Tạp chí Nghiên cứu Công nghiệp và Thương mại
Tạp chí của Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương – Bộ Công Thương
Thương mại giữa Việt Nam và Malaysia - nhìn từ đối tác chiến lược toàn diện giữa hai nước
Quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam và Malaysia là một sự kiện quan trọng, mở ra một kỷ nguyên mới trong quan hệ giữa hai nước, đặc biệt trong tạo sức bật cho quan hệ thương mại. Việt Nam và Malaysia đều là những đối tác thương mại quan trọng của nhau. Thương mại Việt Nam và Malaysia còn nhiều dư địa để phát triển. Quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam và Malaysia là minh chứng cho cam kết của hai nước trong việc thúc đẩy quan hệ thương mại chặt chẽ hơn và mở rộng danh mục đầu tư thương mại giữa hai nước trong thời gian tới.
Công nghiệp và Thương mại trong hội nhập
ThS. Nguyễn Quang Bình, ThS. Đặng Trung Kiên
Môt số giải pháp phát triển công nghiệp hỗ trợ ngành điện tử của Việt Nam
Việt Nam nằm trong số các quốc gia xuất khẩu điện tử lớn thế giới và thứ 3 trong khối ASEAN, nhưng có trên 90% giá trị sản xuất thuộc khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Nhiều doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ (CNHT) ngành điện tử của Việt Nam chủ yếu hoạt động sản xuất phụ kiện, chi tiết nhỏ cho các nhà cung cấp cấp trên và các công ty, tập đoàn lớn nước ngoài. Các doanh nghiệp chủ yếu tập trung khai thác sản phẩm cũ, giá trị gia tăng thấp. Doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ ngành điện tử của Việt Nam còn rất thiếu và yếu về năng lực cung ứng, nguồn lực lao động có kỹ năng, tài chính, chất lượng linh phụ kiện để tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu ngành điện tử. Trên cơ sở đó, bài viết đưa ra một số đánh giá chung về công nghiệp hỗ trợ ngành điện tử hiện nay, qua đó đề xuất một số giải pháp phát triển công nghiệp hỗ trợ ngành điện tử Việt Nam trong thời gian tới
Chính sách và công cụ quản lý Công nghiệp và Thương mại
Nông sản Việt tham gia chuỗi giá trị toàn cầu: Thực tiễn, vấn đề và giải pháp
Hoạt động xuất khẩu nông sản nước ta trong những năm qua vẫn chủ yếu là các sản phẩm thô, giá trị gia tăng thấp như lúa gạo, cà phê, cao su, hạt điều nhân… và chưa có những sản phẩm chế biến có thương hiệu mang tầm quốc tế. Các sản phẩm nông sản xuất khẩu mới dừng lại ở cấp độ thấp trong chuỗi giá trị toàn cầu, chủ yếu là các doanh nghiệp thu gom xuất khẩu, chưa trực tiếp tạo lập được kênh phân phối trực tiếp đến tay người tiêu dùng trên thị trường quốc tế. Do vậy, nghiên cứu giải pháp nâng cao năng lực tham gia chuỗi giá trị nông sản toàn cầu là vấn đề mang tính thời sự.
Một số giải pháp hoàn thiện chính sách xúc tiến thương mại trong bối cảnh mới
Chính sách xúc tiến thương mại đóng vai trò quan trọng trong việc tạo những cơ sở cho phát triển hoạt động xúc tiến thương mại, hỗ trợ phát triển sản xuất, mở rộng thị trường, đẩy mạnh xuất khẩu, nhất là trong bối cảnh nền kinh tế thế giới có nhiều biến động hiện nay. Tuy nhiên, chính sách đối với lĩnh vực này vẫn bộc lộ một số bất cập nhất định, đặc biệt là vấn đề hiệu quả chính sách trong thực tiễn hoạt động xúc tiến thương mại. Trên cơ sở đó, bài viết tập trung đánh giá một số hạn chế và đề xuất giải pháp hoàn thiện chính sách xúc tiến thương mại trong bối cảnh mới.
Định hướng hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam đến năm 2035
Việt Nam hội nhập kinh tế quốc tế (HNKTQT) từ năm 1995 với việc gia nhập Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) vào tháng 7/1995 và tham gia khu vực thương mại tự do ASEAN (AFTA) tháng 01/1996. Kể từ đó, Việt Nam luôn chủ động đẩy mạnh HNKTQT và đã đạt được những thành tựu như Việt Nam đã HNKTQT ngày càng sâu rộng vào nền kinh tế thế giới và khu vực, thúc đẩy tăng trưởng, phát triển kinh tế, thu hút đầu tư nước ngoài, tăng kim ngạch, mở rộng thị trường xuất nhập khẩu… Bên cạnh những thành tựu đạt được, HNKTQT còn những hạn chế như năng lực thực thi còn hạn chế, hiệu quả hội nhập chưa cao, việc ứng phó với những biến động và xử lý những tác động từ môi trường khu vực và quốc tế còn bị động, lúng túng và chưa đồng bộ… Vì vậy, bài viết sẽ trình bày tình hình HNKTQT của Việt Nam thời kỳ 1995 - 2020, đưa ra định hướng hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam đến năm 2035, trên cơ sở đó đề xuất giải pháp đẩy mạnh và nâng cao hiệu quả HNKTQT của Việt Nam.
