Tạp chí Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới
Tạp chí của Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam Tên cũ: Tạp chí Nghiên cứu Con người: https://vjol.in Tạp chí Nghiên cứu Gia đình và Giới: : https://ifgs.vass.gov.vn/journal/Journal-of-Family-and-Gender-Studies--English-version-.html
Tác động của việc thực hiện chính sách dân tộc đối với vùng dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng trong lĩnh vực bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống
Bài viết này phân tích tác động của việc thực hiện chính sách dân tộc trong lĩnh vực bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống tại vùng dân tộc thiểu số tỉnh Lâm Đồng (cũ). Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích tài liệu thứ cấp, khảo sát bảng hỏi đối với 398 hộ dân tộc thiểu số tại các huyện Đơn Dương, Di Linh và Bảo Lâm, kết hợp với 12 cuộc PVS đối với cán bộ địa phương, nghệ nhân và người dân tham gia hoạt động bảo tồn văn hóa. Kết quả nghiên cứu cho thấy việc triển khai chính sách dân tộc đã góp phần phục hồi và duy trì nhiều hoạt động văn hóa truyền thống như truyền dạy cồng chiêng, phục dựng lễ hội, bảo tồn nghề thủ công truyền thống và phát triển du lịch. Tuy nhiên, tác động của chính sách diễn ra chưa đồng đều giữa các lĩnh vực văn hóa và giữa các cộng đồng dân tộc thiểu số và các nhóm tuổi. Trên cơ sở đó, nghiên cứu đề xuất một số hàm ý chính sách nhằm nâng cao hiệu quả việc thực hiện chính sách dân tộc đối với vùng dân tộc thiểu số tại tỉnh Lâm Đồng.
Đinh Thị Hoàng Phương Đinh Thị Hoàng Phương
Các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ công tác xã hội trong y tế học đường tại các tỉnh Duyên hải Nam Trung Bộ
Vận dụng mô hình SERVQUAL, nghiên cứu xây dựng thang đo gồm năm yếu tố: sự tin cậy, khả năng đáp ứng dịch vụ, năng lực thực hiện, sự đồng cảm và điều kiện thực hiện nhằm phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ công tác xã hội trong hỗ trợ y tế và chăm sóc sức khỏe cho học sinh tiểu học tại các tỉnh Duyên hải Nam Trung Bộ. Nghiên cứu định lượng được tiến hành với 594 học sinh lớp 4 và lớp 5 tại 12 trường tiểu học thuộc Đà Nẵng, Quảng Ngãi và Phú Yên. Kết quả cho thấy, có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về mức độ hài lòng theo giới tính, khối lớp và địa phương cư trú, nhưng không có sự khác biệt giữa khu vực nông thôn và thành thị. Phân tích tương quan chứng minh rằng, cả năm yếu tố đều có mối tương quan thuận và có ý nghĩa thống kê với sự hài lòng của học sinh, trong đó điều kiện thực hiện và sự tin cậy về dịch vụ có ảnh hưởng lớn nhất. Nghiên cứu góp phần làm rõ vai trò của công tác xã hội trong y tế học đường và cung cấp cơ sở khoa học cho việc đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng dịch vụ.
Năng lực thích ứng xã hội của sinh viên trước các thách thức an ninh phi truyền thống ở đồng bằng sông Cửu Long
Bài viết phân tích năng lực thích ứng xã hội của sinh viên trước các thách thức an ninh phi truyền thống tại Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) trên cơ sở khảo sát 450 sinh viên ở bốn trường đại học, kết hợp với phỏng vấn sâu sinh viên và giảng viên. Nghiên cứu tiếp cận an ninh phi truyền thống theo hướng tích hợp, trong đó rủi ro trên không gian số như an ninh mạng và tin giả được xem là nhóm tác động trực tiếp nổi bật, trong khi biến đổi khí hậu và dịch bệnh chủ yếu ảnh hưởng gián tiếp thông qua sinh kế gia đình, áp lực tài chính và gián đoạn học tập. Kết quả cho thấy năng lực thích ứng xã hội của sinh viên đạt mức trung bình khá (M = 3,62/5), nhưng còn hạn chế ở khả năng điều chỉnh cảm xúc và ứng phó với rủi ro số. Bốn yếu tố có liên hệ mạnh nhất với năng lực thích ứng là năng lực thông tin - truyền thông, khả năng tự điều chỉnh cảm xúc, môi trường hỗ trợ của nhà trường và kỹ năng công nghệ. Từ đó, bài viết đề xuất một số khuyến nghị nhằm nâng cao năng lực thích ứng xã hội của sinh viên trong bối cảnh chuyển đổi số và gia tăng các thách thức an ninh phi truyền thống.
