THIÊN KIẾN NHẬN THỨC KHI SỬ DỤNG MẠNG XÃ HỘI CỦA SINH VIÊN

Tóm tắt

Thiên kiến nhận thức là những sai lệch trong đánh giá thông tin dựa trên các kinh nghiệm, cảm xúc cá nhân thay vì tư duy logic. Thiên kiến nhận thức dễ xảy ra khi con người tiếp xúc với thông tin nhanh và gây cảm xúc mạnh trên mạng xã hội. Nghiên cứu này tập trung vào bốn loại thiên kiến nhận thức phổ biến trên mạng xã hội: thiên kiến “đoàn tàu”, thiên kiến địa vị, thiên kiến đóng khung và thiên kiến tiêu cực. Khảo sát bằng bảng hỏi được thực hiện từ tháng 12/2024 đến tháng 1/2025 trên 446 sinh viên (41,3% nam, 58,7% nữ; Mtuổi = 19,4) thường xuyên sử dụng mạng xã hội, sử dụng thang đo Tự đánh giá và thang đo Tình huống. Kết quả cho thấy, sinh viên thể hiện cả bốn loại thiên kiến nhận thức trong quá trình sử dụng mạng xã hội, trong đó thiên kiến đóng khung và thiên kiến “đoàn tàu” xuất hiện thường xuyên nhất, tiếp đến là thiên kiến tiêu cực và thiên kiến địa vị. Sinh viên ưu tiên tiếp nhận các thông tin tích cực, khẩn cấp (thiên kiến đóng khung), được nhiều người quan tâm (thiên kiến “đoàn tàu”) hơn các thông tin tiêu cực (thiên kiến tiêu cực) hoặc do người có địa vị xã hội chia sẻ (thiên kiến địa vị) trên mạng xã hội. Kết quả này cho thấy việc tiếp nhận thông tin trên mạng xã hội không diễn ra khách quan mà phụ thuộc vào thiên kiến nhận thức; vì vậy cần có các chương trình giáo dục truyền thông nhằm nâng cao nhận thức và năng lực tư duy phản biện cho sinh viên khi tiếp nhận thông tin trên mạng xã hội.