Cơ hội và giải pháp phát triển thương mại điện tử xuyên biên giới Việt Nam - Hàn Quốc
Việt Nam và Hàn Quốc thiết lập quan hệ ngoại giao từ năm 1992, quan hệ Đối tác Hợp tác chiến lược năm 2009 và nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện vào năm 2022. Đến nay, hai quốc gia ngày càng tăng cường quan hệ hợp tác sâu rộng trong nhiều lĩnh vực. Quan hệ Việt Nam - Hàn Quốc còn mở rộng trên nhiều lĩnh vực như du lịch - văn hoá, khoa học - công nghệ, phát triển kinh tế số - nhất là trong lĩnh vực thương mại điện tử (TMĐT), trong đó thương mại điện tử xuyên biên giới đang trở thành xu hướng tất yếu và ngày càng phát triển tại Việt Nam.
Hiện trạng và giải pháp phát triển cụm ngành công nghiệp điện tử tại Việt Nam
Mô hình cụm ngành công nghiệp (CNCN, hay cụm liên kết công nghiệp; cụm liên kết ngành) đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy hợp tác, liên kết trong sản xuất, kinh doanh. Sự tập trung về mặt địa lý giúp các thành viên trong cụm ngành phát huy hiệu quả kinh tế theo quy mô như thị trường, công nghệ, nhân lực, các yếu tố đầu vào, các dịch vụ hỗ trợ,... Tại Việt Nam, công nghiệp điện tử có đóng góp lớn nhất vào giá trị tăng thêm và kim ngạch xuất khẩu của ngành công nghiệp. Trong nước đã hình thành các khu vực có tích tụ công nghiệp, có điều kiện để phát triển mô hình CNCN. Tuy nhiên mức độ phát triển còn khá sơ khai, hợp tác, liên kết giữa chủ thể trong cụm ngành mờ nhạt. Bài viết phân tích hiện trạng phát triển CNCN điện tử tại Việt Nam và đề xuất một số giải pháp trọng tâm để phát triển mô hình này
ThS. Phạm Ngọc Bích; ThS. Nguyễn Mạnh Linh
Thực trạng phát triển và kinh nghiệm quốc tế về phát triển công nghiệp ưu tiên trong bối cảnh mới
Trong những năm qua, ngành công nghiệp hỗ trợ được sự quan tâm đặc biệt của Nhà nước nhằm thúc đẩy, tăng cường liên kết, nhất là những ngành sản xuất chủ lực của Việt Nam. Mặc dù trong giai đoạn 2010 - 2020, nhóm ngành công nghiệp chế biến chế tạo không ngừng được mở rộng và chiếm tỷ trọng cao nhất trong các ngành công nghiệp với đóng góp trong GDP tăng liên tục qua các năm (tăng từ 13% năm 2010 lên 16,7% vào năm 2020). Tuy nhiên năng lực cạnh tranh, khả năng tham gia vào chuỗi giá trị khu vực, toàn cầu còn rất hạn chế, sản xuất công nghiệp chủ yếu là gia công, lắp ráp, giá trị gia tăng thấp; chưa có ngành công nghiệp mũi nhọn đóng vai trò dẫn dắt; nhiều ngành công nghiệp ưu tiên phát triển không đạt mục tiêu đề ra. Nghị quyết số 29 NQ/TW, ngày 17/11/2022, Hội nghị lần thứ 6 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về tiếp tục đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 vẫn nhấn mạnh: “Coi phát triển công nghiệp chế tạo, chế biến là then chốt” và “Chuyển dịch cơ cấu nội ngành công nghiệp sang các ngành có tính nền tảng, ưu tiên, mũi nhọn, có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao”.
Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong quá trình phát triển kinh tế xanh
Chất lượng nguồn nhân lực được coi là yếu tố then chốt trong quá trình phát triển kinh tế xanh, đòi hỏi sự chuẩn bị toàn diện từ đào tạo, nâng cao kỹ năng đến thay đổi nhận thức. Việc đầu tư vào giáo dục, đào tạo và nâng cao kỹ năng cho người lao động sẽ giúp xây dựng một đội ngũ nhân lực mạnh mẽ, có khả năng giải quyết các thách thức môi trường và thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững. Các biện pháp như đào tạo chuyên sâu, phát triển kỹ năng ứng dụng công nghệ, chính sách hỗ trợ và hợp tác quốc tế là những yếu tố then chốt để đạt được thành công trong lộ trình này. Trên cơ sở đánh giá tác động của việc phát triển kinh tế xanh đối với nguồn nhân lực, tác giả đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong thời gian tới.
Khoa học và đào tạo trong lĩnh vực Công nghiệp và Thương mại
Vai trò quản lý của nhà nước trong việc hình thành chuỗi giá trị nông sản cho tỉnh Cao Bằng trong bối cảnh hội nhập
Xây dựng chuỗi giá trị nông sản ổn định, bền vững, đủ sức cạnh tranh trong hội nhập, là mục tiêu chính trong phát triển nền nông nghiệp hiện đại. Cao Bằng sở hữu tiềm năng nông nghiệp đa dạng, có nhiều cơ hội thuận lợi để phát triển. Tuy nhiên, việc phát triển chuỗi giá trị nông sản cho tỉnh hiện nay vẫn còn nhiều khó khăn, hạn chế, đòi hỏi có sự quản lý của nhà nước trong việc hình thành chuỗi giá trị. Do đó, bài viết phân tích vai trò quản lý của nhà nước trong việc hình thành và nâng cao hiệu quả chuỗi giá trị nông sản tại Cao Bằng, tập trung vào các khía cạnh chính sách, cơ sở hạ tầng, hỗ trợ kỹ thuật, và liên kết thị trường.
