Tạp chí của Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam Tên cũ: Tạp chí Nghiên cứu Kinh tế: https://vjol.info.vn/index.php/econst
BIẾN ĐỘNG GIÁ DẦU VÀ CHUYỂN DỊCH GIAO THÔNG XANH: BẰNG CHỨNG TỪ GÓC NHÌN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VÀ HÀNH VI NGƯỜI TIÊU DÙNG TẠI VIỆT NAM
Nghiên cứu này phân tích tác động của biến động giá dầu đến ý định chuyển sang giao thông xanh của người tiêu dùng Việt Nam, đặt trong bối cảnh quản lý nhà nước về kinh tế và các cú sốc địa chính trị toàn cầu. Dữ liệu được thu thập qua khảo sát 482 người tiêu dùng tại Hà Nội, Đà Nẵng và Thành phố Hồ Chí Minh, kết hợp với chín nhóm thảo luận định tính. Kết quả cho thấy: (i) nhận thức về biến động giá dầu tác động tích cực đến thái độ và ý định chuyển dịch; (ii) hạ tầng trạm sạc và ảnh hưởng xã hội đóng vai trò điều tiết quan trọng. Từ đó, nghiên cứu đề xuất ba nhóm hàm ý chính sách nhằm nâng cao năng lực tự chủ kinh tế: hoàn thiện cơ chế điều hành giá xăng dầu theo hướng minh bạch và dự báo dài hạn; đẩy mạnh đầu tư công vào hạ tầng trạm sạc; và phối hợp công cụ tài khóa với truyền thông số để định hướng hành vi tiêu dùng bền vững.
TÁC ĐỘNG CỦA QUY MÔ DOANH NGHIỆP ĐẾN TĂNG TRƯỞNG HIỆU QUẢ MÔI TRƯỜNG CỦA CÁC DOANH NGHIỆP CHẾ BIẾN, CHẾ TẠO VIỆT NAM
Nghiên cứu đo lường tăng trưởng hiệu quả môi trường (EC) và đánh giá tác động của quy mô doanh nghiệp đến EC đối với các doanh nghiệp ngành công nghiệp chế biến, chế tạo Việt Nam giai đoạn 2015 - 2022. Sử dụng bộ dữ liệu điều tra doanh nghiệp hằng năm của Tổng cục Thống kê, nghiên cứu ứng dụng chỉ số Global Malmquist-Luenberger (GML) với đầu ra không mong muốn là phát thải CO₂ và mô hình System GMM (SGMM). Kết quả cho thấy tồn tại quan hệ phi tuyến dạng chữ U ngược giữa quy mô doanh nghiệp và tăng trưởng EC, với điểm cực đại tương ứng quy mô 315 lao động. Nhóm ngành điện - điện tử và sản xuất phương tiện vận tải tiến gần hơn tới biên hiệu quả xanh, trong khi các ngành hóa chất, sản xuất giấy và dệt may đang tụt xa hơn so với biên hiệu quả. Mức trang bị vốn trên lao động, khoảng cách công nghệ xa biên công nghệ và mức độ cạnh tranh ngành cao đều có tác động tích cực đến cải thiện EC. Trên cơ sở đó, nghiên cứu đưa ra một số khuyến nghị chính sách.
ĐỔI MỚI SÁNG TẠO VÀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ ĐỊA PHƯƠNG: BẰNG CHỨNG TỪ CÁC TỈNH, THÀNH PHỐ VIỆT NAM SAU SÁP NHẬP
Nghiên cứu phân tích vai trò của đổi mới sáng tạo đối với tăng trưởng tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) tại các tỉnh/thành phố Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh sáp nhập địa phương từ 63 xuống 34 đơn vị hành chính. Sử dụng dữ liệu bảng giai đoạn 2012 - 2022 về số lượng đơn đăng ký và giấy chứng nhận sở hữu công nghiệp cùng với các chỉ số kinh tế, xã hội của 63 tỉnh/thành phố, nghiên cứu ước lượng tác động của đổi mới sáng tạo tới GRDP qua hai phương pháp: mô hình hiệu ứng cố định (FEM) và bình phương nhỏ nhất hai giai đoạn (2SLS) với biến công cụ nhằm xử lý nội sinh. Kết quả cho thấy số lượng giấy chứng nhận sở hữu công nghiệp có tác động dương và có ý nghĩa thống kê đến GRDP của các địa phương; tác động này mạnh hơn sau khi sáp nhập khi chất lượng thể chế và hạ tầng kỹ thuật số được cải thiện. Nghiên cứu gợi ý các hàm ý chính sách về cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và phát triển hạ tầng số để phát huy tối đa vai trò của đổi mới sáng tạo trong bối cảnh tái tổ chức không gian phát triển địa phương
VAI TRÒ CỦA CÁC TÁC NHÂN TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ TUẦN HOÀN TẠI KHU CÔNG NGHIỆP VIỆT NAM
Bài viết phân tích vai trò của năm nhóm tác nhân trong thúc đẩy kinh tế tuần hoàn tại các khu công nghiệp Việt Nam, gồm: (1) doanh nghiệp hạ tầng khu công nghiệp; (2) doanh nghiệp thứ cấp; (3) chính quyền địa phương; (4) tổ chức trung gian và đơn vị hỗ trợ kỹ thuật; (5) viện nghiên cứu và trường đại học. Bằng phương pháp tổng quan tài liệu kết hợp nghiên cứu trường hợp điển hình tại tám khu công nghiệp tiêu biểu ở Việt Nam, bài viết làm rõ vai trò của từng nhóm tác nhân, nhận diện các rào cản hệ thống và đề xuất giải pháp định vị lại chức năng của mỗi nhóm nhằm tạo cơ chế phối hợp đủ mạnh để chuyển hóa cơ hội cộng sinh công nghiệp thành kết quả kinh tế tuần hoàn thực chất.
CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN Ý ĐỊNH MUA SẢN PHẨM NÔNG NGHIỆP CÓ CHỈ DẪN ĐỊA LÝ: NGHIÊN CỨU TẠI TỈNH THÁI NGUYÊN
Mục đích của nghiên cứu này là phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến ý định mua sản phẩm nông nghiệp có chỉ dẫn địa lý tại Thái Nguyên. Nghiên cứu sử dụng phương pháp khảo sát, sau đó phân tích dữ liệu thông qua các phương pháp hồi quy logit thứ tự và kiểm định sự khác biệt giữa các nhóm tiêu dùng để xác định mối quan hệ giữa các yếu tố độc lập và ý định mua sản phẩm chỉ dẫn địa lý. Kết quả cho thấy, các yếu tố nhận thức về chất lượng, môi trường, và chuẩn mực chủ quan có ảnh hưởng mạnh mẽ và có ý nghĩa đến ý định mua sản phẩm chỉ dẫn địa lý, trong khi các yếu tố thu nhập và giới tính cũng tác động đáng kể.
NĂNG LỰC CẠNH TRANH DU LỊCH VIỆT NAM (2000 - 2025): THỰC TRẠNG CẤU TRÚC VÀ HÀM Ý ĐỐI VỚI THU HÚT FDI
Bài viết đánh giá năng lực cạnh tranh du lịch của Việt Nam trong 25 năm từ 2000 - 2025 và phân tích tác động của năng lực cạnh tranh này đối với khả năng thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), đặc biệt là FDI chất lượng cao và dài hạn. Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích định tính kết hợp tổng hợp dữ liệu thứ cấp, dựa trên khung năng lực cạnh tranh gồm bảy trụ cột, phản ánh các điều kiện thị trường, chuỗi giá trị, hạ tầng, nhân lực, tài nguyên, môi trường rủi ro và hội nhập quốc tế. Kết quả cho thấy năng lực cạnh tranh du lịch Việt Nam hiện thiên về lợi thế quy mô và tăng trưởng cầu, trong khi còn hạn chế về chiều sâu giá trị, chất lượng trải nghiệm, năng lực cạnh tranh cốt lõi và khả năng chống chịu rủi ro. Trên cơ sở đó, bài báo nhấn mạnh sự cần thiết phải chuyển từ mô hình tăng trưởng du lịch dựa trên quy mô sang mô hình dựa trên trải nghiệm và giá trị, nhằm tạo điều kiện đủ cho thu hút FDI chất lượng cao và bền vững trong giai đoạn tới.
HIỆU ỨNG TẾT ÂM LỊCH ĐỐI VỚI LỢI NHUẬN VÀ BIẾN ĐỘNG CHỨNG KHOÁN: BẰNG CHỨNG TỪ SỞ GIAO DỊCH CHỨNG KHOÁN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH SỬ DỤNG MÔ HÌNH GARCH VÀ EGARCH
Nghiên cứu này phân tích tác động của kỳ nghỉ Tết Âm lịch đến chỉ số VN-Index tại Sở Giao dịch chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (HOSE) từ ngày 4-1-2016 đến ngày 27-2-2025, với 2.286 quan sát. Thống kê mô tả và kiểm định t-test cho thấy lợi nhuận trung bình trước Tết cao hơn đáng kể so với ngày thông thường, xác nhận hiệu ứng tích cực trước Tết. Tuy nhiên, mô hình GARCH(1,1) không phát hiện tác động ý nghĩa của Tết lên lợi nhuận, trong khi EGARCH(1,1) xác định lợi nhuận tăng mạnh trước Tết và giảm nhẹ sau Tết. Cả hai mô hình cho thấy biến động ổn định (không tăng quanh Tết), với EGARCH phát hiện bất đối xứng biến động. Kết quả thách thức Giả thuyết Thị trường Hiệu quả, đóng góp vào tài chính hành vi tại thị trường mới nổi.
NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUẢN TRỊ LỢI NHUẬN: BẰNG CHỨNG TỪ CÁC DOANH NGHIỆP NIÊM YẾT NGÀNH CHĂM SÓC SỨC KHỎE VÀ HÀNG TIÊU DÙNG THIẾT YẾU TẠI VIỆT NAM
Nghiên cứu phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến hành vi quản trị lợi nhuận trên cơ sở dồn tích của các doanh nghiệp niêm yết thuộc ngành chăm sóc sức khỏe và hàng tiêu dùng thiết yếu tại Việt Nam giai đoạn 2017 - 2022, với dữ liệu bảng cân bằng gồm 342 quan sát từ 57 doanh nghiệp. Nghiên cứu áp dụng ước lượng bình phương nhỏ nhất tổng quát khả thi (FGLS) để xử lý phương sai sai số thay đổi. Kết quả cho thấy, quy mô doanh nghiệp, quy mô hội đồng quản trị và chất lượng kiểm toán có tác động ngược chiều đến hành vi quản trị lợi nhuận, trong khi khả năng sinh lời có tác động cùng chiều. Đáng chú ý, đòn bẩy tài chính cũng có tác động ngược chiều, phản ánh vai trò kỷ luật của chủ nợ trong bối cảnh Việt Nam. Ngoài ra, doanh nghiệp thuộc ngành chăm sóc sức khỏe có mức độ quản trị lợi nhuận thấp hơn so với ngành hàng tiêu dùng thiết yếu.
