng việc ứng dụng A.I. trong khoa học xã hội và nhân văn vẫn thiếu sự chuẩn bị đầy đủ về học thuật và chính sách, thể hiện ở chỗ chưa có quy định pháp luật chuyên biệt điều chỉnh hoạt động nghiên cứu, chưa có căn cứ pháp lí rõ ràng để xác lập, phân định quyền sở hữu trí tuệ đối với các sản phẩm học thuật do A.I. hỗ trợ tạo ra... Bài viết nhận diện những thách thức pháp lí trong việc ứng dụng A.I. trong nghiên cứu khoa học nói chung và khoa học xã hội và nhân văn nói riêng, qua đó đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện chính sách và pháp luật về vấn đề này ở Việt Nam trong thời gian tới
Mục tiêu bảo vệ đạo đức công cộng trong các điều khoản ngoại lệ của pháp luật WTO
Ngoại lệ đạo đức công cộng được quy định cụ thể tại Điều XX của Hiệp định chung về Thuế quan và Thương mại và Điều XIV của Hiệp định chung về Thương mại dịch vụ cho phép các quốc gia thành viên của Tổ chức Thương mại thế giới áp dụng các biện pháp hạn chế thương mại cần thiết để bảo tồn các giá trị đạo đức của cộng đồng. Mặc dù có nguồn gốc từ năm 1947, các ngoại lệ này gần đây mới được các quốc gia viện dẫn và cơ quan giải quyết tranh chấp áp dụng trong thực tiễn xét xử với tần suất tăng dần. Bài viết nghiên cứu lịch sử hình thành, thực tiễn giải thích mục tiêu bảo vệ đạo đức công cộng từ các báo cáo của ban hội thẩm và cơ quan phúc thẩm. Kết quả nghiên cứu cho thấy một cách rõ rệt xu hướng mở rộng nội hàm của thuật ngữ “đạo đức công cộng” và trao nhiều quyền tự quyết cho các quốc gia thành viên trong việc viện dẫn ngoại lệ này.
Hoàn thiện khung pháp luật về tín chỉ các-bon tại Việt Nam
Biến đổi khí hậu đang đặt ra những thách thức nghiêm trọng về kinh tế, xã hội và môi trường, nguyên nhân chủ yếu do sự gia tăng khí nhà kính. Trong bối cảnh đó, thị trường các-bon, đặc biệt là cơ chế tín chỉ các-bon, được xem là công cụ chính sách hiệu quả nhằm hỗ trợ các quốc gia đạt mục tiêu giảm phát thải, đồng thời khuyến khích đổi mới công nghệ và giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Ở Việt Nam, khung pháp lí cho thị trường các-bon đã bước đầu được thiết lập thông qua Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, Nghị định số 06/2022/NĐ-CP, Nghị định số 119/2025/NĐ-CP. Tuy nhiên, từ thực trạng pháp luật hiện hành và qua tham khảo có chọn lọc kinh nghiệm quốc tế, bài viết chỉ ra hệ thống quy định về tín chỉ các-bon tại Việt Nam vẫn còn thiếu tính đồng bộ và chưa hoàn chỉnh, đặc biệt trong vấn đề đăng kí, xác nhận, giao dịch, quy định về thuế, lệ phí và việc xác lập tín chỉ các-bon như một loại tài sản. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện khung pháp luật về tín chỉ các-bon, góp phần xây dựng thị trường các-bon minh bạch, hiệu quả và phù hợp với mục tiêu phát triển bền vững hiện nay.
Pháp luật Việt Nam về chứng cứ điện tử trong giải quyết tranh chấp thương mại: Vướng mắc và hướng hoàn thiện
Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin và thương mại điện tử, chứng cứ điện tử đã xuất hiện và dần trở nên phổ biến trong hoạt động giải quyết tranh chấp thương mại tại Việt Nam và trên thế giới. Tuy vậy, các quy định của pháp luật Việt Nam về chứng cứ điện tử và việc sử dụng chứng cứ điện tử trong giải quyết tranh chấp thương mại còn nhiều hạn chế. Bài viết phân tích khái niệm, đặc điểm của chứng cứ điện tử, các quy định về chứng cứ điện tử trong pháp luật Việt Nam, chỉ ra những vướng mắc trong quy định của pháp luật Việt Nam, trên cơ sở đó, đề xuất một số giải pháp hoàn thiện pháp luật Việt Nam về chứng cứ điện tử trong giải quyết tranh chấp thương mại.