Phát triển thương mại Việt Nam với các nước Bắc Âu: Thực trạng và giải pháp
Trong bối cảnh toàn cầu hóa, việc đa dạng hóa thị trường xuất khẩu không chỉ là chiến lược mở rộng kinh tế mà còn là yêu cầu thiết yếu để bảo vệ nền kinh tế quốc gia trước những biến động toàn cầu. Những năm gần đây, sự chuyển dịch mạnh mẽ của chuỗi cung ứng toàn cầu, cạnh tranh thương mại giữa các cường quốc, và những biến cố lớn như đại dịch Covid-19 và xung đột Nga - Ukraine đã tạo ra những thách thức không nhỏ cho thương mại quốc tế. Đối với Việt Nam, những sự kiện này không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động thương mại xuất nhập khẩu mà còn thúc đẩy sự cần thiết phải tìm kiếm và phát triển các thị trường mới ngoài những thị trường truyền thống vốn đang bão hòa hoặc có sự cạnh tranh gay gắt. Thị trường Bắc Âu, bao gồm Thụy Điển, Đan Mạch, Na Uy, Phần Lan và Iceland, là khu vực có nền kinh tế phát triển, hệ thống phúc lợi xã hội tiên tiến và tiêu chuẩn sống cao, nhưng lại ít được các doanh nghiệp Việt Nam khai thác đầy đủ. Mặc dù dân số các nước này không lớn, nhưng mức tiêu thụ hàng hóa nhập khẩu của họ rất đáng kể, đặc biệt là các mặt hàng từ châu Á. Tuy nhiên, phần lớn các doanh nghiệp Việt Nam mới chỉ tập trung vào các thị trường lớn trong Liên minh Châu Âu (EU) như Đức, Pháp, Hà Lan và bỏ qua cơ hội lớn từ các nước Bắc Âu. Với việc thực thi Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu (EVFTA) từ năm 2020, Việt Nam đang có những cơ hội lớn để tận dụng các ưu đãi về thuế quan và tiếp cận thuận lợi hơn với thị trường Bắc Âu. Hiệp định EVFTA không chỉ giúp xóa bỏ thuế quan cho phần lớn các sản phẩm xuất khẩu từ Việt Nam mà còn hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về môi trường và an toàn thực phẩm – những yếu tố rất quan trọng tại thị trường Bắc Âu. Do đó, việc tìm hiểu và đánh giá thực trạng thương mại Việt Nam với các nước Bắc Âu, từ đó đề xuất các giải pháp hiệu quả để thúc đẩy xuất khẩu sang khu vực này là hết sức cần thiết. Chính vì vậy, bài viết phân tích và đánh giá thực trạng xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang các nước Bắc Âu, tập trung vào giai đoạn 2018 – 2022, đồng thời đưa ra các giải pháp khả thi để thúc đẩy xuất khẩu, tận dụng tối đa các ưu đãi từ Hiệp định EVFTA.
ThS. Nguyễn Thị Hoàng Thúy, ThS. Nguyễn Thảo Hiền
Tiềm năng, triển vọng và một số giải pháp phát triển ngành Halal ở Việt Nam
Ngành công nghiệp phục vụ nhu cầu của người tiêu dùng Hồi giáo (ngành Halal) ở Việt Nam hiện đang ở giai đoạn đầu của sự phát triển với những cơ hội và thách thức mới, đặc biệt là trong việc đáp ứng những tiêu chuẩn Halal, hay việc tuân thủ các yêu cầu chặt chẽ về quy trình sản xuất và chất lượng. Việt Nam được đánh giá là có tiềm năng và triển vọng phát triển ngành công nghiệp Halal, nhất là đối với các sản phẩm nông, lâm, thủy sản có thế mạnh. Để phát triển ngành Halal ở Việt Nam, cần có sự hỗ trợ từ phía Chính phủ, các cơ quan quản lý nhà nước thông qua xây dựng và ban hành các chính sách khuyến khích, hỗ trợ về tài chính, thu hút đầu tư, đào tạo nguồn nhân lực, xây dựng cơ sở hạ tầng, trang thiết bị công nghệ phù hợp nhằm đáp ứng quy trình chứng nhận tiêu chuẩn Halal quốc tế. Trên cơ sở đó, bài viết khái quát về tiềm năng và triển vọng phát triển ngành Halal ở Việt Nam, từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm phát huy tiềm năng, tận dụng cơ hội phát triển ngành Halal trong thời gian tới
Chính sách phát triển ngành giấy Việt Nam theo hướng bền vững
Trong nhiều năm qua, ngành công nghiệp giấy Việt Nam có những đóng góp đáng kể cho sự phát triển của nền kinh tế, đồng hành hỗ trợ cho nhiều ngành sản xuất cũng như cộng hưởng để phát triển các ngành kinh tế khác. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế hiện nay, ngành công nghiệp giấy ở Việt Nam có nhiều dư địa và tiềm năng để phát triển, song cũng đang đứng trước không ít khó khăn và thách thức, đặc biệt là vấn đề phát triển bền vững. Thị trường giấy Việt Nam còn nhiều khoảng trống. Việc tham gia nhiều Hiệp định thương mại tự do (FTA), đặc biệt là các FTA thế hệ mới dự kiến sẽ mang lại cơ hội xuất khẩu lớn cho ngành giấy và bao bì của Việt Nam hiện tại và tương lai. Tiềm năng là rất lớn song ngành công nghiệp giấy trong nước đang phải đối mặt với nhiều khó khăn và thách thức. Trong đó, các yêu cầu về cải tiến công nghệ sản xuất hiện đại, tiết kiệm năng lượng, nguồn nước, giảm sử dụng hóa chất, đáp ứng các quy định về môi trường, hướng đến mục tiêu phát triển bền vững đang đòi hỏi các doanh nghiệp cần nhiều nỗ lực nhằm cải tiến trong sản xuất và thu hút đầu tư hơn nữa. Về chính sách phát triển, các văn bản liên quan chưa rõ ràng cụ thể, cơ sở cho các nhà đầu tư còn thiếu nên các dự án đầu tư trong ngành giấy Việt Nam còn có sự mất cân đối trong cơ cấu sản phẩm và quy mô công suất của toàn ngành. Với những vấn đề bất cập trên đây, bài viết tập trung đánh giá về thực trạng chính sách phát triển ngành giấy của Việt Nam, qua đó đề xuất một số giải pháp hoàn thiện chính sách nhằm đẩy mạnh phát triển ngành công nghiệp giấy theo hướng bền vững trong thời gian tới.
