Tạp chí Văn hóa, Thể thao và Du lịch - Văn hoá học
Tạp chí của Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam
Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch
Các đặc điểm văn hóa của Talchum (Korea)
Talchum là loại hình kịch múa mặt nạ đặc sắc, là bảo vật của người Korea nói chung, người Hàn Quốc nói riêng. Các hình thức vở diễn của Talchum phản ánh sâu sắc những gì đang diễn ra trong đời sống thực tại cùng những kỳ vọng của người Korea về một xã hội tốt đẹp. Tất cả các phương diện trong Talchum từ nội dung các cảnh diễn trong từng kịch bản, hình thức mặt nạ, chủ thể tổ chức, đối tượng hưởng thụ, thời gian và mục đích biểu diễn, địa điểm biểu diễn, xuất xứ… đều chứa đựng những giá trị văn hóa có ý nghĩa, phản ánh trí tuệ của người Korea trong việc kết nối thế giới thiêng và phàm. Việc nghiên cứu các đặc điểm văn hóa của Talchum giúp nhận diện bề sâu vận hành của tâm thức văn hóa trong văn hóa truyền thống của người Korea nói chung, người Hàn Quốc nói riêng.
Nghệ thuật trang trí lăng Hoàng gia - Gò Công: tiếp cận từ lý thuyết trung tâm và ngoại vi
Vận dụng lý thuyết trung tâm và ngoại vi làm cơ sở lý luận để phân tích dòng chảy mỹ thuật Nguyễn, từ Kinh đô Huế, khi xuôi về phương Nam vẫn chịu ảnh hưởng của yếu tố kinh kỳ. Trong trường hợp nghiên cứu lăng Hoàng gia - Gò Công, ban đầu, có thể nhận thấy rất rõ về sự ảnh hưởng, tác động và lan toả từ yếu tố “trung tâm” của kinh đô Huế đến sự tiếp biến, phát huy và sáng tạo đầy ứng biến của yếu tố “ngoại vi” tại vùng đất Gò Công phương Nam. Trong mối quan hệ về dòng chảy lịch sử có sự đan xen tương hỗ giữa yếu tố kinh kỳ - địa phương, nội thân - ngoại thích, vua - hậu, lễ nghi triều đình - phong tục địa phương…, tất cả được thể hiện sinh động trong nghệ thuật trang trí lăng Hoàng gia Gò Công.
Thực hành nghi lễ và bản sắc tộc người Si La ở Việt Nam: tiếp cận từ các nghi lễ vòng đời
Bài viết tìm hiểu sự kiến tạo bản sắc văn hóa trong bối cảnh xã hội hiện nay qua sự duy trì những thực hành nghi lễ vòng đời của người Si La ở Việt Nam. Nghi lễ vòng đời là thành tố quan trọng trong hệ thống tổng thể văn hóa tộc người. Nó không chỉ góp phần tạo ra những chuẩn mực xã hội, mà còn phản ánh thế giới quan và đóng góp vào việc khẳng định bản sắc văn hóa của người Si La. Từ kết quả nghiên cứu bài viết cho rằng bản sắc văn hóa là sự kiến tạo, nhưng vẫn luôn phản ánh những đặc trưng văn hóa của tộc người. Thông qua việc thực hành nghi lễ vòng đời của cộng đồng người Si La ở xã Can Hồ, huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu, bài viết bàn luận về bản sắc văn hóa tộc người như là những yếu tố cốt lõi để người Si La vẫn luôn là chính họ, mặc cho phải sống cộng cư với các tộc người khác.
Biểu tượng các dòng sông và tên sông trong văn hóa Việt Nam (trường hợp sông Cửu Long)
Trên cơ sở các lý thuyết nghiên cứu biểu tượng văn hóa và khái niệm biểu tượng văn hóa gắn với địa danh, bài viết phân biệt hai đối tượng nghiên cứu: sông Cửu Long từ góc nhìn địa lý và địa danh, và tính biểu tượng của sông Cửu Long và tên sông Cửu Long từ góc nhìn văn hóa học. Kết quả nghiên cứu cho thấy, bất kể nguồn gốc ngoại sinh cũng như sự khác biệt giữa tên sông và thực địa, sau hơn ba thế kỷ đồng hành, sông Cửu Long và tên sông Cửu Long đã in dấu đậm nét vào các hoạt động văn hóa của cư dân Nam Bộ, phản ánh quan niệm, tâm tư, tình cảm mến yêu đất nước quê hương của người Việt Nam Bộ. Người Việt Nam Bộ không chỉ khai thác sông Cửu Long để sinh tồn, mà còn thiêng hóa dòng sông và tên sông ấy bằng tôn giáo, lễ hội, văn học, nghệ thuật, lời ăn tiếng nói. Điều đó cũng xảy ra đối với những dòng sông và tên sông của các tộc người khác và ở các vùng đất khác của Việt Nam.