Những biến đổi về nhận thức và thực hành đạo hiếu trong gia đình và trong tín ngưỡng tôn giáo tại Khánh Hòa
“Đạo Hiếu” là một trong những đạo đức căn bản tại Việt Nam, thể hiện lòng kính trọng, biết ơn của con cháu đối với ông bà, cha mẹ, và là đạo lý tri ân cội nguồn, được thiêng hóa trong nhiều tín ngưỡng tôn giáo. Nghiên cứu nhằm mô tả và phân tích những biến đổi liên quan đến nhận thức, hành vi ứng xử và lễ nghi hiếu đạo trong bối cảnh kinh tế xã hội và văn hóa đương đại của Khánh Hòa (trước ngày 01/07/2025). Nghiên cứu kết hợp khảo sát 492 mẫu định lượng với phỏng vấn sâu bán cấu trúc 9 cá nhân và quan sát tham dự một số nghi lễ đạo hiếu trong các cộng đồng. Kết quả cho thấy tính cá nhân gia tăng trong khi vai trò gia đình, dòng tộc và làng xã giảm dần trong quyết định cách thực hành đạo hiếu. Người trẻ có xu hướng thực hành đạo hiếu gia đình trong khi người lớn tuổi muốn giữ gìn hiếu đạo dòng tộc và cộng đồng. Những đổi thay về quy mô, cấu trúc và điều kiện sống gia đình ảnh hưởng đến mối quan hệ ứng xử giữa các thế hệ. Thực hành đạo hiếu ngày nay thể hiện sự bình đẳng hơn giữa các thế hệ, giữa nam và nữ; và là sự cân bằng giữa trách nhiệm với cha mẹ và xây dựng cuộc sống riêng của thế hệ con cái.
Bạo lực gia đình tại Thành phố Hồ Chí Minh từ góc nhìn quản lý văn hóa
Bạo lực gia đình vẫn là một vấn đề xã hội nghiêm trọng tại Thành phố Hồ Chí Minh trong bối cảnh đô thị hóa nhanh và biến đổi các giá trị văn hóa - xã hội. Nghiên cứu tiếp cận hiện tượng này từ góc độ quản lý văn hóa nhằm làm rõ mối quan hệ giữa chính sách văn hóa, nhận thức xã hội và hành vi ứng xử trong gia đình đô thị. Nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp, bao gồm khảo sát xã hội học với 250 phiếu hợp lệ, phỏng vấn sâu và phân tích tài liệu thứ cấp. Kết quả cho thấy các dạng bạo lực phổ biến là bạo lực tinh thần và hành vi kiểm soát; đồng thời chỉ ra các nguyên nhân mang tính cấu trúc như định kiến giới, chuẩn mực văn hóa truyền thống và những hạn chế trong cơ chế thực thi chính sách. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất một số hàm ý chính sách nhằm nâng cao hiệu quả quản lý văn hóa trong phòng, chống bạo lực gia đình, bao gồm tăng cường năng lực cho đội ngũ cán bộ cơ sở, đổi mới truyền thông theo hướng tương tác cộng đồng và thúc đẩy nhận thức về bình đẳng giới.
Bạo lực và quấy rối tình dục đối với lao động nữ trong các khu công nghiệp, khu chế xuất: phân tích từ cấu trúc quyền lực giới
Bài viết phân tích vấn đề bạo lực và quấy rối tình dục đối với lao động nữ trong các khu công nghiệp (KCN)/khu chế xuất (KCX) ở Việt Nam dưới góc độ xã hội học giới. Nghiên cứu cho thấy đây không phải là những hiện tượng cá biệt, mà là hệ quả của các cấu trúc bất bình đẳng giới (BBĐG) và quan hệ quyền lực trong lao động công nghiệp. Thông qua việc làm rõ các cơ chế vô hình hóa và bình thường hóa, bài viết chỉ ra rằng sự im lặng của lao động nữ gắn với năng lực hành động bị giới hạn trong bối cảnh bấp bênh việc làm và bất cân xứng quyền lực, hơn là sự cam chịu thụ động. Trước những giới hạn của khả năng thay đổi cấu trúc trong ngắn hạn, bài viết thảo luận khả năng hình thành các cơ chế giám sát song hành, đặc biệt là các kênh phản ánh dựa trên nền tảng số, như một hướng can thiệp gián tiếp nhằm làm suy yếu các cơ chế duy trì bạo lực.
