Các yếu tố ảnh hưởng đến sự kế thừa nghề nghiệp trong gia đình tại làng nghề truyền thống ở Việt Nam: trường hợp tỉnh Thanh Hóa

Tóm tắt

Tóm tắt: Bài viết tập trung phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình kế thừa nghề nghiệp giữa các thế hệ trong gia đình tại ba làng nghề truyền thống tiêu biểu của tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam, gồm làng đúc đồng Trà Đông, làng chiếu cói Nga Sơn và làng đá mỹ nghệ Nhồi. Dựa trên khung lý thuyết về di động xã hội của Sabura Yasuda, lý thuyết vốn văn hóa của Pierre Bourdieu và tiếp cận lựa chọn hợp lý, nghiên cứu kết hợp phương pháp định lượng (khảo sát 300 hộ dân làm nghề) và định tính (quan sát, phân tích tài liệu) để đo lường chỉ số di động xã hội và xác định các yếu tố tác động đến mức độ kế thừa nghề giữa cha và con. Kết quả cho thấy xu hướng suy giảm tỉ lệ kế thừa nghề ở thế hệ thứ ba, cùng với sự gia tăng mạnh của chỉ số Yasuda và tỉ lệ di động tuần hoàn. Các yếu tố chính ảnh hưởng đến quyết định kế nghiệp bao gồm: sự biến đổi cơ cấu kinh tế - xã hội, tác động của chính sách phát triển làng nghề, phân công lao động theo giới, vai trò của nghệ nhân, mức độ cơ giới hóa sản xuất và khả năng tích hợp du lịch. Nghiên cứu góp phần làm rõ bức tranh di động nghề nghiệp trong bối cảnh hiện đại hóa nông thôn, đồng thời gợi mở những hàm ý chính sách nhằm phục hồi và phát triển bền vững các làng nghề truyền thống ở Việt Nam.