Du lịch và biến đổi văn hóa: đặc trưng và xu hướng
Hiệu ứng tác động của du lịch đến văn hóa đặt ra một số vấn đề cấp thiết liên quan đến việc tái xem xét vai trò của tác nhân và biện pháp quản lý sự biến đổi văn hóa. Bài viết này có mục tiêu khám phá sự biến đổi văn hóa dưới tác động du lịch ở thành phố Nha Trang (tỉnh Khánh Hòa) trong phạm vi nguồn lực di sản văn hóa (di tích, diễn xướng, lễ hội). Với phương pháp định tính, nghiên cứu này giải thích sự biến đổi văn hóa thông qua tiến trình tiếp biến văn hóa và cải tiến văn hóa. Nghiên cứu chỉ ra một số phát hiện quan trọng như sau: (i) kiến tạo giá trị văn hóa mới là hiệu ứng cơ bản của biến đổi văn hóa; (ii) sự biến đổi văn hóa là một quá trình thích ứng chủ động của cộng đồng và những tác nhân khác như nhà quản lý, bên liên quan. Qua đó, nghiên cứu này cũng dự báo xu hướng biến đổi văn hóa và đề xuất biện pháp cân bằng mối quan hệ giữa văn hóa và phát triển trong giai đoạn hậu du lịch.
Hình thức biểu đạt thần Siva múa ở Quảng Nam và Quan Âm Nam Hải ở châu thổ sông Hồng: tương đồng và khác biệt
Thần Siva và Quan Âm Nam Hải là những vị thần được tôn thờ của người Chăm và người Việt. Nếu thần Siva được coi như một vị thần tối cao, biểu trưng cho sức mạnh sáng tạo và hủy diệt, thì Quan Thế Âm được coi như một vị thần đầy quyền năng, biểu trưng cho tình thương và khả năng lắng nghe tiếng kêu than, đưa tay cứu giúp chúng sinh đang chịu khổ đau… Với những quan niệm như vậy, chịu ảnh hưởng từ những nền văn hóa láng giềng, bài viết đi tìm những ngôn ngữ và hình thức biểu đạt thông qua nghệ thuật điêu khắc hình tượng thần Siva ở Quảng Nam và Quan Âm Nam Hải ở châu thổ Bắc Bộ, từ đó đi tìm sự tương đồng, khác biệt giữa hai hình thức tạo hình của hai vị thần đầy quyền uy này.
Về hoạt động văn hóa nghệ thuật trong quân đội
Hoạt động văn hóa nghệ thuật có vai trò quan trọng trong quân đội, đó không chỉ là vũ khí tinh thần trên mặt trận tư tưởng, định hướng giáo dục đạo đức, nhân cách cho cán bộ, chiến sĩ mà còn góp phần bồi dưỡng phẩm chất về chính trị cho cán bộ chiến sĩ. Qua những phân tích cụ thể, bài viết làm sáng tỏ hơn và khẳng định vai trò của văn hóa nghệ thuật trong Quân đội, từ đó cho thấy việc nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động văn hóa nghệ thuật trong Quân đội hiện nay là vô cùng cần thiết, góp phần đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước trong môi trường Quân đội.
Bản thể văn hóa dân tộc Việt Nam với đại cuộc phát triển đất nước xưa nay
Dựa trên các kết quả nghiên cứu khoa học đã có cũng như qua nhiều ý kiến nhận định chung trước nay, người ta hoàn toàn có cơ sở để khẳng định rằng Việt Nam là một đất nước của văn hóa, sức mạnh Việt Nam về cơ bản là sức mạnh của văn hóa. Liên hệ thực tế trường kỳ lịch sử dựng nước, xây dựng và phát triển đất nước, lại càng có thể thấy rõ hơn về điều đó. Tuy nhiên, đâu là nhân tố gốc rễ quan trọng nhất, có ý nghĩa quyết định nhất để văn hóa dân tộc có vai trò, tác động tích cực đối với đại cuộc phát triển đất nước Việt Nam như vậy? Quan trọng hơn, những nhân tố ấy có thể được kế thừa và phát huy như thế nào cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong bối cảnh hiện nay? Từ góc nhìn văn hóa học kết hợp sử học, dân tộc học và một số chuyên ngành khác, bài viết bước đầu gợi mở một số nhận thức chung góp phần lý giải những vấn đề lớn đó.