Kinh nghiệm quốc tế về phát triển công nghiệp hỗ trợ ngành điện tử trong chuỗi cung ứng toàn cầu
Công nghiệp hỗ trợ (CNHT) ngành điện tử là trụ cột quan trọng của ngành công nghiệp sản xuất thiết bị điện tử của Việt Nam với quy mô, tốc độ tăng trưởng cao và tiềm năng phát triển mạnh. Nhiều quốc gia trên thế giới đã rất thành công trong việc ban hành các chính sách phát triển ngành CNHT này, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh và tăng cường tham gia của doanh nghiệp vào mạng lưới sản xuất khu vực và toàn cầu. Việc rút ra bài học cho Việt Nam từ kinh nghiệm của các nước về phát triển Công nghiệp hỗ trợ (CNHT) ngành điện tử sẽ giúp nâng cao trình độ công nghệ của quốc gia, thúc đẩy xuất khẩu, giảm nhập khẩu linh phụ kiện điện tử, nâng cao năng lực tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu ngành điện tử, đẩy nhanh quá trình công nghiệp hóa, tạo việc làm và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội nước ta trong những năm tới.
ThS. Phan Thế Quyết, ThS. Đặng Anh Đào, CN. Ngô Thị Lan Hương
Xuất khẩu cà phê chế biến sang thị trường Liên minh Châu Âu: Thực trạng và giải pháp
Liên minh châu Âu (EU) là thị trường quan trọng và nhiều tiềm năng cho xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam nói chung và mặt hàng cà phê chế biến nói riêng. Với cam kết cắt giảm thuế quan theo Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA), cơ hội mở rộng thị phần cà phê Việt Nam tại EU hiện rất lớn khi có 93% dòng thuế về 0%, trong đó, sản phẩm được hưởng lợi nhất là cà phê chế biến. Tuy nhiên, để cà phê chế biến của Việt Nam có thể tận dụng tối đa lợi thế tại thị trường EU thì không chỉ dựa trên các ưu đãi thuế quan và nguồn cung cà phê thô dồi dào, mà cần tiến hành tổ chức nghiên cứu sâu về các nhóm giải pháp thúc đẩy xuất khẩu hiệu quả các sản phẩm này trong bối cảnh mới của khoa học công nghệ, cũng như thích ứng kịp thời với các xu hướng và quy định về sản xuất, thương mại và tiêu dùng bền vững tại thị trường EU.
Định hướng phát triển khu thương mại tự do ở Việt Nam
Khu thương mại tự do (FTZ) hình thành và phát triển từ những năm cuối của thế kỷ XX tại nhiều quốc gia đang phát triển trên thế giới. Cho đến nay, phát triển các FTZ vẫn là hướng đi phù hợp để các quốc gia thu hút tối đa các nguồn lực đầu tư, sản xuất và thương mại trong bối cảnh hội nhập sâu và toàn diện. Mô hình này được áp dụng chủ yếu ở các địa phương, vùng lãnh thổ lợi thế phát triển, vị trí địa kinh tế thuận lợi cho giao thương, đóng vai trò là các điểm hội tụ phát triển kinh tế. Tại Việt Nam, nội hàm FTZ vẫn chưa được xác định rõ trong các văn bản pháp lý, làm cơ sở để Nhà nước xây dựng và ban hành các chính sách phát triển FTZ, áp dụng cho các địa phương có tiềm năng và lợi thế phát triển. Do đó, bài viết nghiên cứu những nội dung cơ bản về FTA và đưa ra một số định hướng phát triển FTZ ở Việt Nam.