TRÁNH THUẾ VÀ GIÁ TRỊ DOANH NGHIỆP: BẰNG CHỨNG TỪ CÁC DOANH NGHIỆP NIÊM YẾT NGÀNH XÂY DỰNG VÀ BẤT ĐỘNG SẢN TẠI VIỆT NAM
Nghiên cứu phân tích tác động của tránh thuế doanh nghiệp đến giá trị doanh nghiệp trong ngành xây dựng và bất động sản tại Việt Nam giai đoạn 2016 - 2023. Dữ liệu bảng gồm 944 quan sát của các doanh nghiệp niêm yết được phân tích, trong đó giá trị doanh nghiệp được đo lường qua hiệu quả tài chính kế toán (ROE) và giá trị thị trường (FMV - Tobin's Q). Nghiên cứu áp dụng phương pháp bình phương nhỏ nhất tổng quát khả thi (FGLS) để xử lý phương sai sai số thay đổi và tự tương quan trong dữ liệu bảng. Kết quả cho thấy tránh thuế có tác động không đồng nhất đến giá trị doanh nghiệp: mức độ tránh thuế cao hơn có mối quan hệ dương với ROE, hàm ý lợi ích tiết kiệm thuế có thể cải thiện hiệu quả sinh lợi kế toán trong ngắn hạn; ngược lại, tránh thuế có tác động tiêu cực đến giá trị thị trường, phản ánh sự thận trọng của nhà đầu tư đối với các doanh nghiệp theo đuổi chiến lược thuế tích cực trong bối cảnh bất cân xứng thông tin và chi phí đại diện cao
CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN RÀO CẢN MÔI TRƯỜNG ĐẦU TƯ KINH DOANH: BẰNG CHỨNG THỰC NGHIỆM TỪ VIỆT NAM
Bài viết này lượng hóa nhân tố tác động đến các rào cản đối với hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp tại Việt Nam. Nghiên cứu sử dụng bộ dữ liệu bảng gồm 3.043 quan sát cho các doanh nghiệp thuộc nhiều ngành nghề hoạt động và khu vực kinh tế, bao gồm doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Kết quả nghiên cứu cho thấy nhóm ba rào cản hàng đầu bao gồm tiếp cận tín dụng, cạnh tranh phi chính thức, và chất lượng nhân lực. Theo ước lượng từ mô hình Probit, doanh nghiệp FDI gặp trở ngại lớn hơn về chất lượng nhân lực, trong khi doanh nghiệp trong nước nhận định khả năng tiếp cận tín dụng và cạnh tranh phi chính thức là những điểm nghẽn nghiêm trọng hơn. Bên cạnh đó, quy mô, độ tuổi, hoạt động đầu tư và xuất khẩu là những biến số tác động đáng kể đến mức độ nghiêm trọng của các rào cản trong hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp.
QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI NỀN KINH TẾ SỐ: KHUNG QUẢN TRỊ BA TRỤ CỘT NHÂN VĂN - MINH BẠCH - KIẾN TẠO
Sự phát triển bùng nổ của kinh tế số tại Việt Nam đặt ra những thách thức mang tính cấu trúc đối với tư duy quản lý nhà nước truyền thống: nguy cơ nới rộng khoảng cách bất bình đẳng số và sự hình thành các vị thế độc quyền trên thị trường nền tảng làm xói mòn cạnh tranh lành mạnh. Thông qua phương pháp tổng hợp lý thuyết và phân tích dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo chính sách tại Việt Nam, bài viết lập luận rằng các công cụ kiểm soát hành chính đơn lẻ không còn phù hợp và cần một sự chuyển dịch căn bản sang tư duy kiến tạo hệ sinh thái. Trên cơ sở tổng hợp ba nền tảng lý thuyết (Nhà nước kiến tạo, Hệ sinh thái kinh tế số và Tiếp cận năng lực), bài viết đề xuất một khung quản trị tích hợp vận hành qua ba trụ cột tương hỗ: (1) xã hội số nhân văn nhằm đảm bảo tính bao trùm; (2) thị trường số minh bạch nhằm thúc đẩy cạnh tranh lành mạnh; và (3) thể chế số kiến tạo nhằm nuôi dưỡng đổi mới sáng tạo.
ẢNH HƯỞNG CỦA VỐN ĐẦU TƯ VÀ PHÁT TRIỂN THƯƠNG MẠI TRONG NƯỚC ĐẾN TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ CÁC TỈNH, THÀNH VIỆT NAM
Nghiên cứu xác định ảnh hưởng của vốn đầu tư và phát triển thương mại trong nước đến tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) tại các tỉnh, thành Việt Nam. Dữ liệu bảng từ Tổng cục Thống kê Việt Nam (GSO) và Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) giai đoạn 2015 - 2022 được phân tích bằng mô hình hồi quy hai bước (2SLS). Kết quả cho thấy vốn đầu tư nhà nước, vốn FDI, phát triển thương mại trong nước, số lượng công ty hoạt động và năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) có tác động tích cực đến GRDP; trong khi chỉ số quản trị hành chính công (PAPI) không có ảnh hưởng có ý nghĩa thống kê đến tăng trưởng kinh tế địa phương.