Hai thập kỷ bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể tại Việt Nam
Kể từ khi Luật Di sản văn hóa ra đời đến nay đã tròn hai thập kỷ, sự ra đời của Luật Di sản văn hóa là dấu mốc quan trọng trong sự nghiệp bảo vệ và phát huy di sản văn hóa phi vật thể ở nước ta. Lần đầu tiên di sản văn hóa phi vật thể đã được định danh và bảo vệ bằng một văn bản luật. Với dung lượng một chương trong Luật Di sản văn hóa, di sản văn hóa phi vật thể đã được đặt ngang tầm với di sản văn hóa vật thể (di tích lịch sử văn hóa và danh lam thắng cảnh…) là điều chưa từng có trong lịch sử nước ta.Từ đó đến nay hoạt động bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể đã có nhiều chuyển biến tích cực, từ nhận thức đến kết quả thực tiễn, di sản được kiểm kê, được ghi vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, được ghi vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, hàng ngàn nghệ nhân được tặng danh hiệu cao quý, nhiều di sản đã được khôi phục. Tuy nhiên vẫn còn nhiều vấn đề còn phải giải quyết, tháo gỡ để di sản văn hóa phi vật thể nước ta được bảo vệ và phát huy hiệu quả hơn trong thời gian tới.
Bài viết trình bày quan điểm và một vài gợi ý nhằm đóng góp xây dựng dự thảo điều chỉnh Luật Di sản văn hóa năm 2001, được sửa đổi, bổ sung năm 2009, để có được một bộ luật mới tiên tiến hơn, phù hợp với lợi ích của quốc gia dân tộc, đáp ứng những yêu cầu phát triển bền vững đất nước, đồng thời tương thích với luật pháp quốc tế và Công ước của UNESCO có liên quan tới việc bảo tồn di sản văn hóa, theo quan điểm chỉ đạo của Đảng và Nhà nước dựa trên nguyên tắc: Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ.
Bảo đảm quyền văn hóa tại các khu di sản thế giới - kinh nghiệm quốc tế và một số gợi ý đối với Việt Nam
Bài viết phân tích các kinh nghiệm quốc tế tiêu biểu trong việc bảo đảm quyền văn hóa tại các khu Di sản thế giới, nhằm rút ra một số gợi ý đối với Việt Nam trong bối cảnh hội nhập và phát triển bền vững. Dựa trên các trường hợp thực tiễn tại Thụy Sỹ, Australia, Nhật Bản và Malaysia, nghiên cứu cho thấy tiếp cận dựa trên quyền văn hóa giúp tăng cường sự tham gia thực chất của cộng đồng, bảo đảm công bằng, và nâng cao hiệu quả quản lý di sản. Việt Nam, với bối cảnh chính sách ngày càng chú trọng đến quyền con người và phát triển bền vững, có thể vận dụng linh hoạt các mô hình này để thúc đẩy vai trò chủ thể của cộng đồng tại các khu di sản. Bài viết đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao nhận thức, cải thiện khung pháp lý và thiết kế bộ máy quản lý tinh gọn, hướng tới một mô hình bảo tồn di sản nhân văn, bao trùm và hiệu quả.
Về lời thơ và âm nhạc trong một số giá đồng Quan Hoàng của tín ngưỡng Tam Phủ
Bài viết tập trung khảo sát giá trị thơ ca và âm nhạc của các giá đồng Quan Hoàng Bơ, Quan Hoàng Bảy, Quan Hoàng Mười trong tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt. Thông qua phân tích nghệ thuật của lời văn, âm nhạc, nghiên cứu cho thấy các giá đồng này không chỉ là một hình thức trình diễn dân gian mang tính thiêng mà còn là nơi kết tinh bản sắc văn hóa dân tộc. Trong bối cảnh hiện nay, các giá đồng tiếp tục khẳng định vai trò như một thực hành văn hóa sống, góp phần bảo tồn và phát huy giá trị di sản phi vật thể Việt Nam.
Từ tiêu đề tác phẩm khí nhạc châu Âu đến tiêu đề tác phẩm piano Việt Nam
Trong sáng tác âm nhạc, tiêu đề của tác phẩm giúp người nhạc sĩ thể hiện cảm xúc và triển khai phát triển nội dung, ý đồ sáng tạo được cô đọng và rõ ràng nhất. Với các nghệ sĩ biểu diễn, tiêu đề tác phẩm sẽ giúp họ có thể dễ dàng nắm bắt được ý tưởng, hình tượng âm nhạc của tác phẩm. Với người thưởng thức, tiêu đề âm nhạc có thể được xem như là sự “định hướng”, giúp người nghe đón nhận cảm quan của nhạc sĩ sáng tác thông qua sự thể hiện của người biểu diễn. Tiêu đề tác phẩm âm nhạc được bắt đầu từ các tác phẩm viết cho dàn nhạc của các nhạc sĩ thời kỳ âm nhạc cổ điển Vienn (J.Haydn, L.Beethoven) và phát triển mạnh mẽ trong thời kỳ âm nhạc Lãng mạn (R.Schumann, P.Tchaikovsky). Bài viết này sẽ trình bày về sự hình thành và phát triển tiêu đề trong tác phẩm khí nhạc châu Âu và ảnh hưởng của nó đến tiêu đề các tác phẩm piano của các nhạc sĩ Việt Nam.