Biện pháp khẩn cấp tạm thời có đối tượng là tài sản bị phong toả thuộc sở hữu hợp pháp của người có nghĩa vụ
Bài viết phân tích, đánh giá quy định của pháp luật hiện hành về các biện pháp khẩn cấp tạm thời có đối tượng là tài sản bị phong toả thuộc sở hữu hợp pháp của người có nghĩa vụ. Bài viết chỉ ra những hạn chế trong việc phân chia biện pháp phong toả khoản, tài sản tại khoản 10, khoản 11 Điều 114 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 cũng như hạn chế trong việc pháp luật chưa ghi nhận một số quy định cần thiết để đảm bảo hiệu quả thực thi các biện pháp này, từ đó đề xuất giải pháp hoàn thiện Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 về những nội dung sau: Sửa đổi Điều 124 theo hướng bổ sung một khoản quy định về trách nhiệm của tổ chức tín dụng và kho bạc nhà nước trong việc thực hiện quyết định phong toả tài khoản; sửa đổi Điều 125 theo hướng bổ sung một điều khoản quy định cụ thể nghĩa vụ của bên thứ ba khi đang nắm giữ hoặc quản lí tài sản; sửa đổi khoản 1 Điều 139 theo hướng ghi nhận thêm trường hợp hủy bỏ một phần nội dung quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời.
Chuyển quyền phát triển không gian theo pháp luật Hoa Kỳ và kinh nghiệm cho Việt Nam
Chuyển quyền phát triển không gian là một công cụ quy hoạch thông minh xuất hiện vào năm 1916 tại thành phố New York (Hoa Kỳ) và ngày nay được phổ biến ở nhiều quốc gia trên thế giới. Chuyển quyền phát triển cho phép quyền phát triển không gian được chuyển từ địa điểm này đến địa điểm khác thông qua các hình thức mua bán, trao đổi, cho nhận hoặc giao dịch khác. Cơ chế này đã giải quyết hiệu quả các vấn đề như: bảo tồn các công trình di sản, kiến tạo không gian mở, bảo vệ môi trường sinh thái, xây dựng công trình mà không phải thu hồi đất. Việt Nam hiện nay cũng đang gặp phải những vấn đề tương tự song thiếu cơ chế giải quyết hữu hiệu, do đó cần thiết học tập kinh nghiệm các quốc gia đã áp dụng thành công, đánh giá khả năng áp dụng, hướng tới hiện thực hoá cơ chế này tại Việt Nam trong tương lai. Bài viết nghiên cứu cơ chế chuyển quyền phát triển không gian theo pháp luật Hoa Kỳ, từ đó đưa ra các khuyến nghị cho Việt Nam nhằm góp ý Dự thảo Luật Quản lí và phát triển đô thị, tiến tới phát hành tín chỉ quyền phát triển không gian như một công cụ tài chính và phát triển thị trường giao dịch chứng chỉ này.
Quyền hưởng dụng – Nghiên cứu so sánh giữa Tư pháp La Mã và pháp luật dân sự Việt Nam
Quyền hưởng dụng – loại quyền đối với tài sản mới được quy định trong Bộ luật Dân sự Việt Nam năm 2015, đã có nguồn gốc từ cách đây 2400 năm trong Tư pháp La Mã (dưới tên gọi là usufructus - quyền dụng ích cá nhân). Để hiểu hơn về bản chất của quyền hưởng dụng, bài viết phân tích năm đặc trưng cơ bản của quyền dụng ích cá nhân trong Tư pháp La Mã là: 1) Quyền dụng ích cá nhân là một vật quyền; 2) Quyền dụng ích cá nhân là một vật quyền đối với tài sản của người khác nên nó mang tính hạn chế (vật quyền hạn chế); 3) Quyền dụng ích cá nhân có nội dung trao quyền sử dụng và/hoặc hưởng lợi từ tài sản của người khác; 4) Quyền dụng ích cá nhân là dịch quyền cá nhân, gắn liền với một cá nhân nhất định và không dịch chuyển được cho cá nhân khác; 5) Tư pháp La Mã có quy định riêng về từng loại quyền dụng ích cá nhân. Bài viết cũng đối sánh từng đặc trưng đó với các quy định về quyền hưởng dụng trong pháp luật Việt Nam. Từ đó bài viết đưa ra một số kiến nghị hoàn thiện các quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015 về quyền hưởng dụng.