Kinh nghiệm quốc tế về phát triển cụm liên kết ngành công nghiệp và bài học rút ra cho Việt Nam
Hình thành các cụm liên kết ngành là xu thế phát triển phổ biến được nhiều quốc gia trên thế giới áp dụng với mục đích nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và tăng cường tham gia vào mạng lưới sản xuất khu vực và toàn cầu. Thực tiễn cho thấy, việc phát triển một mạng lưới cụm liên kết ngành công nghiệp (LKNCN) hữu hiệu sẽ tạo điều kiện giúp tăng năng lực cạnh tranh. Sự gần kề về địa lý tạo ra lợi thế kinh tế nhờ quy mô, giúp giảm giá thành sản phẩm, tăng cường liên kết, chia sẻ thông tin và các nguồn lực khác. Từ kinh nghiệm của một số quốc gia, sự lớn mạnh của một cụm LKNCN thường kéo theo sự gia tăng và phát triển của các doanh nghiệp trong ngành liên quan và phát triển cụm LKNCN cũng là điều kiện tiên quyết cho sự phát triển công nghiệp. Cụm LKNCN sẽ dễ dàng thâm nhập được những thị trường mà các doanh nghiệp khó có thể thâm nhập nếu hoạt động riêng lẻ. Việc rút ra bài học cho Việt Nam từ kinh nghiệm của các nước về phát triển mạng lưới cụm LKNCN sẽ giúp nâng cao trình độ công nghệ của quốc gia, phát triển và chuyển đổi cơ cấu kinh tế địa phương, đẩy nhanh quá trình công nghiệp hóa, tạo việc làm và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.
Phát triển cụm liên kết ngành công nghiệp chế biến nông, lâm sản, thực phẩm Vùng Trung du và miền núi phía Bắc: Thực trạng và vấn đề đặt ra
Phát triển cụm liên kết ngành công nghiệp (CLKCN) là hướng đi mới, phù hợp yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. CLKCN tập trung các doanh nghiệp có quan hệ với nhau về mặt kinh tế, kỹ thuật trong một khu vực lãnh thổ nhất định có sự tham gia từ các doanh nghiệp sản xuất, phân phối hàng hóa cho đến các tổ chức cung cấp dịch vụ pháp lý, đào tạo, hỗ trợ kinh doanh, kiểm định, xác nhận xuất xứ hàng hoá, logistics… Phát triển các CLKCN hình thành môi trường đầu tư linh hoạt với chuỗi giá trị tối ưu, qua đó thúc đẩy hình thành các doanh nghiệp mới, tiếp nối những mắt xích còn thiếu trong chuỗi giá trị của vùng cũng như liên kết các vùng khác trong cả nước. Bài viết này đánh giá thực trạng cụm liên kết ngành công nghiệp chế biến nông, lâm sản, thực phẩm vùng Trung du và miền núi phía Bắc (TDMNPB), qua đó đặt ra một số vấn đề cần giải quyết nhằm phát triển CLKNCN trong giai đoạn tới.
Giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu hàng nông sản của Việt Nam đến năm 2035
Nông sản là một trong những ngành hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam, đóng góp tích cực vào kim ngạch xuất khẩu chung của cả nước. Giai đoạn 2017 - 2023, kim ngạch xuất khẩu hàng nông sản có xu hướng gia tăng, các mặt hàng nông sản ngày càng đa dạng phong phú, thị trường xuất khẩu được mở rộng… Bên cạnh những kết quả đạt được, còn một số hạn chế như xuất khẩu hàng nông sản chưa thực sự bền vững, nông sản xuất khẩu chủ yếu dưới dạng nguyên liệu thô hoặc sơ chế, chất lượng chưa ổn định, sức cạnh tranh kém... Vì vậy, bài viết phân tích thực trạng xuất khẩu hàng nông sản của Việt Nam giai đoạn 2017 - 2023 và đưa ra một số giải pháp chủ yếu nhằm đẩy mạnh xuất khẩu hàng nông sản của Việt Nam đến năm 2035.
Nguyễn Thị Thanh Mai, Tô Việt Anh, ThS. Phùng Thị Vân Kiều
Hội nhập kinh tế quốc tế hiệu quả hỗ trợ cải cách và phát triển bền vững
Việt Nam hội nhập kinh tế quốc tế (HNKTQT) từ năm 1995, ngày càng hội nhập sâu rộng vào kinh tế khu vực và thế giới. HNKTQT thời kỳ 1995 - 2023 đạt được nhiều thành tựu, đặc biệt là hiệu quả hỗ trợ cải cách và phát triển bền vững như tạo động lực hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật, góp phần quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, thu hút FDI, phát triển thương mại… Bên cạnh những hiệu quả đạt được, HNKTQT hỗ trợ cải cách và phát triển bền vững còn những hạn chế như việc cải cách thể chế trong nước vẫn chưa đáp ứng và chưa theo kịp yêu cầu của việc thực thi các cam kết hội nhập, cơ cấu kinh tế và chất lượng tăng trưởng chưa được cải thiện về căn bản, xuất khẩu hàng hóa tăng nhanh nhưng chưa thật sự bền vững… Do đó, bài viết sẽ phân tích thực trạng HNKTQT hỗ trợ cải cách và phát triển bền vững, chỉ ra những hiệu quả đạt được, những hạn chế và nguyên nhân, trên cơ sở đó đề xuất giải pháp tăng cường và nâng cao hiệu quả HNKTQT nhằm nâng cao hiệu quả hỗ trợ cải cách và phát triển bền vững đến năm 2030.