Phát huy giá trị di sản nghề thủ công truyền thống góp phần phục hồi và phát triển du lịch ở phố cổ Bao Vinh, thành phố Huế
Bao Vinh từng là một trong những cảng thị, đô thị cổ sầm uất trong quá khứ. Hiện nay, những dấu ấn của một đô thị cổ vẫn còn lưu dấu như chợ Bao Vinh, nhà cổ, di tích văn hóa và đặc biệt là di sản nghề thủ công truyền thống với những sản phẩm thủ công mỹ nghệ vang danh. Bài viết tập trung phân tích tiềm năng, giá trị cũng như vai trò của các di sản nghề thủ công truyền thống trong việc phục hồi và phát triển du lịch tại phố cổ Bao Vinh. Xuất phát từ thực trạng mai một của một số nghề thủ công truyền thống có giá trị như nghề làm tượng ông táo, nghề làm bài tới, nghề khảm cẩn xà cừ, nghề rèn… tác giả đề xuất các giải pháp nhằm khôi phục, bảo tồn và phát huy giá trị của các nghề thủ công trong bối cảnh hiện nay. Ngoài việc gìn giữ kỹ năng và tri thức dân gian, việc gắn kết làng nghề với du lịch trải nghiệm, xây dựng sản phẩm du lịch đặc thù, nâng cao nhận thức cộng đồng địa phương cũng được nhấn mạnh. Trên cơ sở đó, bài viết khẳng định rằng phát triển du lịch gắn với di sản nghề truyền thống không chỉ giúp bảo tồn giá trị văn hóa mà còn tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng, góp phần làm sống lại không gian phố cổ Bao Vinh và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương.
Vai trò của cộng đồng trong việc phát triển kinh tế di sản (trường hợp Bản Lác, Mai Châu, Hòa Bình)
Bài viết tập trung làm rõ vai trò trung tâm của cộng đồng địa phương trong tiến trình phát triển kinh tế di sản, thông qua nghiên cứu trường hợp điển hình tại Bản Lác (Mai Châu, Hòa Bình). Trên cơ sở lý thuyết về “Kinh tế di sản”, tác giả khẳng định rằng di sản văn hóa có thể đóng góp thiết thực cho phát triển kinh tế địa phương nếu được khai thác đúng cách và có kiểm soát. Trong đó, cộng đồng giữ vai trò then chốt, không chỉ trong việc gìn giữ, bảo tồn các giá trị truyền thống mà còn là chủ thể trực tiếp tham gia vận hành, khai thác và phân phối lợi ích từ hoạt động kinh tế dựa trên di sản. Trường hợp Bản Lác cho thấy cộng đồng người Thái Trắng tại đây đã biết kết hợp hài hòa giữa bảo tồn bản sắc văn hóa với phát triển du lịch cộng đồng, biến di sản thành nguồn lực sinh kế bền vững. Người dân vừa là chủ thể sáng tạo sản phẩm du lịch, vừa trực tiếp tham gia quản lý, kiểm soát chất lượng dịch vụ và phối hợp với chính quyền, doanh nghiệp trong xây dựng thương hiệu điểm đến. Tuy nhiên, bài viết cũng chỉ ra những thách thức của quá trình này, đặc biệt là nguy cơ thương mại hóa làm biến dạng bản sắc văn hóa. Từ đó, bài viết nhấn mạnh rằng, mô hình phát triển tại Bản Lác vừa thể hiện rõ tiềm năng của du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn di sản, vừa đặt ra những thách thức về cân bằng giữa khai thác kinh tế và gìn giữ bản sắc văn hóa trong bối cảnh toàn cầu hóa ngày càng sâu rộng.