HIỂU BIẾT TÀI CHÍNH CỦA LAO ĐỘNG NỮ TRONG CÁC KHU CÔNG NGHIỆP TỈNH BẮC NINH: THỰC TRẠNG VÀ CÁC YẾU TỐ PHÂN BIỆT KHẢ NĂNG DỰ PHÒNG TÀI CHÍNH
Nghiên cứu này khảo sát 291 lao động nữ tại các khu công nghiệp tỉnh Bắc Ninh nhằm đánh giá mức độ hiểu biết tài chính và xác định các yếu tố phân biệt nhóm có quỹ tiết kiệm dự phòng với nhóm không có. Thông qua thống kê mô tả và so sánh, kết quả cho thấy điểm hiểu biết tài chính trung bình đạt 12,88/20; kiến thức và hành vi tài chính có xu hướng tăng theo độ tuổi và trình độ học vấn, trong khi thái độ tài chính ổn định ở mức khá tích cực. Phân tích biệt số chỉ ra rằng độ tuổi, tình trạng di cư, thu nhập, số người phụ thuộc, điểm kiến thức và điểm hành vi tài chính là những biến số phân biệt có ý nghĩa thống kê giữa hai nhóm lao động nữ. Đáng chú ý, hành vi tài chính là nhân tố có sức mạnh phân biệt vượt trội (hệ số tải 0,801), cho thấy việc chuyển hóa kiến thức thành thói quen tài chính lành mạnh đóng vai trò then chốt trong hình thành quỹ dự phòng. Nghiên cứu đề xuất thúc đẩy giáo dục tài chính theo hướng thay đổi hành vi từ bậc phổ thông, kết hợp các chính sách cải thiện thu nhập và an sinh xã hội nhằm nâng cao khả năng chống chịu rủi ro cho lao động nữ trong các khu công nghiệp
Ngô Thị Hoàn, ThS.; Nguyễn Quỳnh Lan, ThS.; Thạch Kim Anh, ThS.; Bùi Thị Hường, ThS.; Đỗ Thị Bích Thảo, ThS.; Nguyễn Đắc Tú , ThS.
YẾU TỐ GIỮ CHÂN LAO ĐỘNG NGOẠI TỈNH TẠI TỈNH BẮC NINH: BẰNG CHỨNG TỪ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU HỖN HỢP
Bài viết phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến ý định ở lại làm việc của lao động ngoại tỉnh tại tỉnh Bắc Ninh (gồm Bắc Ninh cũ và Bắc Giang cũ sau sáp nhập năm 2025). Nghiên cứu sử dụng thiết kế hỗn hợp giải thích tuần tự với 811 phiếu khảo sát tại hai phường Nếnh và phường Phương Liễu, kết hợp phân tích nhân tố khám phá (EFA), hồi quy logistic bootstrap và phỏng vấn sâu chín nhóm chủ thể. Hồi quy logistic cho thấy hòa nhập văn hóa là yếu tố đẩy duy nhất có ý nghĩa thống kê và thâm niên làm việc là yếu tố giữ chân. Phân tích phân nhóm theo địa bàn phát hiện hai cơ chế giữ chân khác nhau: tại phường Nếnh, chính sách hỗ trợ của doanh nghiệp là yếu tố giữ chân; tại phường Phương Liễu, hòa nhập văn hóa là yếu tố đẩy mạnh hơn. Kiểm định Z xác nhận sự khác biệt này có ý nghĩa thống kê. Dữ liệu định tính xác nhận và làm sâu sắc thêm các phát hiện định lượng. Kết quả nhất quán với lý thuyết Đẩy - kéo - giữ, Gắn kết với công việc và lý thuyết Hai nhân tố, gợi ý rằng chính sách giữ chân lao động ngoại tỉnh cần được thiết kế phân biệt theo địa bàn thay vì áp dụng đồng nhất.
CÔNG VIỆC CHĂM SÓC KHÔNG ĐƯỢC TRẢ CÔNG Ở VIỆT NAM: TỪ KHUNG PHÁP LÝ ĐẾN THỰC TIỄN VÀ BẤT BÌNH ĐẲNG GIỚI
Công việc chăm sóc không được trả công là một cấu phần thiết yếu của nền kinh tế nhưng chưa được ghi nhận đầy đủ trong thống kê và chính sách ở Việt nam. Bài viết làm rõ khái niệm công việc chăm sóc không được trả công trong khung tiếp cận quốc tế, đồng thời phân tích cách nhìn nhận vấn đề này trong quan niệm xã hội và văn bản pháp lý. Dựa trên số liệu Điều tra Lao động việc làm giai đoạn 2019 - 2022, nghiên cứu cho thấy phụ nữ vẫn đảm nhận phần lớn công việc chăm sóc không được trả công, đặc biệt trong các công việc nội trợ thường nhật. Mặc dù sự tham gia của nam giới gia tăng trong thời gian đại dịch COVID-19, sự thay đổi này chỉ mang tính tạm thời và không làm thay đổi bền vững phân công lao động theo giới trong gia đình. Kết quả cho thấy rằng bất bình đẳng giới trong công việc chăm sóc không được trả công ở Việt Nam mang tính cấu trúc. Bài viết đề xuất tăng cường đo lường, mở rộng dịch vụ chăm sóc công và thúc đẩy chia sẻ trách nhiệm chăm sóc giữa nam và nữ.
NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ HÀI LÒNG CỦA NGƯỜI DÙNG DỊCH VỤ THUẾ ĐIỆN TỬ (e-Tax) TRONG KHUÔN KHỔ CHÍNH PHỦ ĐIỆN TỬ TẠI VIỆT NAM
Nghiên cứu phân tích các nhân tố tác động đến sự hài lòng của người dùng và lợi ích ròng cảm nhận từ dịch vụ thuế điện tử (e-Tax). Dựa trên mô hình Hệ thống thông tin thành công của DeLone và McLean (D&M), nghiên cứu bổ sung ba yếu tố bối cảnh gồm niềm tin, tính minh bạch và hiểu biết kỹ thuật số nhằm phản ánh đặc thù của một quốc gia đang phát triển với dịch vụ công mang tính bắt buộc. Dữ liệu khảo sát từ 509 người nộp thuế thu nhập cá nhân được phân tích bằng PLS-SEM. Kết quả cho thấy chất lượng thông tin có ảnh hưởng lớn nhất đến sự hài lòng, tiếp theo là hiểu biết kỹ thuật số và tính minh bạch; trong khi niềm tin chỉ có tác động hạn chế. Phát hiện này gợi ý rằng trong môi trường sử dụng bắt buộc, tính minh bạch vận hành đóng vai trò thay thế niềm tin, còn năng lực số của người dùng là yếu tố then chốt chuyển hóa chất lượng hệ thống thành giá trị cảm nhận.
NÂNG CAO QUYỀN NĂNG KINH TẾ CỦA PHỤ NỮ NÔNG THÔN VIỆT NAM QUA MÔ HÌNH HỢP TÁC XÃ TRONG BỐI CẢNH CHUYỂN ĐỔI SỐ
Bài viết nghiên cứu vai trò của mô hình hợp tác xã trong việc nâng cao quyền năng kinh tế cho phụ nữ nông thôn Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi số. Bằng phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp và phân tích thực chứng, nghiên cứu đánh giá sự thay đổi về vị thế kinh tế của phụ nữ trước và sau khi tham gia hợp tác xã qua các chỉ số: khả năng tiếp cận vốn, kỹ năng nghề nghiệp và năng lực tự chủ. Kết quả cho thấy mô hình hợp tác xã giúp tỷ lệ phụ nữ tiếp cận vốn tăng từ 39% lên 52,4% và tỷ lệ được tập huấn đạt 94,4%. Tuy nhiên, lao động nữ vẫn đối mặt với rào cản về trình độ chuyên môn (60% chưa có tay nghề) và hạn chế trong quản trị số. Bài viết đề xuất các giải pháp trọng tâm nhằm hoàn thiện chính sách hỗ trợ, thúc đẩy đào tạo nguồn nhân lực nữ thích ứng với kinh tế số, từ đó khẳng định hợp tác xã là đòn bẩy thiết yếu để thực hiện mục tiêu bình đẳng giới bền vững.
THÚC ĐẨY TĂNG TRƯỞNG XANH TẠI VIỆT NAM: PHÂN TÍCH CÁC NHÂN TỐ THEN CHỐT VÀ ĐỊNH HƯỚNG CHÍNH SÁCH SAU COP26
Nghiên cứu này phân tích các nhân tố quyết định thúc đẩy tăng trưởng kinh tế xanh tại Việt Nam trong bối cảnh thực thi các cam kết khí hậu sau COP26. Thông qua việc đánh giá thực trạng giai đoạn 2010 - 2025 và tổng kết những chuyển biến chính sách sau COP26, nghiên cứu xác định tác động của các nhóm nhân tố cốt lõi bao gồm: đầu tư xanh (INVG), trình độ công nghệ (TEC), năng lượng tái tạo (ENE), phát thải CO₂ và chất lượng thể chế (INST). Kết quả phân tích chỉ ra rằng năng lượng tái tạo và đầu tư xanh là những động lực quan trọng nhất thúc đẩy chỉ số GDP xanh. Ngược lại, cường độ phát thải vẫn là rào cản đáng kể đối với mục tiêu bền vững. Dựa trên các phát hiện thực nghiệm, nghiên cứu đề xuất hệ thống giải pháp chính sách nhằm hoàn thiện khung pháp lý và thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh tại Việt Nam trong giai đoạn mới.