Kinh nghiệm quốc tế trong thúc đẩy vai trò của phụ nữ trong giáo dục gia đình - bài học thực tiễn cho Việt Nam
Giáo dục gia đình đóng vai trò nền tảng trong sự phát triển toàn diện của trẻ em, và phụ nữ giữ vị trí trung tâm trong quá trình này. Trên thế giới, nhiều quốc gia đã triển khai các chính sách và mô hình hiệu quả nhằm phát huy vai trò của phụ nữ trong giáo dục gia đình, góp phần xây dựng nền tảng vững chắc cho sự phát triển xã hội bền vững. Sử dụng nguồn số liệu thứ cấp, bài viết tập trung phân tích kinh nghiệm quốc tế tiêu biểu tại các quốc gia như Thụy Điển, Na Uy, Nhật Bản, Hàn Quốc, Mỹ, Canada, Ethiopia và Nam Phi trong việc nâng cao năng lực, nhận thức và vị thế xã hội của phụ nữ trong lĩnh vực giáo dục gia đình. Trên cơ sở đó, bài viết rút ra những bài học có giá trị thực tiễn đối với Việt Nam, đặc biệt là trong bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và xây dựng gia đình tiến bộ, hạnh phúc. Bài viết đề xuất một số giải pháp khả thi nhằm thúc đẩy vai trò chủ động, tích cực của phụ nữ Việt Nam trong giáo dục con cái, đồng thời kêu gọi sự phối hợp liên ngành giữa gia đình, nhà trường và xã hội trong việc hình thành môi trường giáo dục toàn diện cho trẻ em.
Ảnh hưởng của năng lực số, tư duy đổi mới đến hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp do nữ làm chủ tại Việt Nam
Nghiên cứu này sử dụng kết hợp lý thuyết Dựa trên nguồn lực (Resource-Based View), Năng lực động (Dynamic Capabilities) và lý thuyết Thể chế (Institutional Theory) để phân tích cơ chế tác động của năng lực số và tư duy đổi mới đến hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp do nữ làm chủ tại Việt Nam. Thông qua phương pháp hỗn hợp PLS-SEM và fsQCA trên mẫu 358 nữ chủ doanh nghiệp, kết quả chỉ ra năng lực số và tư duy đổi mới có liên quan tích cực đến hiệu quả kinh doanh và thúc đẩy mạnh mẽ tiến trình chuyển đổi số. Chuyển đổi số đóng vai trò trung gian then chốt, trong khi hỗ trợ của Chính phủ chỉ phát huy hiệu ứng điều tiết đối với nhóm doanh nghiệp có tư duy đổi mới mạnh mẽ. Phân tích cấu hình fsQCA khẳng định tính đa nhân quả với nhiều lộ trình khác nhau để đạt hiệu quả cao. Nghiên cứu đóng góp thêm bằng chứng thực nghiệm tại một quốc gia đang phát triển, đồng thời đề xuất hàm ý chính sách về việc ưu tiên thay đổi tư duy quản trị cho nữ giới trước khi thực hiện các hỗ trợ kỹ thuật và tài chính.
Tư tưởng Hồ Chí Minh về con người - nền tảng của phát triển bền vững và sự vận dụng, phát triển trong Nghị quyết số 80-NQ/TW của Đảng
Bài viết phân tích tư tưởng Hồ Chí Minh về con người với tư cách nền tảng lý luận của phát triển bền vững, trong đó con người vừa là chủ thể sáng tạo vừa là mục tiêu của phát triển xã hội. Trên cơ sở nhận diện hạn chế của các nghiên cứu hiện có, khi phần lớn mới tiếp cận vấn đề con người trong tư tưởng Hồ Chí Minh ở các bình diện đạo đức, giáo dục, văn hóa mà chưa làm rõ sự gắn kết với yêu cầu phát triển bền vững và Nghị quyết số 80-NQ/TW, bài viết tập trung làm rõ quan điểm của Người về vai trò con người, chiến lược “trồng người” và phát huy vai trò của nhân dân. Từ đó, bài viết khẳng định Nghị quyết số 80-NQ/TW đã kế thừa, phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh khi coi văn hóa, con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh, động lực và hệ điều tiết của phát triển nhanh, bền vững.