Tín ngưỡng hay tôn giáo: Lễ giải hạn của người Thái ở Yên Châu, Sơn La
Cúng giải hạn, hay Xên Khớ, là cách người Thái tránh hoặc giảm thiểu những rủi ro, vận hạn sẽ gặp vào lúc nào đó trên đường đời, mà họ tin rằng là con người, ai cũng sẽ phải gánh chịu. Nguồn cơn của vận hạn xuất phát từ thế giới khác - thế giới vô hình, vốn chi phối mọi mặt đời sống con người. Niềm tin vào thế giới vô hình, nguồn cơn vận hạn của con người, có thể gọi là niềm tin tôn giáo hay “niềm tin vào thực thể tâm linh” (Tylor 2001). Thực thể tâm linh, chủ thể của thế giới vô hình được người Thái gọi là PHI, bao hàm cả ma quỷ và thần thánh. Những PHI xấu, hại người cũng như những PHI tốt giúp người sẽ có những tên và những nơi cư trú riêng, phân biệt qua quyền năng của từng PHI đối với con người. Gia nhập/ Tham dự hành trình lên trời xin các Then giúp giải hạn, có thể thấy một cách tương đối đầy đủ hệ thống các “thực thể tâm linh” - niềm tin tôn giáo bản địa con người Thái. Nhìn nhận lễ cúng giải hạn (Xên Khớ) của người Thái thuộc về tín ngưỡng hay tôn giáo là vấn đề lựa chọn mang tính học thuật, để xác định cơ sở lý luận/phương pháp luận nghiên cứu hiện tượng này.
Đặc điểm nghệ thuật trong thiết kế Website giáo dục
Trong bối cảnh chuyển đổi số sâu rộng, thiết kế Website giáo dục không chỉ là công cụ truyền thông học đường mà đã trở thành một lĩnh vực mỹ thuật ứng dụng mang tính chiến lược, góp phần kiến tạo không gian học tập hiệu quả và nhân văn. Bài viết phân tích những đặc điểm nghệ thuật nổi bật trong thiết kế Website giáo dục, bao gồm: tính định hướng sư phạm, tính thân thiện thị giác, tính đặc thù lứa tuổi, tính thẩm mỹ chức năng và sự tương thích văn hóa. Trên cơ sở đó, tác giả làm rõ vai trò của thiết kế như một hình thức thị giác hóa triết lý giáo dục, đồng thời khẳng định vai trò ngày càng lớn của mỹ thuật ứng dụng trong chuyển đổi giáo dục hiện đại. Bài viết cũng gợi mở nhu cầu phát triển đội ngũ thiết kế chuyên nghiệp, có khả năng kết nối nghệ thuật - công nghệ - sư phạm - văn hóa trong bối cảnh giáo dục Việt Nam hội nhập và phát triển bền vững.
Hợp tác công - tư trong phát triển văn hóa: một số vấn đề lý luận và thực tiễn
Hoạt động văn hóa cộng đồng trên thực tế là sản phẩm của sự sáng tạo, sự trình bày/thể hiện của người làm văn hóa, nghệ nhân gắn với sự tương tác, hưởng ứng của cộng đồng. Bên cạnh đó là vai trò và chính sách đầu tư và quản lý nhà nước về văn hóa cũng như nguồn lực tài chính - thị trường của nhà cung cấp dịch vụ, giới đầu tư. Cả ba nhóm khách thể cùng vận hành trơn tru thì hiệu quả đầu tư và phát triển văn hóa mới thông suốt. Đó cũng là tiền đề và nhu cầu thiết yếu của sự hợp tác công - tư trong sáng tạo, vận hành và phát triển các hoạt động văn hóa. Tuy vậy, yêu cầu và điều kiện tiên quyết lại nằm ở quản lý nhà nước và mô hình, cơ chế hợp tác trong PPP. Trong bối cảnh Việt Nam đương đại, nhiều hạng mục đầu tư dưới nhiều hình thức PPP đã được triển khai nhưng không có công trình nào được đầu tư bài bản trong lĩnh vực văn hóa. Cơ chế, hành lang pháp lý chưa thực sự phù hợp cho lĩnh vực này (vốn mang tính đặc thù), ít nhiều tác động đến mức độ, quy mô và hiệu quả đầu tư công. Nhiều bất cập, lúng túng về hành chính - pháp lý cũng như việc thiếu vắng một mô hình chiến lược cho hợp tác công - tư trong phát triển văn hóa đã và đang làm hạn chế hiệu quả đầu tư cơ bản cho phát triển văn hóa của nước ta, gián tiếp ảnh hưởng đến mục tiêu phát triển sức mạnh mềm về văn hóa của đất nước trong bối cảnh khu vực và thế giới.