NGUỒN GỐC TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1990 - 2025: SO SÁNH TIẾP CẬN TÂN CỔ ĐIỂN VÀ TIẾP CẬN CẤU TRÚC
Bài viết phân tích nguồn gốc tăng trưởng kinh tế Việt Nam giai đoạn 1990 - 2025 thông qua hai tiếp cận lý thuyết: tân cổ điển và cấu trúc. Kết quả cho thấy, theo tiếp cận tân cổ điển, năng suất yếu tố tổng hợp (TFP) đóng góp khoảng 51,8% vào tăng trưởng GDP, vượt xa vai trò của vốn (33,1%) và lao động (15,1%), bác bỏ quan niệm cho rằng Việt Nam tăng trưởng chủ yếu nhờ tích lũy yếu tố. Tuy nhiên, khi áp dụng tiếp cận cấu trúc, nghiên cứu phát hiện thấy vốn và TFP có vai trò ngang nhau (lần lượt là 38% và 36%), trong khi đóng góp của lao động suy giảm mạnh, đặc biệt sau năm 2020. Sự khác biệt giữa hai tiếp cận cho thấy hiệu ứng chuyển dịch cơ cấu, nhất là di chuyển lao động khỏi nông nghiệp; đây là “nguồn tăng trưởng ẩn” không hiện diện trong mô hình tân cổ điển. Bài viết kết luận Việt Nam đã và đang tăng trưởng nhờ kết hợp cải thiện năng suất yếu tố và chuyển đổi cấu trúc, đồng thời đề xuất chính sách thúc đẩy tăng trưởng theo chiều sâu để đạt mục tiêu trở thành nước có thu nhập cao vào năm 2045.
MÔ HÌNH PHÁT TRIỂN VIỆT NAM TRONG KỶ NGUYÊN MỚI
Bài viết hệ thống hóa khung lý luận về mô hình phát triển Việt Nam trong kỷ nguyên mới trên cơ sở kế thừa thành tựu 40 năm Đổi mới. Theo đó, mô hình phát triển giữ vai trò cụ thể hóa định hướng xã hội chủ nghĩa và được hiện thực hóa thông qua mô hình tăng trưởng. Một nhận thức có tính đột phá được xác lập là tư duy “lấy phát triển để ổn định”, trong đó con người và văn hóa vừa là trung tâm, vừa là động lực nội sinh then chốt của phát triển bền vững. Bài viết luận chứng rằng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số là động lực trung tâm mới, thay thế các nguồn lực tăng trưởng truyền thống. Toàn bộ mô hình được vận hành trên nền tảng bảy trụ cột chiến lược có tính gắn kết hữu cơ: kinh tế, xã hội, môi trường, văn hóa, quốc phòng - an ninh, đối ngoại và quản trị quốc gia. Nghiên cứu kết luận rằng đột phá về thể chế và năng lực thực thi là khâu then chốt để hiện thực hóa tầm nhìn đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào năm 2045.
CHUYỂN ĐỔI SỐ VÀ BẤT BÌNH ĐẲNG THU NHẬP LAO ĐỘNG TẠI VIỆT NAM: PHÂN TÍCH HỒI QUY PHÂN VỊ THEO GIỚI VÀ KHU VỰC
Bài viết phân tích mối liên hệ giữa chuyển đổi số và bất bình đẳng thu nhập lao động tại Việt Nam, nhấn mạnh tính không đồng nhất của tác động công nghệ theo giới tính và khu vực cư trú. Dữ liệu từ Khảo sát Lao động - Việc làm (LFS) năm 2022 kết hợp với ICT Index cấp tỉnh tạo thành mẫu phân tích gồm 349.530 quan sát. Phương pháp hồi quy OLS và hồi quy phân vị được sử dụng để làm rõ sự khác biệt trong mối quan hệ giữa ICT và thu nhập dọc theo phân phối thu nhập. Kết quả OLS cho thấy ICT Index không có ý nghĩa thống kê ở mức trung bình. Tuy nhiên, hồi quy phân vị chỉ ra ICT có tác động âm ở nhóm thu nhập thấp nhưng chuyển sang dương và tăng mạnh ở nhóm thu nhập cao, hàm ý lợi ích chuyển đổi số tập trung vào nhóm có lợi thế về kỹ năng và vị thế việc làm. Đồng thời, tác động của ICT phân tầng theo giới và khu vực: lao động nữ hưởng lợi ít hơn nam ở các phân vị trung bình và cao, trong khi lợi thế của khu vực thành thị thể hiện rõ hơn ở nhóm thu nhập thấp. Các phát hiện gợi ý chính sách cần đi kèm đào tạo kỹ năng số, thu hẹp khoảng cách tiếp cận công nghệ và hỗ trợ nhóm yếu thế để tránh gia tăng phân hóa thu nhập
CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HIỆU QUẢ ĐÀO TẠO NHÂN LỰC TRONG DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI TỈNH HƯNG YÊN
Nghiên cứu xác định và lượng hóa tác động của bốn nhân tố đến hiệu quả đào tạo nhân lực (HQD) trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) tại tỉnh Hưng Yên: Đặc điểm người học (DNH), Thiết kế chương trình đào tạo (CTD), Năng lực giảng viên (NLG) và Môi trường làm việc hỗ trợ đào tạo (MTL). Trên cơ sở mẫu 245 quan sát hợp lệ, nghiên cứu áp dụng chiến lược tam giác phương pháp gồm PLS-SEM, hồi quy OLS-HC3 và hồi quy phân vị. Tam giác phương pháp đồng thuận hoàn toàn: CTD có tác động mạnh và bền vững nhất; NLG và MTL có tác động tương đương; DNH không có tác động trực tiếp có ý nghĩa. Hồi quy phân vị phát hiện thêm tác động phi tuyến quan trọng: tác động biên của MTL ở nhóm hiệu quả thấp nhất (Q10) lớn gấp 2,5 lần ước lượng trung bình, cung cấp cơ sở thực nghiệm cho chiến lược can thiệp phân tầng. Các hàm ý quản trị được đề xuất theo thứ tự ưu tiên dựa trên độ lớn và tính ổn định của tác động
THỰC TẾ ẢO TRONG MARKETING ĐIỂM ĐẾN DU LỊCH TẠI VIỆT NAM: VAI TRÒ, CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC
Nghiên cứu làm rõ vai trò của công nghệ thực tế ảo (VR) trong marketing điểm đến du lịch tại Việt Nam, phân tích cơ hội và thách thức trong quá trình ứng dụng. Dữ liệu được thu thập qua tổng quan tài liệu thứ cấp và phỏng vấn sâu bán cấu trúc với 21 người tham gia thuộc ba nhóm (khách du lịch Gen Z, đại diện doanh nghiệp và chuyên gia), sau đó phân tích theo phương pháp phân tích nội dung định hướng (Hsieh và Shannon, 2005) dựa trên khung lý thuyết kinh tế trải nghiệm, lý thuyết hiện diện và du lịch thông minh. Kết quả cho thấy, VR nâng cao tính trực quan, tạo trải nghiệm nhập vai, hỗ trợ hình thành hình ảnh điểm đến và thúc đẩy ý định du lịch, đặc biệt với nhóm khách trẻ. Tuy nhiên, chi phí đầu tư cao, nội dung số còn đơn giản và thiếu nhân lực chuyên môn là những rào cản chính. Nghiên cứu đề xuất hàm ý chính sách cho cơ quan quản lý, doanh nghiệp, địa phương và cơ sở đào tạo nhằm nâng cao hiệu quả ứng dụng VR, góp phần tăng cường năng lực cạnh tranh và phát triển du lịch bền vững tại Việt Nam.