Mục lục Tạp chí Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới số 2(05) 2026 (tiếng Anh)
Mục lục Tạp chí Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới số 2(05) 2026
Giới thiệu sách mới: Xã hội học gia đình
Bài Đọc sách in trong Tạp chí Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới số 1(04) 2026
Khủng hoảng trách nhiệm cá nhân trong xã hội số: một tiếp cận từ triết học hiện sinh
Bài viết phân tích hiện tượng khủng hoảng trách nhiệm cá nhân trong xã hội số từ góc nhìn triết học hiện sinh. Trong cách tiếp cận này, trách nhiệm không chỉ được hiểu như một chuẩn tắc đạo đức hay pháp lý, mà gắn liền với tự do và với tư cách chủ thể của hành động. Trên cơ sở phân tích các quan niệm hiện sinh về tự do, lựa chọn và trách nhiệm của chủ thể hành động, bài viết xem xét cách mà môi trường số làm biến đổi điều kiện trong đó cá nhân kinh nghiệm hành động của chính mình. Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích khái niệm kết hợp với tổng quan chọn lọc các nghiên cứu liên ngành về xã hội số. Kết quả cho thấy sự suy yếu của trách nhiệm cá nhân trong môi trường số không xuất phát từ việc cá nhân mất đi tự do, mà từ những biến đổi trong cách hành động được trải nghiệm. Tính ẩn danh làm mờ vai trò tác giả của hành vi; tốc độ và tính phân tán của tương tác trực tuyến làm suy yếu cảm nhận về cam kết; trong khi các cấu trúc tương tác được thiết kế sẵn của nền tảng có thể hạn chế khả năng tự phản tư của cá nhân đối với lựa chọn của mình. Từ đó, bài viết cho rằng khủng hoảng trách nhiệm trong xã hội số phản ánh sự căng thẳng giữa điều kiện hiện sinh của tự do và những hình thức hành động được trung gian bởi công nghệ. Cách tiếp cận này góp phần bổ sung góc nhìn triết học cho nghiên cứu về xã hội số đương đại.
Mối quan hệ giữa sự hài lòng trong công việc, cam kết tổ chức và ý định nghỉ việc: góc nhìn nhân sự từ ngành du lịch golf
Nhân viên trong ngành du lịch golf thường đến với nghề bởi kỳ vọng đây là một lĩnh vực dịch vụ cao cấp có khả năng mang lại thu nhập và chế độ đãi ngộ hấp dẫn. Trong giai đoạn đầu, yếu tố tài chính đóng vai trò như động lực thu hút và tạo ra mức độ gắn kết ban đầu giữa người lao động và tổ chức. Tuy nhiên, thực tế cho thấy sự gắn kết này không mang tính bền vững nếu môi trường làm việc thiếu hỗ trợ, mối quan hệ nội bộ không tích cực hoặc tổ chức không tạo được cảm giác tự hào và giá trị nghề nghiệp cho nhân viên. Áp dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp giải thích, bằng cách phỏng vấn sâu các vị trí lãnh đạo quản lý, tiếp theo đó là việc tiến hành khảo sát định lượng. Nghiên cứu xác định rằng để một nhân viên “gắn kết một thời” trở thành “gắn bó một đời”, yếu tố cam kết với tổ chức cần được nuôi dưỡng dựa trên sự hài lòng trong công việc, sự thấu hiểu văn hóa doanh nghiệp, cảm giác được tôn trọng và cơ hội phát triển năng lực nghề nghiệp. Điều này nhấn mạnh rằng việc duy trì nguồn nhân lực chất lượng trong du lịch golf không chỉ dựa trên đãi ngộ tài chính, mà còn phụ thuộc vào xây dựng môi trường làm việc tích cực - nhân văn - và có chiến lược phát triển nghề nghiệp rõ ràng cho người lao động.