Nghiên cứu hoàn thiện pháp luật về quyền văn hóa góp phần phát triển con người Việt Nam
Bài viết góp phần làm rõ cơ sở lý luận và pháp lý của quyền văn hóa, phân tích mối liên hệ giữa việc bảo đảm quyền văn hóa với chỉ số phát triển con người (HDI) - một thước đo tổng hợp về sức khỏe, giáo dục và thu nhập. Bên cạnh đó, bài viết cũng đánh giá khái quát thực trạng pháp luật về quyền văn hóa tại Việt Nam, chỉ ra những thành tựu và hạn chế, từ đó đưa ra một số khuyến nghị nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật, tăng cường thực thi quyền văn hóa, qua đó đóng góp nâng cao HDI và hướng tới phát triển con người toàn diện ở Việt Nam.
Ishikawa Kinichiro Minao (1869-1946), một nghệ nhân Nhật Bản trên đất Bắc
Trong bài viết này, tôi muốn nêu lên một trường hợp để minh họa khi tiếp cận cuộc đời cũng như sự nghiệp của một di dân người Nhật tại Bắc Kỳ: ông Ishikawa Kunichiro Minao (1869-1945), một nghệ nhân đúc đồng mỹ nghệ, đã sinh sống ở đây trong hơn 40 năm kể từ năm 1901. Trước tiên là với tư cách giảng viên tại Trường Nghề Hà Nội nhằm đào tạo những nghệ nhân Việt Nam trong một số kỹ năng chuyên môn, tiếp đó ông Ishikawa Kunichiro Minao tự hành nghề như một nghệ nhân. Xét theo góc độ cơ sở dữ liệu được lưu trữ, lần theo những dấu tích của ông Ishikawa cho thấy một sự đa dạng hiếm có của các nguồn tư liệu khác nhau: tài liệu của hệ thống hành chính thuộc địa, tư liệu từ phía Nhật, tự thuật của chính ông, tác phẩm nghệ thuật của ông còn lưu lại, tư liệu tư nhân.
Chùa và chuông chùa Đồng Bụt (Quốc Oai, Hà Nội)
Chùa Đồng Bụt được tôn tạo khá khang trang theo quy mô kiến trúc từ xa xưa. Ngoài chùa chính kiến trúc kiểu chữ “Công”, chùa còn có nhà Tổ, điện Mẫu, nhà bia, nhà khách. Khác với các ngôi chùa làng khác - ở phía trước chùa có cổng tam quan - chùa Đồng Bụt lại có hai cột trụ như ở đình, miếu... Hai cột trụ ở đây cũng đắp nổi đèn lồng, rồng phượng trên đỉnh cột. Xung quanh bốn mặt cột vuông vức có những đôi câu đối ca ngợi cảnh Phật, cảnh chùa. Các bức tường tòa bái đường, trung cung, thượng điện đều được xây bằng đá ong, một loại vật liệu xây tường bền vững và cũng là một “ đặc sản” của xứ Đoài.
Vận dụng sáng tạo lý thuyết của V.A. Kh’ra Mê Ép vào đào tạo âm nhạc
Từ giữa những năm 60 của thế kỷ XX đến nay, Lý thuyết âm nhạc cơ bản của V.A. Kh’ra Mê Ép đã có tác động không nhỏ theo hướng tích cực tới sự phát triển của nền âm nhạc mới ở Việt Nam. Cho dù đến thời điểm hiện tại, âm nhạc thế giới đã và đang có nhiều chuyển biến trên nhiều phương diện, nhưng ở Việt Nam Lý thuyết âm nhạc cơ bản của V.A. Kh’ra Mê Ép vẫn có vai trò quan trọng trong đào tạo tại các trường nghệ thuật và các học viện, nhạc viện. Tuy nhiên, khi vận dụng Lý thuyết âm nhạc cơ bản của V.A. Kh’ra Mê Ép vào quá trình hoạt động âm nhạc nói chung, cũng như đào tạo nói riêng, cần phải có cách tiếp cận mới mang tính đa chiều, sáng tạo để hiểu cho đúng những vấn đề lý thuyết mà V.A. Kh’ra Mê Ép đã đề cập.
Công nghiệp văn hóa tại các bảo tàng ở Trung Quốc: kinh nghiệm và gợi mở
Công nghiệp văn hóa tại bảo tàng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản, đồng thời tạo động lực cho sự phát triển kinh tế sáng tạo. Trung Quốc đã đạt được nhiều thành tựu đáng kể trong lĩnh vực này, đặc biệt là thông qua việc phát triển các sản phẩm văn hóa sáng tạo mang đậm bản sắc văn hóa và có giá trị thương mại cao. Bài viết phân tích công nghiệp văn hóa tại một số bảo tàng tiêu biểu ở Trung Quốc, tập trung vào việc phát triển sản phẩm văn hóa sáng tạo. Dựa trên nghiên cứu từ các bảo tàng có nhiều kinh nghiệm thành công trong lĩnh vực này như Bảo tàng Cố Cung Bắc Kinh, Bảo tàng Đôn Hoàng, bài viết chỉ ra những yếu tố thành công, bao gồm thiết kế ra các sản phẩm có tính ứng dụng cao, truyền tải giá trị văn hóa, thể hiện tính sáng tạo, được IP hóa và phân phối trên các sàn thương mại điện tử. Từ đó, bài viết đề xuất một số gợi mở cho Việt Nam trong việc phát triển công nghiệp văn hóa tại bảo tàng, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế và sức hấp dẫn của các điểm đến văn hóa.