Chính sách chuyển dịch năng lượng tái tạo của Trung Quốc, Ấn Độ và một số gợi ý chính sách cho Việt Nam
Khu vực châu Á có ảnh hưởng lớn đối với xu hướng môi trường và năng lượng toàn cầu. Những quyết sách tại khu vực này có tác dụng định hình mạnh mẽ đối với những diễn biến trong tương lai. Châu Á chiếm gần một nửa dân số thế giới, do vậy các quyết định tầm quốc gia tại đây liên quan đến việc sản xuất, tiêu thụ, bảo toàn năng lượng và giảm phát thái khí nhà kính sẽ tác động đến xu hướng khai thác cạn kiệt các tài nguyên năng lượng, phát thải khí nhà kính toàn cầu và các điều kiện môi trường. Trung Quốc và Ấn Độ đã vượt qua Mỹ trong việc tác động đến giá dầu trong những năm gần đây. Nguồn cung dầu mỏ chủ yếu từ Mỹ, OPEC và Nga, trong khi tiêu thụ dầu mỏ chủ yếu là Trung Quốc và Ấn Độ và do đó những biến động từ hai nền kinh tế này sẽ ảnh hưởng lập tức đến giá dầu mỏ của thế giới. Lựa chọn năng lượng trong khu vực cũng tác động mạnh đến xã hội trong các lĩnh vực khác nhau như thu nhập, chất lượng việc làm và bảo vệ môi trường cho thế hệ tương lai. Các hệ thống năng lượng đóng vai trò cốt lõi đối với nền kinh tế hiện đại. Cấu trúc hệ thống năng lượng có khả năng thúc đẩy hoặc kìm hãm công bằng xã hội và tiềm năng kinh tế của một quốc gia. Do đó, bài viết tập trung nghiên cứu một số chính sách chuyển dịch năng lượng tại Trung Quốc, Ấn Độ và đưa ra gợi ý chính sách cho Việt Nam trong thời gian tới.
ThS. Lê Anh Tú, Nguyễn Đức Bảo, Trần Ngọc Luân
Đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp, hợp tác xã ở tỉnh Hà Tĩnh
Đổi mới sáng tạo (ĐMST) là một động lực quan trọng trong nâng cao năng suất của doanh nghiệp, hợp tác xã và chất lượng hàng hóa và dịch vụ. Tại Việt Nam, việc đánh giá mức độ ĐMST cấp địa phương mới bắt đầu ứng dụng với các tiêu chí đánh giá khác nhau. Nghiên cứu này lần đầu tiên đánh giá các hoạt động ĐMST ở Hà Tĩnh và các yếu tố ảnh hưởng theo 5 tiêu chí, thông qua: (a) khảo sát 320 doanh nghiệp, hợp tác xã Hà Tĩnh hoạt động trên 10 huyện/thị xã trong 10 ngành; và (b) đánh giá các yếu tố tác động lên ĐMST Hà Tĩnh với các báo cáo đánh giá ĐMST của Bộ Khoa học và Công nghệ và các nghiên cứu cùng lĩnh vực; qua đó, tạo cơ ở cho việc xây dựng, hoàn thiện các tiêu chí đánh giá mức độ ĐMST địa phương.
Quản lý nhập khẩu và kinh doanh thuốc lá: Bài học kinh nghiệm cho Việt NamQuản lý nhập khẩu và kinh doanh thuốc lá: Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
Thuốc lá thuộc nhóm hàng hóa hạn chế kinh doanh, có ảnh hưởng đến sức khoẻ cộng đồng, đến môi trường sống. Nhiều nước trên thế giới, tuỳ thuộc vào hoàn cảnh, điều kiện trong từng thời kỳ, đều thực hiện sự quản lý của Nhà nước bằng các chính sách pháp luật, biện pháp kinh tế, hành chính, kỹ thuật thích hợp để kiểm soát chặt chẽ từ sản xuất đến phân phối, bán buôn, bán lẻ và hạn chế tiêu dùng sản phẩm thuốc lá nhằm phòng chống tối đa tác hại của thuốc lá. Trong thời gian qua, Việt Nam đã ban hành nhiều văn bản pháp luật quản lý đối với hoạt động kinh doanh thuốc lá như: Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá được Quốc hội thông qua ngày 18 tháng 6 năm 2012 và các Nghị định liên quan. Và mới đây là Chiến lược quốc gia về phòng, chống tác hại của thuốc lá đến năm 2030 (Quyết định số 568/QĐ-TTg ngày 24 tháng 5 năm 2023 của Thủ tướng Chính phủ) Tuy nhiên, việc ban hành và áp dụng các chính sách quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh doanh thuốc lá của Việt Nam còn gặp phải một số vấn đề liên quan đến tính thống nhất của các qui định pháp lý làm cơ sở cho quản lý nhà nước đối với sản xuất, phân phối sản phẩm thuốc lá theo những kênh lưu thông hợp lý, ổn định. Do đó, bài viết tập trung nghiên cứu kinh nghiệm của các quốc gia trên thế giới, góp phần đưa ra những kiến nghị với Chính phủ nhằm hoàn thiện, bổ sung chính sách quản lý hoạt động kinh doanh thuốc lá trong thời gian tới.
Phát triển bền vững Công nghiệp và Thương mại
Thực trạng và giải pháp phát triển thị trường Carbon Việt Nam từ kinh nghiệm của Trung Quốc
Việc thực thi các cam kết quốc tế và triển khai các hoạt động giảm thiểu khí thải nhà kính và phát triển thị trường carbon là nhiệm vụ và xu thế tất yếu trên thế giới ngày nay. Chính phủ Việt Nam đã cam kết thị trường carbon sẽ bắt đầu hoạt động thử nghiệm vào năm 2025 và chính thức đi vào hoạt động vào năm 2028. Trong bối cảnh đó, Việt Nam cần học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia dẫn đầu trong việc thí điểm và xây dựng thị trường tín dụng carbon. Bài viết tìm hiểu những kinh nghiệm về việc xây dựng thành công thị trường carbon từ các quốc gia, cụ thể là Trung Quốc. Từ đó, bài viết đề xuất một số giải pháp khả thi từ kinh nghiệm thí điểm thị trường carbon của Trung Quốc, song song với việc triển khai hệ thống đo đạc, báo cáo, thẩm định (MRV) để đảm bảo hoạt động thị trường vận hành thông suốt theo quy định pháp luật, hướng tới việc xây dựng một thị trường carbon chính thức.