Hoàn thiện pháp luật về hợp đồng làm việc của viên chức tại các cơ sở giáo dục công lập ở Việt Nam hiện nay
Hợp đồng làm việc là cơ sở pháp lí quan trọng xác lập mối quan hệ giữa viên chức và các cơ sở giáo dục công lập. Mặc dù các quy định pháp luật về vấn đề này được đánh giá là có những bước tiến nhưng thực tiễn vẫn bộc lộ bất cập về phân loại hợp đồng, cơ chế chấm dứt, chuyển đổi hợp đồng và việc đảm bảo quyền lợi, ổn định nghề nghiệp cho viên chức. Bài viết phân tích cơ sở pháp lí hiện hành, đánh giá hạn chế, bất cập trong quy định của pháp luật về hợp đồng làm việc, từ đó đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật về hợp đồng làm việc của viên chức tại các cơ sở giáo dục công lập ở Việt Nam hiện nay.
Bối cảnh mới và những vấn đề đặt ra đối với việc hoàn thiện pháp luật kinh tế ở Việt Nam trong giai đoạn mới
Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với những cơ hội bứt phá từ chuyển đổi số, hội nhập sâu rộng và kinh tế xanh, đồng thời đối mặt với các thách thức từ cạnh tranh toàn cầu, biến động chuỗi giá trị và yêu cầu phát triển bền vững. Trong bối cảnh đó, hệ thống pháp luật kinh tế hiện nay vẫn còn chồng chéo, thiếu đồng bộ, chưa theo kịp các mô hình kinh tế mới, dễ trở thành rào cản cho mục tiêu phát triển nhanh và nâng cao năng lực tự chủ của nền kinh tế. Bài viết phân tích các bối cảnh trong nước và quốc tế tác động đến quá trình hoàn thiện pháp luật kinh tế, nhận diện những vấn đề pháp lí trọng tâm và đề xuất định hướng đổi mới theo hướng chuyển từ tư duy điều chỉnh thụ động sang pháp luật kiến tạo phát triển, thiết lập khuôn khổ pháp lí linh hoạt, dự báo được và gắn với chiến lược phát triển quốc gia. Từ đó, bài viết cung cấp cơ sở lí luận và thực tiễn cho việc hoạch định chiến lược lập pháp, góp phần biến pháp luật kinh tế thực sự trở thành động lực cho phát triển nhanh và bền vững của Việt Nam trong giai đoạn mới.
Khái niệm và nội dung của công bằng xã hội
Bài viết giới thiệu các quan niệm khác nhau trên thế giới cũng như ở Việt Nam về công bằng xã hội. Trên cơ sở phân tích, bình luận các quan điểm đang tồn tại, dựa trên những nhận thức mới, cũng như thực tiễn xây dựng xã hội “dân chủ, công bằng, văn minh” ở Việt Nam, bài viết xây dựng quan niệm mới về khái niệm công bằng xã hội, phân biệt rõ công bằng xã hội và bình đẳng xã hội, đồng thời xác định và phân tích toàn diện, sâu sắc sáu nội dung của công bằng xã hội phù hợp với sự phát triển của xã hội hiện đại.
Một số vấn đề lí luận về cấu trúc hệ thống pháp luật và giải pháp hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam hiện nay
Cấu trúc hệ thống pháp luật là vấn đề cốt lõi của hệ thống pháp luật. Trong những năm vừa qua, hệ thống pháp luật Việt Nam đã không ngừng được hoàn thiện và đã cơ bản định hình được một cấu trúc hệ thống tương đối toàn diện, thống nhất và phù hợp với điều kiện của Việt Nam. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, hệ thống pháp luật Việt Nam cũng còn không ít hạn chế, bất cập và cấu trúc của hệ thống pháp luật Việt Nam cũng đã bộc lộ nhiều vấn đề cần được xem xét, giải quyết để tạo cơ sở cho việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỉ nguyên mới. Bài viết phân tích một số khái niệm cơ bản về cấu trúc của hệ thống pháp luật và mối quan hệ giữa các thành tố trong cấu trúc hệ thống pháp luật theo quan điểm, học thuyết của những nhà luật học đương đại có uy tín lớn trên thế giới; trên cơ sở đó, liên hệ với lí luận và thực tiễn pháp lí Việt Nam để phân tích, luận giải các nội dung cụ thể và đề xuất các giải pháp hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỉ nguyên mới.
