Ý THỨC TỰ TÔN DÂN TỘC TỪ TRUYỀN KÌ MẠN LỤC ĐẾN TRUYỀN KÌ TÂN PHẢ

Tóm tắt

Bài báo nghiên cứu ý thức tự tôn dân tộc trong Truyền kì mạn lục (thế kỉ XVI) của Nguyễn Dữ và Truyền kì tân phả (thế kỉ XVIII) của Đoàn Thị Điểm từ góc nhìn so sánh lịch đại. Trên cơ sở khảo sát văn bản, chúng tôi chỉ ra hai tác phẩm vừa thống nhất ở mạch nguồn tư tưởng và nghệ thuật, vừa cho thấy một diễn trình vận động rõ rệt của ý thức dân tộc qua hai thế kỉ. Đồng thời, quá trình tiếp biến, sáng tạo từ Truyền kì mạn lục đến Truyền kì tân phả được khái quát thành bốn cặp chuyển dịch. Đó là: Sự chuyển dịch của chủ thể ý thức dân tộc: từ nam sang nữ; Chuyển dịch cảm hứng chủ đạo: từ phê phán sang ngợi ca; Chuyển dịch quan niệm trách nhiệm công dân: từ giữ gìn sang dấn thân; Chuyển dịch chức năng yếu tố kì ảo từ phản ánh sang thiêng hoá. Qua đó, có thể nói: truyền kì Việt Nam là thể loại luôn tự làm mới mình để trở thành một trong những phương tiện biểu đạt ý thức dân tộc hiệu quả nhất của văn học trung đại.