Nguyễn Minh Đức, Nguyễn Hữu Phúc, Lại Anh Dũng, Nguyễn Thu Thảo, Trần Cẩm Ly, Hoàng Thảo Ngân
Thương mại Việt Nam trong bối cảnh mới của toàn cầu hóa: Vấn đề và giải pháp
Tự do hóa thương mại đang gặp phải những lực cản “hữu hình” và “vô hình”. Quá trình hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng sẽ có những tác động sâu sắc và đa chiều đến mọi mặt kinh tế, xã hội, tạo ra những cơ hội to lớn trong việc thu hút đầu tư nước ngoài và hoạt động xuất nhập khẩu, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và tạo thêm nhiều việc làm, đồng thời cũng luôn đi kèm những thách thức. Do vậy, nền kinh tế và các doanh nghiệp Việt Nam cần có sự chuẩn bị tốt nhất để sẵn sàng đón nhận những cơ hội và chủ động đối phó với các thách thức hội nhập lớn trong bối cảnh thế giới không còn “phẳng” nữa và cuộc chơi thương mại ngày càng khốc liệt.
Phát triển cụm công nghiệp: Một số hàm ý chính sách
Xây dựng nền công nghiệp hiện đại, phát triển bền vững từ lâu là mục tiêu được Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm và tạo nhiều điều kiện thuận lợi, cũng như dành cho nhiều nguồn lực đầu tư. Một số chính sách cụ thể được ban hành đã phát huy tác dụng trong thực tiễn. Tuy nhiên, vẫn còn một số bất cập trong các quy định liên quan đến lĩnh vực phát triển công nghiệp như: chính sách hỗ trợ các địa phương tháo gỡ khó khăn trong công tác thành lập các cụm công nghiệp; xây dựng chính sách phát triển ngành công nghiệp ứng dụng công nghệ cao; một số yêu cầu mới đặt ra gần đây cần xây dựng chính sách đáp ứng kịp thời như qui định về Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Các-bon (CBAM)... Nghị quyết số 29-NQ/TW “Tiếp tục đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045” ngày 17 tháng 11 năm 2022 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng đưa ra mục tiêu đến năm 2030: “Xây dựng nền công nghiệp quốc gia vững mạnh với năng lực sản xuất mới, tự chủ, khả năng thích ứng, chống chịu cao, từng bước làm chủ công nghệ lõi, công nghệ nền của các ngành công nghiệp nền tảng, công nghiệp ưu tiên, công nghiệp mũi nhọn” đã làm sâu sắc thêm quan điểm, đường lối và chính sách nhất quán của Đảng và Nhà nước ta trong công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa nhằm mục tiêu đưa đất nước ngày càng hội nhập mạnh mẽ hơn vào nền kinh tế khu vực và thế giới. Mới đây, Nghị định số 32/2024/ NĐ-CP ngày 15 tháng 3 năm 2024 của Chính phủ: Về quản lý, phát triển cụm công nghiệp; có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 5 năm 2024. Đây hứa hẹn là một bước đột phá mới trong quá trình ban hành chính sách nhằm hỗ trợ các địa phương giải quyết các vấn đề pháp lý nảy sinh trong xung đột giữa các văn bản quy phạm pháp luật gây trở ngại, qua đó thúc đẩy phát triển thế mạnh sản phẩm công nghiệp của địa phương.
Phân loại các lưu vực dầu khí Việt Nam theo mức độ nguy hiểm địa sinh trong quá trình phát triển
Trong bối cảnh toàn cầu hóa và tăng trưởng kinh tế, Việt Nam đang đứng trước những thách thức và cơ hội lớn trong quản lý và khai thác tài nguyên thiên nhiên, đặc biệt là nguồn hydrocarbon phong phú. Chính phủ Việt Nam nhận thức rõ tầm quan trọng của việc phát triển bền vững các nguồn tài nguyên này, đồng thời đưa ra các chính sách, biện pháp giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường, sức khỏe con người và an ninh quốc gia. Các quyết định và nghị quyết của Chính phủ Việt Nam trong những năm gần đây đã phản ánh rõ nét cam kết này. Đặc biệt, theo Chiến lược phát triển ngành Dầu khí Việt Nam đến năm 2025 định hướng đến năm 2035 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 1748/QĐ-TTg ngày 14/10/2015 sau khi có Nghị quyết số 41-NQ/TW ngày 23/7/2015 của Bộ Chính trị về định hướng chiến lược phát triển ngành Dầu khí Việt Nam đến năm 2025 và tầm nhìn đến năm 2035và Chiến lược phát triển năng lượng quốc gia Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 tại Quyết định số 215/QĐ-TTg ngày 01/3/2024, Việt Nam đặt mục tiêu không chỉ tăng cường khai thác các lưu vực dầu khí an toàn và hiệu quả mà còn phải đảm bảo an toàn môi trường và phát triển bền vững. Chiến lược này nhấn mạnh việc áp dụng các công nghệ tiên tiến và các biện pháp quản lý rủi ro để giảm thiểu sự cố và hậu quả đối với môi trường. Bài báo góp phần vào nỗ lực trên thông qua kết quả nghiên cứu về sự tích tụ các nguyên tố có khả năng gây độc trong nguyên liệu hydrocarbon được chiết xuất tại Việt Nam. Tác giả xây dựng hệ thống phân loại các bể dầu khí Việt Nam theo mức độ nguy hiểm địa sinh thái, từ đó giúp chính phủ và các bên liên quan đánh giá và quản lý rủi ro một cách hiệu quả hơn. Thông qua việc phân tích và đánh giá các nguồn nguy cơ địa sinh thái liên quan đến hoạt động khai thác dầu khí, bài viết hỗ trợ trong việc xác định các chiến lược ưu tiên trong việc quản lý các lưu vực, nhằm đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia và bảo vệ môi trường sinh thái. Kết quả từ nghiên cứu này có giá trị ứng dụng trong ngành công nghiệp dầu khí, làm cơ sở khoa học quan trọng giúp Việt Nam tiến tới một tương lai năng lượng bền vững và an toàn hơn.