Đảm bảo an sinh xã hội đối với nông dân vùng Đồng bằng sông Cửu Long trong bối cảnh biến đổi khí hậu
Bằng phương pháp tổng quan tài liệu từ Tổng cục Thống kê, Cục Thống kê của các địa phương thuộc vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), bài viết phân tích thực trạng đảm bảo an sinh xã hội (ASXH) đối với nông dân là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhằm ổn định sinh kế, đảm bảo thu nhập và bảo vệ quyền lợi cho nông dân thuộc vùng. Kết quả cho thấy, biến đổi khí hậu (BĐKH) đã tác động mạnh mẽ đến mọi lĩnh vực đời sống của người nông dân, từ hoạt động sản xuất cho đến sinh hoạt hàng ngày. Điều này đã khiến cho người nông dân vùng ĐBSCL đối diện với nhiều rủi ro. Vì vậy, đảm bảo ASXH được triển khai thực hiện thông qua 4 trụ cột: thực hiện chính sách việc làm; bảo hiểm xã hội; trợ giúp xã hội và tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản. Các trụ cột này đã có nhiều kết quả tích cực, giúp cho người dân có nguồn lực vượt qua thách thức. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện ASXH vẫn còn tồn tại không ít hạn chế. Từ đó, bài viết đề xuất một số giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả đảm bảo ASXH cho người nông dân của vùng thích ứng với BĐKH như nâng cao nhận thức của người dân, phân cấp cho địa phương trong thực hiện chính sách ASXH, hỗ trợ dài hạn, khuyến khích tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện theo nghề nghiệp và các nhóm xã hội, đẩy mạnh số hóa các trụ cột ASXH.
Tác động của các khu kinh tế, khu công nghiệp đến tăng trưởng kinh tế và chuyển dịch cơ cấu xã hội tại tỉnh Thanh Hóa và Hà Tĩnh
Bài viết phân tích vai trò động lực của các khu kinh tế (KKT) và khu công nghiệp (KCN) đối với tăng trưởng kinh tế tại tỉnh Thanh Hóa và Hà Tĩnh, đồng thời xác định các tác động của chúng đến chuyển dịch cơ cấu xã hội. Sử dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp, dựa trên dữ liệu khảo sát 800 đại diện hộ gia đình và phỏng vấn sâu, kết quả cho thấy: Mặc dù các KKT, KCN thành công vượt bậc trong việc thúc đẩy GRDP và thu ngân sách, quá trình chuyển đổi nghề nghiệp của người dân địa phương lại gặp nhiều rào cản. Sự lệch pha này được lý giải rõ nét qua lăng kính nhân khẩu học. Đối với nhóm hộ gia đình có tỷ lệ người phụ thuộc cao và lao động trên 40 tuổi, việc thu hồi đất đã tước đi tư liệu sản xuất cốt lõi; trong khi rào cản về tuổi tác, kỹ năng khiến họ bị loại khỏi thị trường lao động chính thức, buộc phải chuyển sang khu vực phi chính thức bấp bênh. Ngược lại, nhóm lao động trẻ dù thích ứng tốt hơn nhưng lại có xu hướng di cư ra các trung tâm kinh tế khác do mức phúc lợi tại địa phương chưa đáp ứng kỳ vọng. Nghiên cứu đề xuất các giải pháp chính sách tích hợp, nhấn mạnh việc gắn kết thu hút đầu tư với đào tạo nghề thực chất và phát triển hạ tầng xã hội đồng bộ để đảm bảo sinh kế bền vững.
Quan niệm về sự chuẩn bị cho tuổi già của người dân đô thị hiện nay (Nghiên cứu tại Hà Nội)
Việc chuẩn bị cho tuổi già sẽ giúp cá nhân đảm bảo chất lượng cuộc sống khi về già, đồng thời làm giảm gánh nặng cho hệ thống phúc lợi của nhà nước. Tuy nhiên, chủ đề này còn chưa được quan tâm nhiều ở Việt Nam. Sử dụng dữ liệu định tính của đề tài “Sự chuẩn bị cho tuổi già của người dân đô thị” (Nghiên cứu tại Hà Nội) thực hiện tại Hà Nội năm 2022, bài viết tìm hiểu về quan niệm sự chuẩn bị cho tuổi già của người dân đô thị hiện nay. Kết quả nghiên cứu cho thấy đa số người tham gia phỏng vấn đều khẳng định tầm quan trọng của việc chuẩn bị cho tuổi già. Ba yếu tố quan trọng cần chuẩn bị cho tuổi già gồm kinh tế, sức khỏe và tâm lý trong đó kinh tế vẫn được xem là yếu tố hàng đầu và then chốt của sự chuẩn bị cho tuổi già. Người dân đã có sự hiểu biết nhất định về các hình thức chuẩn bị về tài chính, sức khỏe và tâm lý nhưng có sự khác biệt theo khu vực làm việc và giới tính.
