Từ mệnh lệnh tuyệt đối của I.Kant đến các nguyên tắc minh bạch và trách nhiệm giải trình trong quản trị trí tuệ nhân tạo: một số gợi mở cho Việt Nam

Tóm tắt

Mệnh lệnh tuyệt đối của I.Kant với ba hình thức – phổ quát hóa, công thức nhân loại và tự trị ý chí – cung cấp nền tảng đạo đức bổn phận vững chắc để định hướng quản trị trí tuệ nhân tạo. Trên cơ sở đó, bài viết làm rõ các thách thức đạo đức nổi bật của AI: khủng hoảng minh bạch thuật toán, thiên vị thuật toán và khoảng trống trách nhiệm giải trình khi công nghệ gây tác động bất lợi đến con người. Từ đó, bài viết đưa ra các gợi ý cho Việt Nam: áp dụng nguyên tắc phổ quát hóa để bảo đảm minh bạch thuật toán một cách vô điều kiện; sử dụng công thức nhân loại nhằm đặt ra giới hạn không thể đánh đổi phẩm giá con người trong thiết kế cũng như phân loại rủi ro AI; đồng thời vận dụng nguyên tắc tự trị ý chí để xây dựng chuỗi trách nhiệm giải trình không thể chuyển nhượng, góp phần định hướng một nền quản trị AI trách nhiệm, phù hợp và hiệu quả tại Việt Nam.