Chuyển đổi kép trong lĩnh vực Logistics ở vùng thủ đô
Chuyển đổi kép - Chuyển đổi số và chuyển đổi xanh - là xu thế tất yếu, là tiến trình chuyển đổi mang tính khách quan trong phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia dựa trên tiến bộ thần tốc của những thành tựu khoa học và công nghệ, cũng là định hướng và là lựa chọn của quốc gia trên thế giới trong quá trình phát triển. Ở Việt Nam, hai tiến trình chuyển đổi số và chuyển đổi xanh bổ trợ, gắn bó và tạo tiền đề cho nhau, đang và sẽ đặt ra nhiều cơ hội và thách thức trong lĩnh vực logistics Vùng Thủ đô - là Vùng có điều kiện và tiềm năng cho phát triển logistics dẫn đầu cả nước và cũng là Vùng có sản lượng và tốc độ tăng trưởng dịch vụ logistics cao hơn so với nhiều vùng và địa phương khác. Nhờ đó, đã giúp cho tăng trưởng nhanh kinh tế, thương mại và đầu tư, cũng như liên kết thị trường các tỉnh trong Vùng và liên kết các tỉnh trong nội Vùng và ngoài Vùng.
Tìm hiểu đặc điểm ý định kinh doanh online của GENZ
Trong bối cảnh kinh doanh chịu tác động từ cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, các hoạt động kinh doanh bên cạnh mô hình kinh doanh theo kiểu truyền thống, kinh doanh online ngày càng phát triển theo xu hướng số hoá và ứng dụng công nghệ. Gen Z là thế hệ có cơ hội tiếp xúc sớm với công nghệ tiên tiến, năng động, linh hoạt trong khởi nghiệp và phát triển hoạt động kinh doanh. Bài viết tìm hiểu đặc điểm ý định kinh doanh online của Gen Z, qua đó đưa ra một số hàm ý chính sách cho các cơ quan quản lý nhà nước liên quan trong phát triển kinh tế với sự đóng góp của thế hệ này.
Nguyễn Thị Việt Hà, Nguyễn Thị Khánh Linh, Nguyễn Thị Phương, Ngô Trần Vân Ly, Vũ Phương Dung
Nhìn lại 10 năm tình hình thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài tại khu vực ASEAN
Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay, thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) là xu thế của các quốc gia trên thế giới, đóng vai trò quan trọng đối với quá trình phát triển kinh tế của các quốc gia, gia tăng sự gắn kết giữa các nền kinh tế. Thời gian qua, dòng vốn FDI toàn cầu vào năm 2022 giảm 12% xuống còn 1,3 nghìn tỷ USD so với năm 2021. Những bất ổn trên phạm vi toàn cầu như đại dịch Covid-19, cuộc xung đột ở Ukraine, giá lương thực và năng lượng cao, suy thoái kinh tế và áp lực nợ ở nhiều nước đã ảnh hưởng tiêu cực đến FDI toàn cầu. Tại khu vực ASEAN, bối cảnh kinh tế, xã hội, địa chính trị thế giới hiện có nhiều bất ổn, đồng thời tồn tại các yếu tố có lợi và yếu tố bất lợi, ảnh hưởng tới thu hút FDI tại các quốc gia ASEAN. Trong những năm qua, với tốc độ tăng trưởng ấn tượng, môi trường chính trị xã hội ổn định, rất nhiều hiệp định thương mại khu vực được ký kết và quá trình chuyển đổi cơ cấu kinh tế diễn ra mạnh mẽ, dòng vốn FDI vào ASEAN luôn đạt đỉnh mới trước vào những năm trước đại dịch và là khu vực có sự hồi phục thu hút vốn FDI ấn tượng sau đại dịch Covid-19. Tuy nhiên, trong khu vực ASEAN, tình hình thu hút vốn FDI có sự khác biệt giữa các quốc gia, cũng như sự thay đổi về đối tác đầu tư lớn, các lĩnh vực đầu tư trọng yếu và hình thức đầu tư. Bên cạnh đó, dòng vốn FDI rót vào khu vực cũng ngày càng thể hiện vai trò quan trọng trong hình thành mạng lưới sản xuất quốc tế và chuỗi giá trị trong khu vực, thúc đẩy các quốc gia thành viên đầu tư nội khối và tăng cường liên kết trong chuỗi sản xuất trong khu vực và thế giới.