Ảnh hưởng của việc cha mẹ lao động di cư nông thôn - đô thị đến chăm sóc và giáo dục con cái
Sử dụng phương pháp phân tích tư liệu sẵn có từ các nghiên cứu trong khu vực về ảnh hưởng của cha mẹ di cư đến con cái, bài viết này hướng đến nhóm trẻ em trong các gia đình di cư nhằm tìm hiểu những ảnh hưởng của việc cha mẹ di cư đến việc chăm sóc và giáo dục con cái. Có hai nhóm trẻ em bị ảnh hưởng bởi di cư của cha mẹ là trẻ em ở lại không di cư cùng cha mẹ và trẻ em di cư cùng cha mẹ. So với nghiên cứu về trẻ em bị ảnh hưởng bởi di cư do bị để lại quê nhà, trẻ em di cư cùng cha mẹ ít được nghiên cứu hơn. Kết quả nghiên cứu cho thấy dù di cư cùng cha mẹ hay ở lại không di cư, trẻ em đều chịu tác động không nhỏ từ việc thay đổi môi trường sống và việc sắp xếp tổ chức gia đình của người di cư. Bài viết chỉ ra một số vấn đề cần quan tâm trong nghiên cứu về mối quan hệ chăm sóc giữa cha mẹ di cư và con cái để việc di cư của cha mẹ mang lại lợi ích nhiều nhất cho sự phát triển và trưởng thành lành mạnh của trẻ em.
Quan hệ Việt Nam - Brazil dưới lăng kính ngoại giao phát triển: Cơ hội kinh tế và những thách thức từ góc độ con người
Trong bối cảnh sự trỗi dậy của “Nam toàn cầu” và tái cấu trúc chuỗi giá trị toàn cầu, hợp tác Nam - Nam ngày càng trở thành động lực quan trọng của phát triển bao trùm. Bài viết phân tích quan hệ Việt Nam - Brazil giai đoạn 2020 - 2024 dưới lăng kính Ngoại giao phát triển, nhằm đánh giá không chỉ khía cạnh kinh tế mà còn các tác động xã hội vi mô, đặc biệt đối với sinh kế hộ gia đình và bình đẳng giới. Nghiên cứu sử dụng dữ liệu UN Comtrade và ITC, kết hợp các chỉ số TCI và ICI để lượng hóa mức độ tương thích cơ cấu thương mại, đồng thời phân tích trường hợp điển hình cho ba nhóm ngành: công nghệ - kỹ thuật, dệt may - da giày và nông sản. Kết quả cho thấy, thương mại song phương duy trì tăng trưởng trong bối cảnh bất ổn toàn cầu, song mức độ tương thích giữa các ngành không đồng đều và không tự động chuyển hóa thành lợi ích xã hội. Trong khi các ngành công nghệ mở ra cơ hội nâng cấp chuỗi giá trị, các ngành thâm dụng lao động và nông sản vẫn chủ yếu gắn với các khâu giá trị thấp, khiến lao động, đặc biệt là lao động nữ, đối mặt với rủi ro thu nhập và việc làm bấp bênh. Từ đó, bài viết khẳng định cần tái định vị Ngoại giao phát triển như một cơ chế gắn kết thương mại với các mục tiêu về năng lực con người, an sinh xã hội và bình đẳng giới, nhằm chuyển hóa hợp tác Nam - Nam thành động lực phát triển bao trùm thực chất.
Hạnh phúc của người Việt Nam trưởng thành và ảnh hưởng của các yếu tố
Nghiên cứu nhằm mục đích tìm hiểu và cung cấp những thông tin, hiểu biết sâu sắc về tác động của các yếu tố nhân khẩu học, kinh tế - xã hội đến mức độ hạnh phúc của người trưởng thành 15-49 tuổi ở Việt Nam. Qua đó cung cấp thông tin cho các sáng kiến chính sách nhằm đảm bảo công bằng và nâng cao hạnh phúc cho người dân trong tiến trình nâng cao chất lượng dân số, phát triển con người ở Việt Nam. Kết quả nghiên cứu cho thấy một số yếu tố nhân khẩu học, kinh tế - xã hội có ảnh hưởng quyết định đến hạnh phúc của người dân. Những nhóm xã hội như nam giới, dân tộc Kinh, đang kết hôn, trình độ học vấn và mức sống cao, nơi cư trú tại thành thị có mức độ hạnh phúc cao hơn so với các nhóm xã hội khác. Các chính sách phát triển kinh tế - xã hội là điều kiện quan trọng trong việc nâng cao hơn nữa hạnh phúc cho người dân.