Hệ thống thể chế nội bộ của cơ sở giáo dục đại học trong bối cảnh tự chủ và quản trị đại học hiện đại
Hệ thống thể chế nội bộ trong cơ sở giáo dục đại học có vai trò quan trọng trong việc hình thành phong cách quản trị đại học hiện đại theo hướng tự chủ đại học. Thực tiễn ở Việt Nam cho thấy vấn đề xây dựng hệ thống thể chế nội bộ đang là khó khăn, thách thức đối với nhiều cơ sở giáo dục đại học bởi lẽ hầu hết các cơ sở giáo dục đại học ở Việt Nam không chỉ thiếu vắng một cơ sở lí thuyết đầy đủ về hệ thống thể chế nội bộ, mà còn có ít kinh nghiệm trong việc thiết kế mô hình hệ thống thể chế nội bộ để có thể đáp ứng được yêu cầu của tự chủ đại học và quản trị đại học hiện đại. Bài viết làm rõ các vấn đề liên quan đến hệ thống thể chế nội bộ trong các cơ sở giáo dục đại học nhằm đáp ứng yêu cầu quản trị đại học hiện đại theo xu hướng tự chủ đại học, bao gồm nhưng không giới hạn ở các vấn đề mang tính cốt lõi như: 1) Những yêu cầu đặt ra của tự chủ đại học và quản trị đại học hiện đại đối với hệ thống thể chế nội bộ của cơ sở giáo dục đại học; 2) Khái niệm, đặc trưng của hệ thống thể chế nội bộ trong các cơ sở giáo dục đại học; 3) Cấu trúc hệ thống thể chế nội bộ trong các cơ sở giáo dục đại học
Thời hiệu khởi kiện trong trọng tài thương mại - Kinh nghiệm từ các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới
Bài viết phân tích thực trạng pháp luật Việt Nam về thời hiệu khởi kiện trong trọng tài thương mại. Bằng phương pháp so sánh luật học, đặt các quy định của pháp luật Việt Nam trong mối tương quan với các quy định về thời hiệu trong một số hiệp định thương mại tự do (FTAs) thế hệ mới mà Việt Nam là thành viên, bài viết làm rõ những khác biệt cơ bản cũng như giá trị tham khảo từ kinh nghiệm quốc tế. Trên cơ sở đó, bài viết đưa ra các bài học kinh nghiệm về thiết kế thời hạn, thời hiệu đa tầng và sự gắn kết tiền tố tụng - thời hiệu, làm nền tảng cho các định hướng hoàn thiện pháp luật trọng tài thương mại trong bối cảnh kỉ nguyên mới.
Tranh chấp liên quan đến đất đai và thẩm quyền của trọng tài thương mại Việt Nam
Thẩm quyền giải quyết tranh chấp liên quan đến đất đai của trọng tài thương mại được quy định tại khoản 5 Điều 236 Luật Đất đai năm 2024. Vậy phạm vi của thẩm quyền này là gì? Luật Đất đai năm 2024 có mở rộng thẩm quyền của trọng tài thương mại đối với tranh chấp đất đai? Bài viết phân tích các quy định pháp luật có liên quan để làm rõ nội hàm của tranh chấp liên quan đến đất đai, thẩm quyền của trọng tài thương mại, thực tiễn giải quyết tranh chấp có liên quan đến đất đai của trọng tài thương mại và nhận định rằng: thẩm quyền của trọng tài thương mại Việt Nam đối với các tranh chấp phát sinh từ hoạt động thương mại liên quan đến đất đai trong Luật Đất đai năm 2024 không dẫn đến thay đổi bản chất thẩm quyền của trọng tài thương mại so với trước khi ban hành Luật này.
