Thơ triết lí và thơ thế sự của Nguyễn Bỉnh Khiêm từ tầm nhìn hiện đại

Tóm tắt

Tóm tắt: Bài viết đi sâu nghiên cứu thơ triết lí, thơ thế sự của Nguyễn Bỉnh Khiêm (14911585). Thơ triết lí của Nguyễn Bỉnh Khiêm được nghiên cứu một cách hệ thống từ cơ sở triết học (tư tưởng triết học trong Kinh Dịch, Đạo đức kinh và triết lí dân gian) đến các chủ đề triết lí (triết lí tự nhiên và triết lí xã hội). Thơ thế sự của Nguyễn Bỉnh Khiêm cũng được nghiên cứu một cách hệ thống từ tiền đề lịch sử, xã hội đến nội dung thơ thế sự, qua đó làm nổi bật hai nội dung lớn, mỗi nội dung nằm ở từng bộ phận thơ chữ Hán và thơ chữ Nôm: hiện thực đời sống xã hội loạn lạc, cuộc sống cơ cực, đau khổ của người dân vì chiến tranh, vì tệ nạn quan lại trong Bạch Vân am thi tập; mối quan hệ xã hội và hiện thực, “thói đời” trong Bạch Vân quốc ngữ thi tập). Từ tầm nhìn hiện đại, bài viết phân tích thơ triết lí, thơ thế sự của Nguyễn Bỉnh Khiêm từ sự tiếp cận xưa và nay, Việt Nam và thế giới, từ đó khẳng định Nguyễn Bỉnh Khiêm thuộc số danh nhân, tầm cỡ vĩ nhân, là “người xưa của ta nay”, dân tộc mà nhân loại.

Abstract: This article presents a comprehensive analysis of Nguyễn Bỉnh Khiêm (14911585)’s philosophical poetry and poetry addressing worldly affairs. The study systematically examines his philosophical poetry, beginning with its foundational influences, including the Book of Changes, the Dao De Jing, and Vietnamese folk philosophy, and proceeding to its philosophical themes in both natural and social philosophy. Similarly, Nguyễn Bỉnh Khiêm’s poetry on worldly affairs is analyzed through its historical and social contexts, followed by an exploration of its thematic content. The analysis identifies two principal thematic domains, each associated with a distinct body of work in classical Chinese and Nôm script: the depiction of social chaos and the suffering of the populace due to war and official corruption, as seen in The Poetry Collection at White Cloud Hermitage; and the exploration of social relationships, social realities, and “the ways of the world,” as represented in The Nôm-script Poetry Collection at White Cloud Hermitage. Employing both traditional and contemporary perspectives, and considering Vietnamese as well as global viewpoints, the article affirms Nguyễn Bỉnh Khiêm as a cultural figure of exceptional significance. He is recognized as a major thinker who serves as “our contemporary from the past,” relevant not only to Vietnam but to humanity at large.