Mục lục Tạp chí Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới số 1(04) 2026 (tiếng Anh)
Mục lục Tạp chí Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới số 1(04) 2026
TỔNG MỤC LỤC TẠP CHÍ NGHIÊN CỨU CON NGƯỜI, GIA ĐÌNH VÀ GIỚI NĂM 2025
Quá trình phát triển nguồn nhân lực tỉnh Bình Phước giai đoạn 1997 - 2010 dưới góc nhìn lịch sử
Tóm tắt: Sau khi tái lập vào năm 1997, tỉnh Bình Phước đối mặt với nhiều khó khăn về cơ sở hạ tầng, chất lượng dân trí và năng lực đội ngũ lao động, nhất là trong bối cảnh toàn quốc đang đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 1997 - 2010, Bình Phước xác định nguồn nhân lực là yếu tố then chốt, có vai trò quyết định đối với quá trình chuyển đổi cơ cấu kinh tế và hội nhập. Bài viết này tập trung trình bày bối cảnh lịch sử ngày đầu tái lập; Chủ trương, chính sách của Trung ương và Đảng bộ tỉnh về phát triển nguồn nhân lực; Thực trạng nguồn nhân lực tỉnh Bình Phước giai đoạn 1997 - 2010.
Tác động của chuyển đổi số đến quan hệ giới trong gia đình Việt Nam hiện nay: Vấn đề và một số khuyến nghị chính sách
Tóm tắt: Bài viết phân tích những tác động của chuyển đổi số đến quan hệ giới trong gia đình Việt Nam hiện nay, từ đó chỉ ra những biến đổi trong phân công lao động, quyền ra quyết định, giao tiếp nội bộ và các mối quan hệ liên thế hệ. Dưới ảnh hưởng của công nghệ, một số biểu hiện bất bình đẳng giới có xu hướng giảm bớt, song cũng đồng thời xuất hiện các hình thức bất bình đẳng mới, đặc biệt với phụ nữ, trẻ em và người cao tuổi. Chuyển đổi số tạo ra cả cơ hội và thách thức đối với việc xây dựng gia đình bình đẳng, dân chủ, tiến bộ. Từ các phân tích, bài viết đề xuất một số định hướng chính sách và hành động nhằm lồng ghép vấn đề giới vào quá trình số hóa đời sống gia đình, góp phần thúc đẩy công bằng giới và phát triển bền vững trong bối cảnh mới.
Thực trạng khác biệt giới trong sử dụng các thiết bị công nghệ số
Tóm tắt: Dựa trên các tư liệu khảo sát năm 2024 tại 3 tỉnh Bắc Kạn, Phú Yên và Cần Thơ trong khuôn khổ đề tài cấp Bộ do Học viện Phụ nữ Việt Nam chủ trì, bài viết phân tích sự khác biệt giới trong việc sử dụng thiết bị công nghệ số. Kết quả cho thấy, điện thoại và ti vi thông minh là hai thiết bị được sử dụng phổ biến nhất, trong đó nữ giới có xu hướng sử dụng điện thoại nhiều hơn nam giới. Có sự khác biệt rõ nét về giới trong mục đích và mức độ sử dụng: nữ giới chủ yếu sử dụng cho mục đích giải trí, kết nối và giao tiếp, mua sắm trực tuyến, thanh toán điện tử, trong khi nam giới ưu tiên cho các mục đích giải trí, làm việc, thủ tục hành chính, đọc báo và du lịch. Nữ giới có xu hướng sử dụng các ứng dụng liên quan đến tin nhắn, mạng xã hội, ngân hàng trực tuyến, trong khi nam giới thiên về các ứng dụng học tập, quản lý thời gian, bản đồ và du lịch. Về trình độ kỹ năng số, cả nam và nữ đều thành thạo các kỹ năng cơ bản, tuy nhiên nam giới thành thạo hơn trong các kỹ năng nâng cao, trong khi nữ giới thể hiện sự thành thạo hơn trong các kỹ năng bảo vệ dữ liệu và vận hành thiết bị cơ bản. Nữ giới gặp nhiều khó khăn hơn nam giới khi sử dụng các thiết bị công nghệ số.