Quản trị tài sản số trong bối cảnh nền kinh tế số ở Việt Nam hiện nay
Sự bùng nổ và phát triển của công nghệ số đã cho ra đời một loại hình tài sản mới - tài sản số. Với tỉ lệ dân số tham gia thị trường tài sản số thuộc hàng cao trên thế giới, Việt Nam có tiềm năng lớn trong thu hút đầu tư và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế từ lĩnh vực này. Tuy nhiên, việc thiếu hành lang pháp lí rõ ràng và đồng bộ đã tạo ra nhiều rủi ro cho nhà đầu tư. Thông qua phân tích bối cảnh pháp lí hiện tại và kinh nghiệm quốc tế, bài viết đánh giá những nỗ lực gần đây của Chính phủ Việt Nam trong việc xây dựng khung pháp lí, chẳng hạn như việc ban hành Luật Công nghiệp công nghệ số và các quy định pháp luật về quản trị tài sản số. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản trị tài sản số bao gồm hoàn thiện khung pháp lí, tăng cường cơ chế giám sát, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, bảo vệ nhà đầu tư và đưa ra kết luận về việc xây dựng một chiến lược quản trị tài sản số toàn diện, hiệu quả sẽ giúp Việt Nam khai thác tối đa tiềm năng của nền kinh tế số, biến thách thức thành cơ hội để phát triển thị trường tài sản số minh bạch, bền vững.
Pháp luật về giám sát ngân hàng nhằm nâng cao trách nhiệm của ngân hàng thương mại trong hoạt động ngân hàng ở Việt Nam
Hoạt động ngân hàng ngày càng được mở rộng và phát triển mạnh mẽ phù hợp với quá trình tự do hoá tài chính. Tuy nhiên, sự phát triển của khu vực ngân hàng nói riêng và thị trường tài chính nói chung kéo theo không ít rủi ro tiềm ẩn, khiến các ngân hàng thương mại luôn phải đối mặt với các vấn đề như phá sản hay chấm dứt hoạt động, từ đó có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng cho nền kinh tế. Do vậy, hoạt động ngân hàng cần được giám sát chặt chẽ nhằm mục tiêu nâng cao trách nhiệm của ngân hàng thương mại trong kinh doanh ngân hàng và đảm bảo sự an toàn, lành mạnh cho toàn hệ thống. Bài viết nêu ra đặc thù của hoạt động giám sát ngân hàng và pháp luật về giám sát ngân hàng, mối liên hệ giữa giám sát ngân hàng và trách nhiệm của ngân hàng thương mại trong hoạt động ngân hàng, những thách thức đặt ra đối với pháp luật về giám sát ngân hàng ở Việt Nam hiện nay, đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về giám sát ngân hàng, trên cơ sở đó nâng cao trách nhiệm của ngân hàng thương mại trong hoạt động ngân hàng.
Xã hội hoá thi hành án dân sự đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp trong bối cảnh kỉ nguyên mới của dân tộc
Việt Nam đang có những bước tiến quan trọng trong bối cảnh kỉ nguyên mới của dân tộc. Nằm trong xu thế cải cách căn bản và toàn diện bộ máy nhà nước, xã hội hoá thi hành án dân sự cần có những thay đổi nhất định để thích ứng với tình hình mới. Xuất phát từ yêu cầu đó, bài viết phân tích những vấn đề lí luận về xã hội hoá thi hành án dân sự; khảo cứu hệ thống quan điểm, chủ trương, chính sách pháp luật của Đảng và Nhà nước Việt Nam đối với xã hội hoá thi hành án dân sự; làm rõ yêu cầu cấp thiết của việc xã hội hoá thi hành án dân sự trong giai đoạn hiện nay. Từ kết quả trên, bài viết đề xuất, kiến nghị hoàn thiện cơ chế, chính sách pháp luật hướng tới việc thúc đẩy xã hội hoá thi hành án dân sự trong kỉ nguyên phát triển mới của quốc gia.
Sự hiện diện của trí tuệ nhân tạo trong quan hệ pháp luật dân sự
Sự phát triển mạnh mẽ của Cách mạng công nghiệp lần thứ Tư đã đưa trí tuệ nhân tạo trở thành yếu tố hiện diện ngày càng rõ nét trong đời sống xã hội, bao gồm cả các quan hệ pháp luật dân sự. Pháp luật dân sự Việt Nam hiện nay chủ yếu thừa nhận các chủ thể truyền thống như cá nhân, pháp nhân và trong một số trường hợp đặc biệt là Nhà nước. Sự xuất hiện của trí tuệ nhân tạo đặt ra câu hỏi liệu đây có thể trở thành một chủ thể pháp luật phi truyền thống hay không. Bài viết phân tích các dấu hiệu nhận diện của trí tuệ nhân tạo dưới góc độ pháp luật dân sự, xem xét khả năng và giới hạn trong việc ghi nhận địa vị pháp lí của trí tuệ nhân tạo, đồng thời đánh giá tác động của trí tuệ nhân tạo đến một số lĩnh vực như quyền tác giả, trách nhiệm dân sự và các giao dịch dân sự. Từ đó, bài viết gợi mở định hướng tiếp cận phù hợp cho Việt Nam trong việc điều chỉnh sự hiện diện của trí tuệ nhân tạo trong quan hệ pháp luật dân sự.
