SỰ THAY ĐỔI CỦA CẤU TRÚC GIA ĐÌNH NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP Ở VIỆT NAM VÀ INDONESIA (2006 - 2025)

Tóm tắt

Công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đô thị hóa và sự phát triển của kinh tế thị trường đang làm thay đổi sâu sắc cấu trúc gia đình tại các quốc gia Đông Nam Á. Tuy nhiên, những điểm tương đồng và khác biệt giữa Việt Nam và Indonesia trong quá trình này chưa được phân tích đầy đủ trong mối liên hệ với đặc điểm văn hóa, tôn giáo và hệ thống thân tộc của mỗi quốc gia. Nghiên cứu nhằm so sánh sự biến đổi cấu trúc gia đình ở Việt Nam và Indonesia trong giai đoạn 2006–2025, qua đó nhận diện các xu hướng chung, khác biệt chủ yếu và những yếu tố tác động đến quá trình biến đổi. Bài viết sử dụng phương pháp tổng quan so sánh định tính dựa trên dữ liệu thứ cấp từ cơ quan thống kê của hai quốc gia, Ngân hàng Thế giới và các công trình khoa học liên quan. Dữ liệu được phân tích theo bốn phương diện: quy mô gia đình, các yếu tố tái cấu trúc quy mô gia đình, vai trò giới, hình thức cư trú và quan hệ thân tộc; đồng thời được diễn giải bằng Thuyết quá độ dân số lần hai, Thuyết vị thế nữ quyền và Thuyết cấu trúc - chức năng. Kết quả cho thấy cả hai quốc gia đều có xu hướng giảm mức sinh và quy mô hộ gia đình, gia tăng gia đình hạt nhân, cư trú riêng biệt và sự tham gia của phụ nữ vào quyết định gia đình. Tuy vậy, phụ nữ vẫn chịu “gánh nặng kép”, trong khi di cư lao động làm xuất hiện ngày càng rõ mô hình gia đình vắng thế hệ. Nghiên cứu cho rằng biến đổi cấu trúc gia đình ở hai nước vừa phản ánh xu hướng hiện đại hóa chung, vừa chịu sự điều chỉnh của điều kiện văn hóa và thân tộc riêng. Kết quả gợi ý cần xây dựng chính sách gia đình, bình đẳng giới và an sinh liên thế hệ phù hợp với sự khác biệt giữa các vùng và nhóm dân cư.