“A Châu đã bảo ta giữ đường này cho bộ đội thì ta giữđường này cho bộ đội” (“Nhớ” và “quên” hay là sự tươngtác giữa kí ức bản địa và hệ tư tưởng quốc gia)

Tóm tắt

Tóm tắt: Bài viết nghiên cứu sự tương tác giữa kí ức bản địa và hệ tư tưởng quốc gia trong văn xuôi hiện thực xã hội chủ nghĩa viết về đề tài miền núi của một số tác giả tiêu biểu như Tô Hoài, Nguyên Ngọc, Nguyễn Tuân, Ma Văn Kháng... Vấn đề được tiếp cận từ góc độ kí hiệu học văn hóa. Có hai nội dung cơ bản được bài viết làm rõ: 1) Nguyên tắc “bình cũ rượu mới”, dùng các mã văn hóa truyền thống để thể hiện ý thức hệ vô sản, là nguyên tắc tương tác giữa hệ tư tưởng quốc gia và kí ức bản địa trong ý thức sáng tạo của các nhà văn hiện thực xã hội chủ nghĩa; 2) “Bình cũ”, mã văn hóa truyền thống được kích hoạt trong văn xuôi hiện thực xã hội chủ nghĩa là sử thi, điều này được tác giả chứng minh ở ba cấp độ: tổ chức truyện kể, mô hình thế giới quan và phương thức thể hiện.

Abstract: This article investigates the interaction between indigenous memory and national ideology in socialist realist prose concerning mountainous regions, focusing on representative authors such as Tô Hoài, Nguyên Ngọc, Nguyễn Tuân, and Ma Văn Kháng. Utilizing a cultural semiotics framework, the study first elucidates the principle of “old wine in new bottles”, which refers to the use of traditional cultural codes to convey proletarian ideology. This principle underpins the interaction between national ideology and indigenous memory within the creative consciousness of socialist realist writers. Subsequently, the article examines these traditional cultural codes, or “old bottles”, as they are activated in socialist realist prose at three levels: narrative organization, worldview model, and mode of expression.