Định hướng và kiến nghị hoàn thiện pháp luật hình sự Việt Nam về các tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật hoang dã
Pháp luật hình sự Việt Nam, với nòng cốt là Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) đã có những quy định tạo cơ sở cho việc xử lí các tội phạm liên quan đến động vật hoang dã trong thực tiễn thời gian vừa qua. Tuy nhiên, nghiên cứu cho thấy một số quy định vẫn còn hạn chế cần được khắc phục. Sử dụng phương pháp nghiên cứu lí thuyết luật học, so sánh luật và nghiên cứu án điển hình, bài viết trình bày, phân tích các định hướng và đưa ra kiến nghị cụ thể nhằm hoàn thiện pháp luật hình sự Việt Nam về các tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật hoang dã, góp phần tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc và nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật trong thực tiễn.
Cơ cấu giới trong bầu cử: So sánh kinh nghiệm của Thụy Điển, Pháp, Việt Nam và một số gợi mở
Cơ cấu về giới là một trong những công cụ phổ biến nhất được các quốc gia, trong đó có Việt Nam, sử dụng nhằm thúc đẩy sự tham chính của phụ nữ. Để đạt hiệu quả cao, cơ cấu giới cần phải được thiết kế sao cho phù hợp với bối cảnh của từng xã hội, dẫn đến việc có nhiều loại cơ cấu giới, cũng như nhiều phương pháp áp dụng trong thực tế. Nhằm thúc đẩy phụ nữ tham chính, Việt Nam đã sử dụng cơ cấu giới trong các cuộc tổng tuyển cử gần đây và việc phân tích các kết quả đạt được, cũng như nghiên cứu và học hỏi kinh nghiệm các quốc gia khác trong thiết kế, áp dụng công cụ này có ý nghĩa quan trọng. Trên thế giới, Thụy Điển và Pháp là hai quốc gia điển hình đã sử dụng cơ cấu giới trong bầu cử và đạt được nhiều kết quả tích cực. Qua việc nghiên cứu lịch sử xây dựng, thực tiễn áp dụng cơ cấu giới và so sánh các kết quả Thụy Điển, Pháp và Việt Nam đã đạt được, bài viết đưa ra một số khuyến nghị cho Việt Nam hoàn thiện cơ cấu về giới trong bầu cử nhằm tăng cường sự tham gia và vai trò của phụ nữ trong hệ thống chính trị.
Bảo đảm quyền giáo dục về quyền con người của người khuyết tật ở Việt Nam hiện nay
Quyền giáo dục về quyền con người vừa là một quyền độc lập, vừa mang tính công cụ, góp phần nâng cao nhận thức, thúc đẩy sự tham gia xã hội và bảo vệ phẩm giá con người. Đối với người khuyết tật, quyền này càng có ý nghĩa khi giúp họ phá bỏ những rào cản xã hội trong quá trình thực hiện các quyền con người. Ở Việt Nam, việc bảo đảm quyền giáo dục về quyền con người của người khuyết tật đã đạt được một số kết quả trong xây dựng khung pháp lí cơ bản, song quá trình triển khai trên thực tế vẫn còn nhiều bất cập so với chuẩn mực quốc tế. Bài viết làm rõ khái niệm, nội dung, mục đích, yêu cầu và đặc điểm của việc bảo đảm quyền giáo dục về quyền con người của người khuyết tật, đồng thời đánh giá thực trạng bảo đảm quyền này ở Việt Nam. Trên cơ sở kinh nghiệm của Canada, Hàn Quốc và Australia, bài viết chỉ ra những hạn chế của Việt Nam và đề xuất các giải pháp phù hợp nhằm bảo đảm quyền giáo dục về quyền con người của người khuyết tật như: Ban hành Luật Chống phân biệt đối xử, sửa đổi Luật Người khuyết tật, đổi mới giáo dục quyền con người và tăng cường sự tham gia của người khuyết tật.