Đào tạo nguồn nhân lực cho ngành công nghiệp văn hóa - âm nhạc
Công nghiệp văn hóa đã và đang trở thành ngành kinh tế trọng điểm của nhiều quốc gia trên thế giới. Ngày 08/09/2016, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1755/QĐ-TTg phê duyệt "Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030", nêu tầm quan trọng của việc xây dựng nền công nghiệp văn hóa bền vững, lâu dài, đóng góp vào sự phát triển đất nước. Tuy nhiên, sau gần 10 năm, đến nay, công nghiệp văn hóa chưa là mối quan tâm của hệ thống đào tạo quốc gia, chưa có trường đại học nào tổ chức đào tạo các nội dung liên quan đến công nghiệp nghệ thuật biểu diễn nói chung, công nghiệp âm nhạc nói riêng. Bài viết này sẽ phân tích nguồn lực hiện nay, nêu rõ vai trò của đào tạo đối với ngành công nghiệp văn hóa âm nhạc và đề xuất một số gợi ý cho việc đào tạo nguồn nhân lực cho ngành công nghiệp âm nhạc ở Việt Nam.
“Sân khấu hóa” trong “văn hóa có chủ đích” (nghiên cứu trường hợp Làng Văn hóa - du lịch các dân tộc Việt Nam)
Bài viết tập trung phân tích hiện tượng “sân khấu hóa” di sản văn hóa phi vật thể tộc người tại Làng Văn hóa - Du lịch các Dân tộc Việt Nam - một mô hình “công viên văn hóa tộc người”, nhìn nhận đây không chỉ là một sản phẩm du lịch hấp dẫn công chúng, mà còn là một chiến lược có chủ đích trong việc quảng bá giá trị di sản. Trên cơ sở khung lý thuyết “văn hóa có chủ đích” của Bruce Caron, bài viết chỉ ra cách thức mà nhà quản lý, chủ thể văn hóa và du khách tương tác, thương lượng để cân bằng giữa mục tiêu chính trị, mục tiêu quảng bá - bảo tồn, lợi ích kinh tế và kỳ vọng trải nghiệm. Tác giả cũng đi sâu tìm hiểu cách một không gian văn hóa dàn dựng công phu có thể đồng thời bảo tồn và duy trì sức sống cho di sản văn hóa phi vật thể các tộc người như thế nào, đồng thời đặt ra những thách thức về tính sinh động, tính thiêng, bối cảnh văn hóa gốc và vai trò của cộng đồng trong biểu đạt văn hóa.
Tiền đình hậu tự: Nét đặc sắc của đình làng đạo Tứ ân hiếu nghĩa ở An Giang
Đạo Tứ Ân Hiếu Nghĩa ra đời ở An Giang nửa cuối thế kỷ XIX trên nền tảng tín ngưỡng đa thần Nam Trung Hoa kết hợp với tín ngưỡng dân gian của cư dân Nam Trung Bộ và Nam Bộ, ngày càng lớn mạnh cùng với quá trình khai hoang lập làng, quy tụ di dân nhập đạo và phong trào đấu tranh chống thực dân Pháp dưới ngọn cờ “phản Pháp phục Nam”, “hộ quốc an dân” của các nhân sĩ tôn giáo Việt - Hoa. Một đặc sắc trong kiến trúc đình làng của tín đồ Tứ Ân Hiếu Nghĩa ở Tri Tôn (An Giang) là kết cấu “tiền đình hậu tự”, nó không đơn thuần là kiểu kết hợp đình - chùa liên thông tiện lợi, mà còn phản ánh sinh động đặc điểm dung hợp tam giáo Nho - Phật - Lão trong cấu trúc tín ngưỡng tâm linh đa thần của tín đồ đạo Tứ Ân Hiếu Nghĩa. Bài viết tập trung phân tích đặc trưng kiến trúc, công năng, lẫn ý nghĩa tâm linh của đình làng đạo Tứ Ân Hiếu Nghĩa ở An Giang, dựa trên sự đối sánh các tư liệu điều tra điền dã với tư liệu sách vở thu thập được, qua đó làm nổi bật tính đa tầng, tính phức hợp, tính linh động, thích ứng hoàn cảnh của đình làng đạo Tứ Ân Hiếu Nghĩa trong bối cảnh rộng lớn hơn là hệ thống đình làng ở Nam Bộ.