HIỆU QUẢ KINH TẾ VÀ KỸ THUẬT TRONG SẢN XUẤT CHANH KHÔNG HẠT CỦA NÔNG HỘ TẠI CẦN THƠ
Nghiên cứu sử dụng dữ liệu khảo sát từ 110 nông hộ trồng chanh không hạt tại Cần Thơ. Phương pháp phân tích màng bao dữ liệu (DEA) định hướng đầu vào theo hiệu suất quy mô cố định được áp dụng để đo lường hiệu quả kinh tế và hiệu quả kỹ thuật; mô hình hồi quy Tobit được sử dụng để xác định các yếu tố ảnh hưởng đến hai chỉ tiêu này. Kết quả cho thấy hiệu quả kinh tế trung bình đạt 39,36% và hiệu quả kỹ thuật trung bình đạt 66,80%. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế bao gồm diện tích sản xuất, tuổi cây, mật độ trồng, việc sử dụng phân hữu cơ và sự tham gia của nông hộ vào các tổ chức đoàn thể địa phương. Đối với hiệu quả kỹ thuật, các yếu tố có ảnh hưởng gồm tuổi chủ hộ, trình độ học vấn của chủ hộ, mật độ trồng, sử dụng phân hữu cơ và tham gia tổ chức đoàn thể địa phương.
PHÂN TÍCH BIẾN ĐỘNG LỢI SUẤT HỢP ĐỒNG TƯƠNG LAI VN30F1M TRÊN THỊ TRƯỜNG PHÁI SINH VIỆT NAM
Nghiên cứu phân tích biến động lợi suất hợp đồng tương lai VN30F1M trên thị trường chứng khoán phái sinh Việt Nam giai đoạn 2017 - 2024 thông qua các mô hình ARIMA, ARCH và GARCH. Kết quả cho thấy ARCH(3) phù hợp nhất để mô tả tác động của các cú sốc quá khứ lên biến động hiện tại, trong khi GARCH(1,1) và GARCH(1,2) cung cấp dự báo tốt về biến động tương lai. Các mô hình TGARCH(1,1), TGARCH(1,2), GARCH-M(1,1) và GARCH-M(1,2) xác nhận sự tồn tại của hiệu ứng bất đối xứng, theo đó các cú sốc âm (tin tức tiêu cực) gây ra biến động mạnh hơn các cú sốc dương cùng biên độ. Những phát hiện này cung cấp cơ sở thực nghiệm hỗ trợ nhà đầu tư quản lý rủi ro và tối ưu hóa quyết định đầu tư trên thị trường phái sinh.
CHO VAY THEO TIÊU CHÍ ESG TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM: THỰC TRẠNG VÀ KHUYẾN NGHỊ
Thực hành ESG (Môi trường, Xã hội và Quản trị) đang trở thành trọng tâm chiến lược của hệ thống ngân hàng toàn cầu. Tại Việt Nam, Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước đã ban hành nhiều chính sách thúc đẩy tín dụng xanh và ngân hàng bền vững. Bài viết phân tích khung lý thuyết về cho vay ESG (ESG lending), đánh giá thực trạng triển khai tại các ngân hàng thương mại Việt Nam, chỉ ra những kết quả đạt được và hạn chếcòn tồn tại, từ đó đề xuất khuyến nghị chính sách đối với Ngân hàng Nhà nước và các ngân hàng thương mại.