Thách thức trong giáo dục đối với trẻ em người dân tộc thiểu số ở nước ta
Tóm tắt: Dựa trên phân tích số liệu điều tra cấp quốc gia, số liệu cấp tỉnh và nghiên cứu định tính, bài viết chỉ ra những thách thức mà trẻ em người dân tộc thiểu số (DTTS) phải đối mặt trên phương diện giáo dục phổ thông. Mặc dù đã có nhiều hỗ trợ từ nhà nước nhưng vẫn tồn tại khoảng cách về chất lượng giáo dục giữa trẻ em người DTTS so với mặt bằng chung của cả nước. Cơ hội học tập bậc cao của nhóm trẻ em này vì thế vẫn còn hạn chế. Điều kiện kinh tế, môi trường sống, cơ sở vật chất trong trường học, điều kiện học tập, rào cản về ngôn ngữ, định kiến về giới là những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến thực tế này.
Các yếu tố xã hội tác động đến ý định sinh con ở Việt Nam: góc nhìn từ lý thuyết xã hội học
Tóm tắt: Bài viết này phân tích các yếu tố xã hội tác động đến mức sinh thấp ở Việt Nam dựa trên hướng tiếp cận sinh đẻ như một hành vi xã hội có tính chiến lược. Các nhân tố xã hội được lựa chọn phân tích bao gồm: (1) Giá trị con cái và nguồn lực gia đình; (2) Vị thế xã hội và chiến lược sống; (3) Nhận thức về bình đẳng giới. Việc lựa chọn này dựa trên ba lý thuyết xã hội học chủ đạo được sử dụng trong bài: lựa chọn hợp lý; vị thế và vai trò xã hội; vai trò giới. Các lý thuyết xã hội học này vốn cho phép liên kết các kết quả nghiên cứu ở Việt Nam vào một khung phân tích chung, đồng thời cũng thể hiện một cách tiếp cận mới thông qua việc tích hợp ba khung lý thuyết xã hội học. Phân tích trong bài viết cũng sử dụng mức sinh như chỉ báo kết cục, nhưng trọng tâm là giải thích các nhân tố ảnh hưởng đến lựa chọn sinh con.
Quan điểm của Mary Wollstonecraft về tình yêu và hôn nhân trong tác phẩm A Vindication of the Rights of Woman
Tóm tắt: Bài viết phân tích quan điểm của Mary Wollstonecraft về tình yêu, hôn nhân và bình đẳng giới trong tác phẩm A Vindication of the Rights of Woman (Minh chứng cho những quyền của phụ nữ) (năm 1792). Wollstonecraft phê phán mô hình tình yêu lãng mạn, đề cao lí trí, tình bạn và sự tôn trọng lẫn nhau trong mối quan hệ vợ chồng. Nghiên cứu xem xét bối cảnh lịch sử - xã hội cuối thế kỉ 18 ở Anh, làm rõ những thách thức mà Wollstonecraft phải đối mặt khi đề xuất lí tưởng hôn nhân bình đẳng. Phân tích cách Wollstonecraft kết nối tình yêu, hôn nhân với sự phát triển cá nhân và bình đẳng giới, đồng thời so sánh quan điểm của bà với các lí thuyết nữ quyền đương đại. Thông qua phân tích nội dung và phương pháp tiếp cận lịch sử, nghiên cứu khẳng định giá trị của tác phẩm trong việc thúc đẩy bình đẳng giới và xây dựng mối quan hệ hôn nhân lành mạnh.
Văn hóa gia đình và định hướng xây dựng môi trường văn hóa gia đình ở cơ sở hiện nay
Tóm tắt: Gia đình là tế bào của xã hội, là môi trường đầu tiên và bền bỉ nhất trong hành trình hình thành, nuôi dưỡng và giáo dục nhân cách con người, qua đó bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc. Trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, cấu trúc gia đình Việt Nam biến đổi nhanh chóng, vừa mở ra cơ hội vừa đặt ra thách thức đối với nền tảng giá trị và môi trường văn hóa gia đình. Bài viết tổng thuật khái niệm, cấu phần của văn hóa gia đình; cập nhật một số chỉ báo thực chứng gần đây về quy mô, tỉ lệ bạo lực đối với phụ nữ trong hôn nhân và các vấn đề liên quan; rà soát khung chủ trương, pháp luật hiện hành và đề xuất định hướng nội dung và nhóm giải pháp xây dựng môi trường văn hóa gia đình ở cơ sở theo hướng ấm no, tiến bộ, bình đẳng, hạnh phúc, phù hợp yêu cầu phát triển bền vững hiện nay.