Công nghiệp văn hóa và ứng phó biến đổi khí hậu: kinh nghiệm từ Vương quốc Anh và những gợi mở cho Việt Nam
Biến đổi khí hậu đang đặt ra những thách thức toàn cầu chưa từng có, đòi hỏi sự chuyển đổi sâu sắc trong mọi lĩnh vực kinh tế - xã hội. Trong bối cảnh đó, các ngành công nghiệp sáng tạo, công nghiệp văn hóa, với vai trò ngày càng tăng trong nền kinh tế tri thức và khả năng tác động đến nhận thức xã hội, cũng đứng trước yêu cầu cấp thiết phải tích hợp mục tiêu ứng phó biến đổi khí hậu vào chiến lược phát triển. Bài viết này tập trung phân tích kinh nghiệm của Vương quốc Anh, một quốc gia tiên phong, trong việc liên kết công nghiệp sáng tạo với các mục tiêu khí hậu, đặc biệt là lộ trình hướng tới Net Zero. Thông qua việc xem xét các sáng kiến, thách thức và vai trò của các yếu tố văn hóa, bài viết rút ra những gợi mở quan trọng cho việc hoạch định chính sách phát triển công nghiệp văn hóa thích ứng với biến đổi khí hậu tại Việt Nam. Nghiên cứu nhấn mạnh sự cần thiết của một cách tiếp cận liên ngành, đặc biệt là vai trò trung tâm của nghiên cứu văn hóa, trong việc kiến giải các động lực, rào cản và đề xuất giải pháp phù hợp nhằm thúc đẩy sự phát triển bền vững, có trách nhiệm với môi trường của các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam trong bối cảnh biến đổi khí hậu.
Đẩy mạnh phát triển loại hình du lịch giáo dục để góp phần phục vụ giáo dục truyền thống và phát triển kinh tế, du lịch
Trên cơ sở tổng hợp, phân tích nguồn dữ liệu thứ cấp khá phong phú về giáo dục, du lịch và du lịch giáo dục; đồng thời qua khảo sát và qua trao đổi với chuyên gia, bài viết tập trung: 1) Xác định nội hàm và vai trò của du lịch giáo dục; 2) Tổng quan kinh nghiệm quốc tế để rút bài học vận dụng cho Việt Nam phát triển du lịch giáo dục; và 3) Đề xuất hàm ý chính sách góp phần đẩy mạnh phát triển du lịch giáo dục phục vụ giáo dục truyền thống và phát triển kinh tế, du lịch.
Thêm một pho tượng đẹp vào nhóm tượng Visnu trang phục ngắn của nghệ thuật Óc Eo
Trong số các tượng đá Óc Eo - Phù Nam được sưu tập tại một tỉnh (An Giang) Nam Bộ mà nhà sưu tập Đào Danh Đức đưa ra trong cuộc họp giám định các hiện vật để phục vụ công tác đăng ký di vật, cổ vật và bảo vật quốc gia do Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hà Nội tổ chức tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia ngày 28 tháng 10 năm 2024, có pho tượng thần Visnu khá lớn, còn tương đối nguyên vẹn và rất đẹp. Vì đã có những nghiên cứu về kiểu tượng Visnu của Phù Nam, nên tôi cho rằng pho tượng của nhà sưu tập Đào Danh Đức có thể được xếp vào nhóm những tượng Visnu Phù Nam tiêu biểu và đặc sắc đã được phát hiện và được biết đến ở Nam Bộ Việt Nam. Và, dưới đây là những đánh giá của tôi về pho tượng Visnu này trong bức tranh chung của nghệ thuật tượng Visnu Óc Eo - Phù Nam.
Tín ngưỡng Jowangsin trong văn hóa truyền thống Hàn Quốc
Bài viết nghiên cứu tín ngưỡng thờ thần bếp Jowangsin trong văn hóa truyền thống của Hàn Quốc với tư cách là đối tượng nghiên cứu có tính lịch sử. Bài viết xem xét khía cạnh nguồn gốc, giới tính và phương thức thực hành của tín ngưỡng Jowangsin trong phạm vi gia đình truyền thống thông qua phương pháp phân tích tư liệu, phương pháp nghiên cứu đồng đại và lịch đại. Từ đây tiếp cận nhận thức và quan điểm truyền thống về thần bếp của người Hàn Quốc, chủ yếu là phụ nữ, trong cuộc sống với những trải nghiệm hàng ngày của họ.