NÂNG CẤP PHỤ THUỘC TRONG CHUỖI CUNG ỨNG ĐIỆN TỬ VIỆT NAM - HÀN QUỐC
Nghiên cứu này phân tích cấu trúc thương mại song phương Việt Nam - Hàn Quốc trong ngành điện tử giai đoạn 2015 - 2024, kết hợp mô hình phân rã động lực (SSA), dữ liệu thương mại giá trị gia tăng (TiVA) và hệ thống chỉ số thương mại (RCA, TC, ESI, TI). Kết quả cho thấy, hiệu ứng cạnh tranh (CE) đóng góp khoảng 47% tổng tăng trưởng xuất khẩu ngành điện tử, song tỷ lệ giá trị gia tăng nước ngoài (FVA) vẫn duy trì ở mức cao (52,4% năm 2024). Đặc điểm này phản ánh hiện tượng nâng cấp phụ thuộc: mở rộng thị phần không đi kèm với cải thiện tương ứng về giá trị gia tăng nội địa (DVA). Các hiệp định thương mại (VKFTA, RCEP) và chi phí phi thuế quan giảm mạnh tạo thuận lợi cho lưu thông hàng trung gian nhưng đồng thời có thể củng cố vị thế lắp ráp gia công. Nghiên cứu đề xuất chính sách theo hướng duy trì lợi thế quy mô hiện có, nâng cao năng lực hấp thụ nội địa và thúc đẩy nâng cấp chức năng nhằm tạo môi trường đón nhận chuyển giao công nghệ hiệu quả hơn.
GIẢI PHÁP NÂNG CAO TIỀM NĂNG PHÁT TRIỂN CỤM NGÀNH CÔNG NGHIỆP CHẾ BIẾN, CHẾ TẠO TRÊN ĐỊA BÀN CÁC TỈNH VÙNG TRUNG DU VÀ MIỀN NÚI PHÍA BẮC
Kế thừa kết quả các nghiên cứu thực nghiệm và bài học kinh nghiệm quốc tế, trong nước về đánh giá tiềm năng phát triển cụm ngành công nghiệp, nghiên cứu này sử dụng số liệu thứ cấp do Cục Thống kê công bố trong giai đoạn 2010 - 2023 để xây dựng và giới thiệu một chỉ số tổng hợp mới - Chỉ số tiềm năng phát triển cụm ngành (Clustering Potential Index - CPI) - nhằm đánh giá tiềm năng phát triển cụm ngành công nghiệp chế biến, chế tạo tại các tỉnh thuộc vùng Trung du và miền núi phía Bắc (sau đây gọi là Vùng). Trên cơ sở đó, nghiên cứu xây dựng mô hình định lượng để đánh giá đóng góp của tăng trưởng về giá trị gia tăng, số lượng lao động và số doanh nghiệp đang hoạt động trong ngành đối với việc nâng cao chỉ số CPI của Vùng. Kết quả nghiên cứu là cơ sở để gợi ý một số chính sách, giải pháp đối với cơ quan quản lý nhà nước và doanh nghiệp nhằm nâng cao, phát huy hiệu quả tiềm năng này, góp phần đạt các mục tiêu phát triển công nghiệp của địa phương và của Vùng.
CHÍNH SÁCH CÔNG NGHIỆP DỰA TRÊN ĐỊA ĐIỂM TẠI VIỆT NAM
Bài viết nghiên cứu chính sách công nghiệp dựa trên địa điểm tại Việt Nam, chỉ ra rằng Việt Nam đang thực hành nhiều yếu tố của chính sách này nhưng thiếu khung lý thuyết rõ ràng dẫn đường. Hệ thống quy hoạch vùng vẫn dựa trên ranh giới hành chính thay vì không gian kinh tế chức năng. Danh mục ngành ưu tiên dàn trải, trùng lắp giữa các vùng. Thiếu quá trình chuyên môn hóa thông minh và cơ chế quản trị liên tỉnh cho cụm liên kết ngành xuyên địa giới. Hệ quả là phân bổ nguồn lực sai lệch, triệt tiêu tính kinh tế nhờ quần tụ và hạn chế hình thành cụm đổi mới sáng tạo. Bài viết đề xuất ba khuyến nghị then chốt nhằm xây dựng khung chính sách công nghiệp dựa trên địa điểm phù hợp, góp phần nâng cao hiệu quả chính sách công nghiệp trong bối cảnh sắp xếp đơn vị hành chính và phát triển vùng.
TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VIỆT NAM 40 NĂM ĐỔI MỚI: TIẾP CẬN TỪ SỰ DỊCH CHUYỂN CÁC ĐỘNG LỰC TĂNG TRƯỞNG
Bài viết đánh giá tăng trưởng kinh tế Việt Nam trong 40 năm Đổi mới theo cách tiếp cận dịch chuyển các động lực và cấu trúc mô hình tăng trưởng. Kết quả cho thấy, Việt Nam đã chuyển từ nền kinh tế tập trung bao cấp trở thành nền kinh tế lớn thứ tư Đông Nam Á, với tốc độ tăng trưởng GDP bình quân 6,68%/năm trong giai đoạn 1986 - 2025, thuộc nhóm cao nhất khu vực. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng bình quân có xu hướng giảm theo từng chu kỳ 10 năm. Mô hình tăng trưởng hiện tại đang ở pha chuyển đổi: các động lực mới như công nghiệp chế biến, chế tạo công nghệ cao, kinh tế số, TFP đã xuất hiện nhưng các động lực truyền thống như đầu tư mở rộng, FDI theo chiều rộng và các ngành giá trị gia tăng thấp vẫn chi phối. Từ đó, bài viết xác định các động lực tăng trưởng cốt lõi và đề xuất định hướng chiến lược cho giai đoạn 2026 - 2045