NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG TÌNH HUỐNG TRONG TẬP TRUYỆN NGƯỜI TỊ NẠN CỦA NGUYỄN THANH VIỆT

Tóm tắt

Bài viết phân tích nghệ thuật xây dựng tình huống truyện trong tập truyện ngắn Người tị nạn của Nguyễn Thanh Việt trên cơ sở kết hợp các hướng tiếp cận của Phê bình phân tâm học, Triết học hiện sinh và nghiên cứu văn học di dân. Trên cơ sở quan niệm tình huống truyện là hạt nhân cấu trúc quy tụ và làm bộc lộ xung đột trung tâm, nghiên cứu tập trung vào hai phương diện nổi bật: các tình huống éo le và thử thách gắn với hành trình vượt biên, đời sống tạm cư trong trại tị nạn; và các tình huống xung đột văn hóa trong bối cảnh định cư. Qua khảo sát các truyện tiêu biểu, bài viết cho thấy Nguyễn Thanh Việt thường kiến tạo những hoàn cảnh có tính bước ngoặt, đan xen hiện tại với hồi ức, sử dụng khoảng lặng ngôn ngữ và chi tiết giàu tính biểu tượng nhằm làm nổi bật chấn thương tinh thần, cảm thức lưu vong và khủng hoảng căn tính của nhân vật. Nhờ đó, tình huống truyện không chỉ giữ vai trò triển khai cốt truyện mà còn trở thành phương tiện biểu đạt chiều sâu tâm lí và quá trình thương lượng căn tính của chủ thể di dân trong không gian đa văn hóa.